Trung Quốc nỗ lực tái định hình y tế toàn cầu?

Trung Quốc tăng tốc đổi mới công nghệ y tế

Trong thập kỷ qua, tổng giá trị công bố của các thương vụ cấp phép khai thác quyền phát triển và thương mại hóa dược phẩm của Trung Quốc đã tăng gấp 54 lần, đạt gần 136 tỷ USD năm 2025 và vượt mức này ngay từ tháng 10/2026.

Các tập đoàn dược phẩm toàn cầu như Pfizer, AstraZeneca, GSK và Roche đều đang tìm đến các doanh nghiệp Trung Quốc. Tốc độ phát triển, chi phí thấp và quy mô nghiên cứu lâm sàng là những lợi thế đặc biệt hấp dẫn của Trung Quốc trong bối cảnh ngành dược đối mặt với làn sóng hết hạn bằng sáng chế.

Trong khi đó, các nhà sản xuất thiết bị y tế Trung Quốc đang cạnh tranh trên thị trường quốc tế ở những lĩnh vực như chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm và robot phẫu thuật. Sản phẩm của họ thường có lợi thế đáng kể về giá, đồng thời ngày càng khẳng định năng lực cạnh tranh về chất lượng kỹ thuật và hiệu suất vận hành. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thiết bị y tế của Trung Quốc đạt 24 tỷ USD.

Những đột phá có thể bắt đầu từ phòng thí nghiệm hoặc các công ty khởi nghiệp, nhưng thành công cuối cùng lại phụ thuộc vào cơ quan quản lý, bệnh viện, doanh nghiệp bảo hiểm, đội ngũ y tế và người bệnh.

Ngày 19/10, ngành công nghệ sinh học ghi nhận một thỏa thuận đáng chú ý khi Hansoh Pharmaceutical của Trung Quốc công bố hợp tác với tập đoàn dược phẩm Thụy Sĩ Roche để phát triển thuốc liên hợp kháng thể, thuốc (ADC) điều trị ung thư. Thỏa thuận bao gồm khoản thanh toán ban đầu 400 triệu USD, thêm 110 triệu USD sau một năm và các khoản thanh toán theo tiến độ phát triển có thể vượt 15 tỷ USD.

Thỏa thuận giữa Roche và Hansoh cũng cho thấy bản đồ đổi mới dược phẩm toàn cầu đang thay đổi. Hansoh phụ trách giai đoạn nghiên cứu và phát triển ban đầu, trong khi Roche đóng góp năng lực nghiên cứu lâm sàng và thương mại hóa trên phạm vi quốc tế ở các giai đoạn tiếp theo.

Cơ hội ngày càng nằm ở việc kết hợp thế mạnh của các đối tác xuyên biên giới, dù điều khoản hợp tác sẽ quyết định cách phân chia giá trị tạo ra.

AI cũng phải đối mặt với những điều kiện khắt khe để có thể phát huy hiệu quả. PANDA, hệ thống AI do DAMO Academy, viện nghiên cứu AI thuộc Alibaba, phát triển nhằm phát hiện bất thường ở tuyến tụy thông qua ảnh chụp CT không sử dụng chất cản quang.

Theo các chuyên gia trong ngành, ung thư tuyến tụy vốn rất khó phát hiện ở giai đoạn sớm. PANDA có tiềm năng tạo ra thay đổi lớn trong chẩn đoán căn bệnh này. Tuy nhiên, ngay cả những hệ thống chẩn đoán xuất sắc cũng cần hạ tầng, nguồn vốn và năng lực chuyên môn của đội ngũ y tế để có thể ứng dụng thường xuyên.

Kinh nghiệm của Trung Quốc giúp các cơ sở y tế và doanh nghiệp công nghệ ở những quốc gia khác nhận diện lĩnh vực mà việc ứng dụng công nghệ có thể mang lại hiệu quả, cũng như những rủi ro khi đầu tư vào các công nghệ mới nhưng chưa chắc đem lại kết quả như kỳ vọng.

Chẳng hạn, nền tảng AI chăm sóc sức khỏe Ant Afu của tập đoàn công nghệ tài chính Ant Group đã mở rộng với tốc độ đáng kinh ngạc. Đến tháng 9/2026, chỉ hơn một năm sau khi ra mắt, nền tảng này công bố đạt 150 triệu người dùng và gần 20 triệu lượt hỏi đáp về sức khỏe mỗi ngày.

Các dịch vụ của Ant Afu bao gồm tư vấn sức khỏe bằng AI, trợ lý ảo được phát triển cùng các bác sĩ chuyên khoa và công cụ hỗ trợ quy trình khám chữa bệnh.

Tốc độ tăng trưởng nhanh phản ánh thực tế rằng bệnh viện và người dân Trung Quốc vốn đã quen với các nền tảng số trước khi AI tạo sinh xuất hiện. Ant Afu có thể tận dụng mạng lưới người dùng rộng lớn sẵn có của Ant Group, qua đó giảm bớt những rào cản mà các doanh nghiệp AI y tế độc lập thường gặp phải.

Cơ hội đi cùng thách thức

Mặc dù vậy, tốc độ tăng trưởng nhanh chưa giải đáp được bài toán hiệu quả kinh doanh. Cơ chế tài chính y tế, quy trình khám chữa bệnh và quản trị dữ liệu có sự khác biệt đáng kể giữa các thị trường. Số lượng người dùng cho thấy khả năng tiếp cận rộng, nhưng chưa chứng minh được hiệu quả lâm sàng, khả năng sinh lời hay tính bền vững trong dài hạn.

Thị trường cạnh tranh tại Trung Quốc khuyến khích thử nghiệm nhanh, nhưng đồng thời cũng dẫn đến tình trạng trùng lặp và đầu tư mang tính đầu cơ.

Đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư, tốc độ tiếp nhận công nghệ nhanh có thể phản ánh cả chi phí quảng bá và áp lực cạnh tranh, chứ không đơn thuần là nhu cầu bền vững.

Bên cạnh những bất định về chuyên môn và thương mại, các doanh nghiệp quốc tế còn phải đối mặt với rủi ro chính trị ngày càng gia tăng khi đổi mới y tế gắn chặt hơn với chủ quyền công nghệ và an ninh quốc gia.

Dự luật An ninh quốc gia về đầu tư công nghệ sinh học (BINSA) của Mỹ sẽ mở rộng phạm vi giám sát đầu tư ra nước ngoài đối với lĩnh vực công nghệ sinh học Trung Quốc, bao gồm nghiên cứu và phát triển dược phẩm. Điều này có thể ảnh hưởng đến cách doanh nghiệp tổ chức và huy động vốn cho các quan hệ hợp tác.

Trong khi đó, Trung Quốc sẽ công bố kế hoạch phát triển ngành dược phẩm đầy tham vọng trong 5 năm, hướng tới tăng cường năng lực đổi mới sáng tạo nội sinh và thúc đẩy thành công thương mại trên thị trường toàn cầu; đồng thời đề xuất các biện pháp kiểm soát mới đối với việc chuyển giao một số công nghệ tiên tiến ra nước ngoài, trong đó có công nghệ sinh học và AI.

Dù vậy, môi trường chính sách đang thay đổi có thể ảnh hưởng đến quyết định của doanh nghiệp trong việc mua lại nền tảng công nghệ hay chỉ cấp phép từng sản phẩm, nơi đăng ký quyền sở hữu trí tuệ và cách tổ chức các quan hệ hợp tác nghiên cứu, thương mại hóa quốc tế. Điều này có thể mở ra những cơ hội mới cho các quốc gia và doanh nghiệp ngoài Trung Quốc và Mỹ.

Việc đẩy mạnh phát triển y tế của Trung Quốc đang làm thay đổi những quan niệm vốn tồn tại lâu nay trong một ngành công nghiệp thường hướng về Mỹ và châu Âu để tìm kiếm các công nghệ tiên phong.

Quá trình này mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp tham gia phát triển, đánh giá, cấp vốn và triển khai công nghệ y tế, đồng thời đặt ra những quyết định quan trọng liên quan đến giá trị lâm sàng, lợi nhuận thương mại và rủi ro địa chính trị.

Kinh nghiệm của Trung Quốc mang đến cơ hội hiếm có để quan sát điều gì xảy ra khi một nền kinh tế lớn theo đuổi đổi mới y tế với tốc độ và tham vọng cao.