Gỡ nút thắt cung ứng để hàng Việt vào siêu thị
Nguồn cung nhỏ lẻ, thiếu ổn định vẫn là rào cản khiến nhiều nhà sản xuất khó tiếp cận và mở rộng thị phần tại các hệ thống siêu thị.
Bà Trần Trúc Linh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần DannyGreen kể, khi quy mô trang trại dưa lưới hữu cơ đạt 5 ha, công ty đã mang sản phẩm chào hàng tại một hệ thống siêu thị cao cấp ở TP HCM. Đội ngũ mua hàng đánh giá chất lượng dưa lưới tươi ngon vượt trội, nhưng quyết định cuối cùng lại là từ chối ký hợp đồng. Lý do là vì DannyGreen chỉ có duy nhất một mã sản phẩm và thu hoạch ngắt quãng, từ 2 đến 3 đợt mỗi tháng.
Câu chuyện của DannyGreen không phải là trường hợp cá biệt. Đó phản ánh một thách thức mà nhiều doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ, cũng như các cơ sở nông sản Việt Nam đang gặp phải khi cố gắng tìm đường lên kệ hàng siêu thị.
Sản xuất nhỏ lẻ và không đồng bộ
Hiện nay, thị trường tiêu dùng nội địa ghi nhận những con số tích cực. Mỗi ngày, người tiêu dùng Việt Nam chi khoảng 5.100 tỷ đồng cho các mặt hàng thực phẩm qua kênh bán lẻ. Tuy nhiên, ông Phan Văn Chinh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, cho biết, thực phẩm nội địa chỉ mới chiếm một phần khiêm tốn trên quầy kệ siêu thị.

Theo ông Phan Văn Chinh, một trong những lý do then chốt khiến hàng Việt chưa có thị phần cao trên chính siêu thị nhà là do sự thiếu ổn định và không liên tục của nguồn cung. Trong khi đó với hàng siêu thị, việc duy trì nguồn hàng liên tục và ổn định quy mô là điều kiện tiên quyết. Nếu nhà sản xuất rơi vào thế thụ động hoặc chỉ cung ứng mang tính cục bộ, chuỗi cung ứng sẽ lập tức bị đứt gãy trong các kỳ cao điểm tiêu dùng.
Rào cản về cung ứng liên tục xuất phát từ thực trạng sản xuất nông nghiệp và thực phẩm trong nước còn mang tính nông hộ, nhỏ lẻ và thiếu liên kết dài hạn. Với các sản phẩm OCOP (hàng nông sản đặc trưng của địa phương), sản lượng cả khu có thể rất nhiều. Thế nhưng đó là cộng dồn rất nhiều nông hộ, chứ chưa có nhiều trang trại tập trung quy mô lớn.
Việc thâm nhập vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp chế biến hàng đầu cũng gặp tình trạng tương tự. Ông Nguyễn Phúc Khoa - Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam kể lại trải nghiệm trong thời gian 18 năm làm Tổng Giám đốc Công ty Vissan. Khi làm việc với một địa phương có thế mạnh chăn nuôi, địa phương cam kết nguồn cung rất lớn, nhưng khi đưa ra con số thực tế thì chỉ giao được từ 40 đến 50 con heo mỗi ngày, trong khi nhu cầu của Vissan lên tới 1.000 đến 1.500 con heo mỗi ngày. Không chỉ hụt hơi về số lượng, quy cách sản phẩm cũng không đồng đều. Lúc heo đắt hàng nhà cung cấp giao loại 70 đến 80kg, lúc thừa hàng lại giao loại 120kg nhiều mỡ, hoàn toàn lệch khỏi tiêu chuẩn 100kg của hệ thống bán lẻ.
Tái cấu trúc và hạ tầng dùng chung
Để giải quyết bài toán cung ứng liên tục, bản thân các doanh nghiệp trước hết cần nỗ lực tái cấu trúc để bảo đảm nguồn cung.
Chặng hạn câu chuyện của DannyGreen. Bà Trần Trúc Linh chia sẻ rằng sau bài học chào hàng thất bại, doanh nghiệp đã chủ động quy hoạch lại vùng trồng, nâng diện tích dưa lưới hữu cơ lên 15 ha trong tổng diện tích 1.500 ha trang trại. Đồng thời, họ cũng chủ động tối ưu các chỉ số vận hành như sản lượng sản xuất, năng lực cung ứng, phương thức giao hàng, số lượng đặt hàng tối thiểu, v.v.. Nhờ đó, sản phẩm của DannyGreen đã có thể thành công chinh phục thị trường siêu thị.
Một phương án khác được ông Phan Văn Chinh đề xuất là giải pháp xây dựng hạ tầng logistic dùng chung cho các SME và các cơ sở OCOP. Với mô hình này, các doanh nghiệp logistics chuyên nghiệp đứng ra tập hợp nhu cầu vận chuyển của nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã và hộ nông dân trên cùng vùng nguyên liệu. Thay vì gửi các lô hàng nhỏ lẻ, dịch vụ logistics dùng chung gom các đơn hàng lẻ chở chung trên các chuyến xe tải chuyên dụng có tải trọng 5 tấn hoặc 10 tấn. Xe dùng chung sẽ chở hàng hóa vận chuyển trực tiếp đến kho giao nhận của từng hệ thống bán lẻ như Big C, MM Mega Market, v.v..
Ông Phan Văn Chinh nhận định mô hình này sẽ trực tiếp giải quyết được khó khăn về chi phí vận tải đắt đỏ của hàng lẻ, từ đó giảm giá thành sản phẩm thực phẩm khi lên kệ siêu thị. Việc hoàn thiện khâu logistics dùng chung giúp nhà sản xuất nhỏ lẻ khắc phục hạn chế về hạ tầng giao hàng, đồng thời giúp nhà bán lẻ nhận được nguồn hàng ổn định, đúng giờ và bảo đảm điều kiện an toàn thực phẩm, tạo nên quan hệ cộng sinh giữa hai bên.
Khát vọng chiếm lĩnh sân nhà
Thị trường nội địa với quy mô tiêu dùng lớn đang tạo ra cơ hội đáng kể cho thực phẩm Việt. Tuy nhiên, câu chuyện của DannyGreen hay các cơ sở OCOP cho thấy chất lượng sản phẩm mới là điều kiện cần cho khả năng thâm nhập hệ thống bán lẻ. Một sản phẩm được nhà mua hàng đánh giá cao về chất lượng vẫn có thể bị từ chối nếu nhà sản xuất không bảo đảm sản lượng theo yêu cầu và duy trì lịch giao hàng ổn định.
Thực tế này cho thấy năng lực cung ứng đang trở thành một điều kiện cạnh tranh ngày càng quan trọng trong ngành thực phẩm. Với các hệ thống siêu thị, mỗi sản phẩm được đưa lên kệ đều phải gắn với một kế hoạch cung cấp đủ dài hạn để duy trì hoạt động kinh doanh. Trong khi đó, phần lớn cơ sở sản xuất nhỏ vẫn vận hành theo mùa vụ và năng lực riêng lẻ, khiến việc đáp ứng những yêu cầu này còn nhiều hạn chế.
Bởi vậy, khả năng mở rộng thị phần của thực phẩm Việt sẽ phụ thuộc đáng kể vào mức độ chuyên nghiệp hóa chuỗi cung ứng. Khi năng lực sản xuất và phân phối chưa theo kịp tốc độ phát triển của thị trường bán lẻ, hàng Việt vẫn khó khai thác hết lợi thế ngay trên sân nhà.
Quân Bảo