diendandoanhnghiep.vn

Chính sách - Quy hoạch

Bổ sung quyền lợi cho người bị thu hồi đất

Diệu Hoa

Luật Đất đai (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua bổ sung cơ chế hoán đổi đất, hỗ trợ phục hồi sinh kế ít nhất 3 năm và điều chỉnh cách tính tiền bồi thường nhằm bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người dân khi Nhà nước thu hồi đất.

Sáng 21/11, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Đất đai (sửa đổi), có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, thay thế Luật Đất đai năm 2024. Bên cạnh những thay đổi liên quan đến giá đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và xử lý dự án chậm đưa đất vào sử dụng, luật lần này có nhiều quy định mới nhằm tăng cường bảo vệ quyền lợi của người có đất bị thu hồi.

74(1).jpg
Luật Đất đai sửa đổi bổ sung chính sách hỗ trợ sinh kế, việc làm và tái định cư cho người bị thu hồi đất. Ảnh: QT

Mở rộng quyền lựa chọn khi bị thu hồi đất

Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật Đất đai sửa đổi là bổ sung quyền hoán đổi đất đối với người có đất ở bị Nhà nước thu hồi để thực hiện các dự án phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Theo quy định mới, nếu có nhu cầu, người dân được hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang diện tích đất nông nghiệp hoặc đất phi nông nghiệp còn lại trong cùng thửa đất. Trường hợp phù hợp, việc hoán đổi cũng có thể thực hiện với một phần thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của người dân trên cùng địa bàn cấp xã. Trình tự, điều kiện và cách thức thực hiện sẽ do Chính phủ quy định.

Quy định này tạo thêm phương án xử lý đối với những trường hợp người dân bị thu hồi một phần đất ở nhưng vẫn còn diện tích đất khác có thể sử dụng, thay vì chỉ áp dụng phương thức bồi thường thông thường.

Đối với phần diện tích còn lại sau thu hồi nhưng không đáp ứng yêu cầu về diện tích, kích thước hoặc hình dạng để tiếp tục sử dụng, luật đưa ra cơ chế khuyến khích người dân thực hiện chuyển nhượng, nhận chuyển nhượng, hợp thửa hoặc tách thửa nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Đáng chú ý, các giao dịch thuộc trường hợp này được miễn thuế thu nhập cá nhân từ chuyển quyền sử dụng đất, lệ phí trước bạ cùng các khoản phí, lệ phí liên quan. Trong trường hợp không có nhu cầu tiếp tục sử dụng phần đất còn lại do không bảo đảm điều kiện khai thác, người dân có thể đề nghị Nhà nước thu hồi diện tích này để được xem xét bồi thường, hỗ trợ theo quy định.

Bên cạnh quyền lựa chọn đối với diện tích đất còn lại, luật cũng bổ sung các chính sách liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân sau khi bị thu hồi đất.

Cụ thể, khi xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, cơ quan có thẩm quyền phải xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tình trạng việc làm của người bị thu hồi đất, đồng thời dự kiến kinh phí hỗ trợ phục hồi sinh kế trong thời gian tối thiểu 3 năm kể từ khi có quyết định thu hồi đất.

Hằng năm, UBND cấp xã có trách nhiệm tổ chức khảo sát tình hình thu nhập và việc làm của người bị thu hồi đất. Trên cơ sở kết quả khảo sát, cơ quan này xem xét, quyết định mức hỗ trợ đối với những trường hợp bị giảm thu nhập hoặc mất việc làm. Kinh phí hỗ trợ được tính trong phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Ngoài chính sách phục hồi sinh kế, người dân còn được xem xét hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, kinh doanh; đào tạo nghề, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm. Căn cứ điều kiện thực tế tại địa phương, UBND cấp tỉnh có thể quyết định bổ sung các khoản hỗ trợ khác, bao gồm cả những trường hợp bị ảnh hưởng sinh kế do việc thu hồi đất.

Điều chỉnh cách tính tiền bồi thường

Đối với chính sách tái định cư, Luật Đất đai sửa đổi bổ sung quy định người có đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án xây dựng khu đô thị, khu dân cư nông thôn hoặc dự án nhà ở được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ.

Thuế cần kết hợp với cơ chế thu hồi đất chậm triển khai để hạn chế tình trạng găm giữ, lãng phí nguồn lực đất đai. Ảnh: DH
Nhà nước hỗ trợ phần chênh lệch nếu tiền bồi thường không đủ mua suất tái định cư tối thiểu. Ảnh: DH

Trong thời gian chờ được bố trí tái định cư, người dân được sắp xếp chỗ ở tạm để bảo đảm điều kiện sinh hoạt. Người được giao đất tái định cư cũng có thể lựa chọn ghi nợ tiền sử dụng đất nếu có nhu cầu. Trường hợp số tiền bồi thường về đất ở không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu, Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ phần chênh lệch, bảo đảm người dân có điều kiện bố trí nơi ở mới.

Đặc biệt, luật quy định việc cưỡng chế thu hồi đất đối với những trường hợp phải bố trí tái định cư chỉ được thực hiện sau khi người dân đã được bố trí đất tái định cư hoặc chỗ ở tạm theo phương án được phê duyệt.

Một thay đổi khác liên quan trực tiếp đến quyền lợi tài chính của người dân là cách xác định tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Theo quy định mới, mức bồi thường được xác định trên cơ sở 6 yếu tố, gồm diện tích đất, thời hạn sử dụng đất, loại đất, hình thức giao đất hoặc cho thuê đất, giá đất theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, cùng tỷ lệ bồi thường do UBND cấp tỉnh quyết định.

Trong đó, tỷ lệ bồi thường được giao cho địa phương căn cứ tình hình thực tế để quy định nhưng không được thấp hơn 1. Việc xác định số tiền cụ thể phải tính đến đặc điểm của thửa đất và chính sách bồi thường tương ứng.

Giá đất làm căn cứ tính tiền bồi thường được xác định tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Trường hợp phương án phải điều chỉnh, luật yêu cầu áp dụng giá đất và giá tài sản có lợi hơn cho người bị thu hồi đất.

Luật cũng bổ sung cơ chế xử lý đối với tình trạng chậm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ. Theo đó, nếu cơ quan thực hiện không thanh toán đúng thời hạn trong phương án đã được phê duyệt, người dân được nhận thêm khoản tiền tính theo mức chậm nộp quy định tại Luật Quản lý thuế, tương ứng với số tiền và thời gian chậm trả.

Theo báo cáo giải trình của Chính phủ, việc sửa đổi các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhằm thay đổi cách tiếp cận trong chính sách thu hồi đất. Thay vì chỉ chú trọng bồi thường giá trị đất và tài sản bị thu hồi, các quy định mới hướng đến bảo đảm đồng thời nơi ở, việc làm, thu nhập và điều kiện ổn định cuộc sống của người dân.

Diệu Hoa

Đọc tiếp