Đưa thương hiệu Việt ra thế giới: Đã đến lúc bước ra khỏi “vùng an toàn” gia công
Trước xu hướng tiêu dùng đề cao bản sắc và nguồn gốc, các chuyên gia cho rằng đây là thời điểm chín muồi để doanh nghiệp Việt chuyển dịch từ vai trò gia công sang xây dựng thương hiệu sản phẩm.
Trong nhiều năm qua, hàng hóa Việt Nam đã có mặt tại hầu hết các thị trường lớn trên thế giới, song độ nhận diện thương hiệu vẫn chưa tương xứng với quy mô xuất khẩu. Thực trạng này thể hiện rõ ở ngành nông sản: dù sản lượng xuất khẩu thô lớn và phủ sóng nhiều châu lục, phần lớn sản phẩm vẫn tiếp cận người tiêu dùng quốc tế thông qua thương hiệu của đối tác ngoại.
Thời điểm vàng để hàng Việt “thoát mác” gia công
Hiện nay, xu hướng bản địa hóa trên thị trường toàn cầu đang mở ra cơ hội cho những sản phẩm có xuất xứ và bản sắc riêng. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, câu chuyện văn hóa và những giá trị khác biệt phía sau sản phẩm. Đây là lợi thế mà doanh nghiệp nội địa có thể khai thác để tạo dấu ấn của mình trên thị trường quốc tế.
Trên con đường xây dựng thương hiệu, giới tiếp thị đều biết một trong những rủi ro lớn là đưa ra những cam kết vượt quá năng lực thực tế của sản phẩm. Khi lời hứa thương hiệu không tương xứng với chất lượng, doanh nghiệp khó duy trì niềm tin của khách hàng. Điều này đặt ra một câu hỏi: nếu chất lượng phải đi trước thương hiệu, liệu doanh nghiệp Việt đã đủ điều kiện để xây dựng thương hiệu trên thị trường quốc tế?
Trả lời câu hỏi này với phóng viên Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Nguyễn Tiến Huy, Tổng Giám đốc Pencil Group, khẳng định đây chính là thời điểm doanh nghiệp Việt phải chú trọng xây dựng thương hiệu. Theo ông, Việt Nam hiện có nhiều sản phẩm đạt chất lượng tốt, đủ khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Ông Nguyễn Tiến Huy đưa dẫn chứng trong lĩnh vực thời trang, các thương hiệu nội địa Việt Nam đang ngày càng thu hút khách hàng quốc tế. Nhiều nhà thiết kế Việt được đào tạo bài bản tại châu Âu, phát triển thương hiệu qua Instagram và có những bộ trang phục được những nhân vật nổi tiếng thế giới diện vào. Trên các nền tảng thương mại điện tử như Amazon, nhiều doanh nhân Việt Nam còn xây dựng được những thương hiệu hàng hóa có doanh thu hàng trăm triệu USD.
Những trường hợp này cho thấy năng lực phát triển sản phẩm và tiếp cận khách hàng quốc tế đã hiện diện ở nhiều lĩnh vực. Doanh nghiệp Việt đang dần vượt ra khỏi vai trò gia công hay cung ứng nguyên liệu để chủ động phát triển sản phẩm, xây dựng tệp khách hàng và cạnh tranh bằng thương hiệu riêng.
Hành trang ra thị trường quốc tế
Để bắt đầu hành trình này, doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng, từ định vị, bảo hộ sở hữu trí tuệ đến điều chỉnh sản phẩm và phát triển nhận diện. Theo ông Nguyễn Tiến Huy, trước hết, doanh nghiệp nên xây dựng một bản định vị thương hiệu cô đọng, xác định rõ mình là ai, sản phẩm dành cho nhóm khách hàng nào, hướng đến thị trường nào, có điểm khác biệt gì và vì sao đối tác nên lựa chọn. Đây là cơ sở để thống nhất cách doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm và giá trị của mình với khách hàng quốc tế.
Song song với định vị, bảo hộ tên thương hiệu cần được thực hiện trước khi sản phẩm chính thức thâm nhập thị trường. Doanh nghiệp cần tra cứu khả năng trùng lặp trên cơ sở dữ liệu của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), đồng thời đăng ký nhãn hiệu tại thị trường mục tiêu.
Một nguyên tắc quan trọng khác là “giữ hồn, đổi áo”. Theo ông Nguyễn Tiến Huy, doanh nghiệp cần xác định đúng giá trị cốt lõi phải duy trì và những yếu tố có thể điều chỉnh để phù hợp với văn hóa từng thị trường.
Starbucks là một ví dụ về cách làm này. Thương hiệu định vị mình là “The Third Place” (nơi chốn thứ ba), bên cạnh gia đình và nơi làm việc. Starbucks không đơn thuần bán cà phê mà xây dựng một không gian để khách hàng gặp gỡ, thư giãn và dành thời gian cho bản thân. Định vị này được duy trì tại nhiều quốc gia, nhưng cách thể hiện có thể thay đổi theo văn hóa địa phương. Thực đơn, sản phẩm lưu niệm, âm nhạc và thậm chí cách ghi tên khách hàng trên cốc đều được điều chỉnh theo thói quen từng thị trường.
Với doanh nghiệp Việt, Marou cũng là một trường hợp đáng chú ý. Theo ông Nguyễn Tiến Huy, hơn chục năm trước, bao bì chocolate Marou đã có phong cách thiết kế khá khác biệt so với nhiều sản phẩm trong nước thời điểm đó. Thay vì sử dụng những hình ảnh quen thuộc như trống đồng hay các biểu tượng văn hóa Việt Nam, thương hiệu lựa chọn thiết kế hiện đại, phù hợp với thị hiếu quốc tế. Bản sắc địa phương vẫn được thể hiện qua tên các vùng trồng ca cao tại Việt Nam được đưa lên bao bì.
Cách làm này cho thấy thương hiệu không nhất thiết phải sử dụng những biểu tượng văn hóa trực diện mới có thể truyền tải xuất xứ. Marou giữ lại câu chuyện về vùng nguyên liệu Việt Nam, đồng thời điều chỉnh ngôn ngữ thiết kế để sản phẩm phù hợp với thẩm mỹ của người tiêu dùng quốc tế.
Như vậy, giữ bản sắc không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ. Doanh nghiệp cần bảo toàn chất lượng, nguồn gốc và những giá trị khác biệt của sản phẩm, nhưng phải sẵn sàng thay đổi cách đóng gói, giới thiệu và truyền tải những giá trị đó. Đây là cách để thương hiệu vừa giữ được bản sắc Việt Nam, vừa tạo được sự gần gũi với người tiêu dùng quốc tế.
Ông Nguyễn Minh Đức, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), cho rằng trí tuệ nhân tạo là một công cụ rất tốt để doanh nghiệp triển khai các nội dung tiếp thị một cách xuyên suốt. Doanh nghiệp có thể tích hợp dữ liệu mô tả và quy định về bản sắc thương hiệu vào hệ thống, AI sẽ tạo ra nội dung nhất quán và hỗ trợ tự động hóa một số quy trình vận hành liên tục.
Sau nhiều năm tích lũy năng lực sản xuất và tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, doanh nghiệp Việt đang đứng trước cơ hội chuyển từ vị trí sản xuất hàng hóa cho thế giới sang xây dựng thương hiệu được thị trường quốc tế nhận diện. Chất lượng sản phẩm là nền tảng để tạo dựng niềm tin, còn thương hiệu là bước đi giúp doanh nghiệp khẳng định giá trị và giữ lại dấu ấn của mình trên thị trường toàn cầu.
Quân Bảo