Tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, tại phiên họp sáng 21/11, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Đất đai (sửa đổi) với 466/479 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành.
Trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo luật trước khi biểu quyết thông qua, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, về tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và chính sách dân tộc, bình đẳng giới, Chính phủ đã chỉ đạo rà soát kỹ lưỡng dự thảo luật nhằm bảo đảm tính hợp hiến, tính đồng bộ, thống nhất với dự thảo Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các luật chuyên ngành có liên quan; phân định rõ thẩm quyền của HĐND, UBND các cấp; cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; đồng thời bảo đảm xuyên suốt nguyên tắc bình đẳng giới, chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số, người có công, lực lượng vũ trang.

Về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, dự thảo luật đã được tiếp thu, hoàn thiện theo hướng quy định rõ quyền, rõ đối tượng được hưởng quyền và các điều kiện thực hiện quyền, thống nhất với dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản sửa đổi và dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi.
Liên quan đến chủ thể có yếu tố nước ngoài sử dụng đất tại Việt Nam, dự thảo luật tiếp tục kế thừa Luật Đất đai qua các thời kỳ, quy định về tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao và người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài là người sử dụng đất, được tiếp cận đất đai và thực hiện quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất như quy định của pháp luật hiện hành để bảo đảm tính kế thừa, ổn định môi trường đầu tư, kinh doanh, thu hút đầu tư nước ngoài, đồng thời bảo đảm sự cam kết của Nhà nước Việt Nam đối với các nhà đầu tư nước ngoài.
Đối với ý kiến đề nghị nghiên cứu chính sách cho phép thế chấp quyền thuê trong trường hợp thuê đất trả tiền thuê đất hằng năm, theo Bộ trưởng, Luật Đất đai qua các thời kỳ mới chỉ cho phép người sử dụng đất, người thuê đất trả tiền thuê đất hằng năm thì được bán, thế chấp tài sản thuộc sở hữu của mình trên đất thuê trả tiền hằng năm mà chưa được thế chấp quyền thuê đất trong hợp đồng thuê đất. Đây là chính sách mới, chưa được đánh giá tác động, do vậy Chính phủ đề xuất tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động, trên cơ sở đó sẽ báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định.

Đối với nội dung đề nghị nghiên cứu chính sách về cơ chế xử lý tiền thuê đất đã nộp tương ứng với thời gian còn lại khi chuyển hình thức thuê đất từ hình thức trả tiền thuê đất một lần sang hình thức trả tiền thuê đất hằng năm theo hướng cho phép bù trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất đai phát sinh từ dự án đầu tư khác của cùng chủ đầu tư trên cùng địa bàn cấp tỉnh: Chính phủ nhận thấy đây là vấn đề chưa được pháp luật về ngân sách nhà nước quy định; mặt khác có dự án thuộc trường hợp cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê đất nhưng được miễn, giảm tiền thuê đất, tiền sử dụng đất. Do vậy đề nghị giao Chính phủ quy định để linh hoạt và thuận lợi trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện.
Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, Bộ trưởng cho hay, thể chế theo đúng tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW tiến tới chỉ có một quy hoạch chung thống nhất trên một địa bàn, dự thảo luật đã hoàn thiện theo hướng không lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh; phương án sử dụng đất là một nội dung của quy hoạch tỉnh. Ở cấp xã không có quy hoạch sử dụng đất cấp xã và kế hoạch sử dụng đất cấp xã là một nội dung để thực hiện quy hoạch chung được phân cấp, được cập nhật các nội dung của quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch ngành có sử dụng đất để theo dõi việc quản lý, sử dụng đất tại địa phương.
Về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, dự thảo luật đã bổ sung quy định chặt chẽ hơn, theo đó việc thu hồi đất để thực hiện dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng chỉ thực hiện khi đáp ứng đồng thời điều kiện cần và điều kiện đủ, là thật cần thiết do HĐND cấp tỉnh chịu trách nhiệm xác định đối với từng trường hợp.
“Dự thảo luật quy định rõ thứ tự ưu tiên trong bồi thường: trước hết phải bằng đất có cùng mục đích sử dụng; tiếp đến bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc nhà ở nếu địa phương có quỹ đất, quỹ nhà và người có đất thu hồi có nhu cầu; sau cùng mới bồi thường bằng tiền trừ trường hợp thu hồi đất ở, nhà ở. Đồng thời bổ sung quy định khi lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải dự kiến kinh phí hỗ trợ phục hồi sinh kế cho người có đất thu hồi trong thời gian ít nhất 3 năm”, Bộ trưởng chia sẻ.
Cũng với các nội dung đã nêu, Bộ trưởng cũng làm rõ các quy định về giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; về tài chính đất đai, giá đất, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất; về đăng ký, cấp giấy chứng nhận; về điều khoản chuyển tiếp…
Dự thảo luật (sửa đổi) sau khi tiếp thu, chỉnh lý trình Quốc hội thông qua có 13 chương, 112 điều. Luật khi được thông qua sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2027, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 và khoản 5 Điều 109 của luật này.