Xác định chống khai thác hải sản bất hợp pháp IUU là nhiệm vụ chính trị trọng tâm hàng đầu, tỉnh Quảng Ninh đã và đang triển khai đồng bộ, quyết liệt nhiều giải pháp mang tính đột phá.
Với tư duy chuyển đổi từ “nghề cá nhân dân” sang “nghề cá có trách nhiệm”, Quảng Ninh không chỉ hướng đến mục tiêu gỡ cảnh báo “Thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC) mà còn đặt nền móng cho một hệ sinh thái kinh tế biển bền vững, minh bạch và hiệu quả.
Quản lý chặt đội tàu và ứng dụng công nghệ để minh bạch hóa nguồn gốc hải sản
Hiện nay, toàn tỉnh đã có 4.127 tàu cá chiều dài từ 6m trở lên được đăng ký và cập nhật dữ liệu đầy đủ trên hệ thống VNFishbase. Đáng chú ý, 100% tàu đủ điều kiện đã được cấp phép khai thác, và tỷ lệ tàu còn hạn đăng kiểm đạt trên 97%. Đây là minh chứng cho sự chủ động của chính quyền trong việc đưa hoạt động đánh bắt vào khuôn khổ pháp luật.
Theo Sở Nông nghiệp & Môi trưởng: Thời gian tỉnh đã thực hiện nghiêm túc công tác kiểm soát các "tàu cá 3 không" và tàu mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS). Các trường hợp vi phạm hoặc có dấu hiệu nghi vấn đều được rà soát, lập danh sách chi tiết và bàn giao về từng địa phương để quản lý, giám sát chặt chẽ theo phương châm "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm". Việc duy trì nền nếp kiểm soát tàu ra, vào cảng đảm bảo 100% tàu cá cập cảng, rời cảng được kiểm tra, giám sát hồ sơ và sản lượng theo đúng quy định.
Đặc biệt, bước đột phá trong công tác quản lý chính là việc mở rộng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT). Việc số hóa quy trình từ khâu xuất bến, ghi nhật ký khai thác cho đến khi sản phẩm về đến nhà máy chế biến đã nâng cao tính minh bạch một cách đáng kể. Điều này không chỉ giúp cơ quan quản lý dễ dàng theo dõi biến động nguồn lợi mà còn là "tấm thẻ thông hành" quan trọng để thủy sản Quảng Ninh đáp ứng các yêu cầu khắt khe về nguồn gốc từ thị trường châu Âu và các nước phát triển.
Cùng với đó, lực lượng kiểm ngư và các cơ quan chức năng đã tăng cường tần suất tuần tra trên các vùng biển trọng điểm. Các hành vi sử dụng ngư cụ cấm, xung điện, chất độc hay đặc biệt là hành vi xâm phạm vùng biển nước ngoài đều bị xử lý với khung hình phạt cao nhất. Việc “lập lại trật tự” trên biển không chỉ bảo vệ sự công bằng cho những ngư dân làm ăn chân chính mà còn góp phần gìn giữ hệ sinh thái biển đang dần bị suy kiệt do đánh bắt tận diệt.
Trước đó tại phiên họp quan trọng ngay trước thời điểm phái đoàn Thanh tra Ủy ban châu Âu (EC) sang Việt Nam. Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nêu rõ, mục tiêu kép, mục tiêu cao nhất là vừa phát triển ngành thủy sản bền vững, lâu dài (giảm đánh bắt xa bờ vốn nhiều rủi ro và tăng cường nuôi trồng, chế biến sâu, tạo việc làm, sinh kế, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân), vừa gỡ thẻ vàng IUU theo khuyến cáo của EU.
Điều này góp phần vào tăng trưởng từ 10% trở lên, vì sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước, vì lợi ích hợp pháp, chính đáng và hạnh phúc, ấm no của nhân dân, vì danh dự, uy tín của đất nước, của quốc gia. Thủ tướng cũng yêu cầu cả hệ thống chính trị với quyết tâm cao nhất, hành động quyết liệt và hiệu quả để chuẩn bị tốt nhất cho đợt kiểm tra của Đoàn EC. Không để lỗi của một cá nhân, một tập thể ảnh hưởng đến nỗ lực chung của cả đất nước.
Trong tinh thần đó, Quảng Ninh đã chủ động siết lại kỷ cương quản lý, cụ thể hóa từng nhiệm vụ bằng mốc thời gian và trách nhiệm cá nhân. Tỉnh đã xử lý dứt điểm các vấn đề còn tồn tại, tăng cường kiểm soát chặt tàu cá ra vào cảng, bến, khu neo đậu. Kiên quyết không cho xuất bến đối với tàu không đủ điều kiện. Đến nay, các đội tàu không đủ điều kiện hoạt động đã được quản lý chặt chẽ; 100% tàu phục vụ nuôi trồng thủy sản gắn biển kiểm soát; các hồ sơ xử lý vi phạm bảo đảm đúng quy định pháp luật.
Bên cạnh đó, tỉnh cũng quyết tâm thực hiện mục tiêu 100% sản lượng khai thác được cập nhật lên hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT) trong quý I/2026.
Yêu cầu không chỉ là “nhập đủ”, mà còn là “nhập đúng, nhập kịp thời” để xây dựng hệ thống dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”. Đặc biệt, tỉnh đã xác lập rõ cơ chế trách nhiệm: Thủ trưởng các sở, ngành và chủ tịch UBND các địa phương ven biển phải chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND tỉnh nếu để xảy ra buông lỏng quản lý, phát sinh vi phạm IUU hoặc báo cáo không trung thực.
Đây là thông điệp chính trị mạnh mẽ. Các lực lượng kiểm ngư, công an, biên phòng cũng tăng cường tuần tra tại vùng giáp ranh, cửa sông, cửa biển; xử lý dứt điểm tình trạng mất kết nối VMS trên 6 giờ. Đặc biệt, kịp thời truy tố, tịch thu, tiêu hủy phương tiện đối với tàu vi phạm khai thác IUU. Cách làm này đồng bộ với chỉ đạo của Trung ương về việc không chỉ dừng ở nhắc nhở hành chính, mà phải xử lý nghiêm minh các trường hợp cố tình vi phạm, nhất là hành vi xâm phạm vùng biển nước ngoài.
Tầm nhìn cho một tương lai bền vững
Nếu việc kiểm soát IUU là nhiệm vụ cấp bách trước mắt, thì việc cơ cấu lại ngành thủy sản theo hướng giảm đánh bắt, tăng nuôi trồng chính là chiến lược dài hơi mà Quảng Ninh đang theo đuổi. Ngày 3/2/2026, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 43/KH-UBND, đặt ra những mục tiêu tham vọng nhưng rất thực tế: 100% tàu cá được quản lý dựa trên dữ liệu “đúng, sạch, sống” và hoàn thành các chính sách hỗ trợ lắp đặt VMS cho toàn bộ đội tàu thuộc diện quy định.
.jpg)
Tuy nhiên, điểm mấu chốt trong kế hoạch này chính là lộ trình giảm dần áp lực lên biển cả. Giai đoạn 2026-2030, tỉnh đặt mục tiêu giảm 862 tàu cá, tập trung chủ yếu ở khu vực ven bờ - nơi nguồn lợi đang bị khai thác quá mức. Để làm được điều này, Quảng Ninh đã triển khai các chính sách hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề nghiệp một cách nhân văn và hiệu quả. Ngư dân không bị "bỏ rơi" sau khi giải bản tàu cá. Thay vào đó, họ được khuyến khích và đào tạo để chuyển sang nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, làm dịch vụ hậu cần nghề cá hoặc tham gia vào các hoạt động du lịch biển bền vững.
Tỉnh đang chú trọng xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ khâu sản xuất giống, nuôi trồng, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Các mô hình nuôi biển sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, thay thế phao xốp bằng phao HDPE đã và đang lan tỏa rộng khắp, giúp giảm thiểu rác thải nhựa đại dương. Việc ứng dụng công nghệ cao trong nuôi trồng không chỉ giúp nâng cao giá trị gia tăng trên cùng một đơn vị diện tích mà còn giúp ngành thủy sản thích ứng tốt hơn với những biến động của biến đổi khí hậu.
Theo ông Đỗ Quang Sáng – Chủ tịch HDQT Công ty CP XNK Thủy sản Quảng Ninh: Với Quảng Ninh, gỡ “thẻ vàng” là mục tiêu trước mắt, nhưng điều quan trọng hơn là xây dựng một nghề cá hiện đại, tuân thủ pháp luật, hài hòa giữa khai thác và bảo tồn. Với cách làm quyết liệt, cụ thể và thực chất, Quảng Ninh đang góp phần cùng cả nước thể hiện quyết tâm chính trị cao nhất, tập trung toàn bộ nguồn lực và hành động quyết liệt để gỡ cảnh báo "thẻ vàng" IUU của EC, phát triển ngành thủy sản bền vững, bảo vệ uy tín quốc gia.
Cuộc chiến chống khai thác IUU tại Quảng Ninh đã bước sang một giai đoạn mới: quyết liệt hơn, khoa học hơn và bền vững hơn. Với những giải pháp đồng bộ từ việc siết chặt quản lý đến tạo dựng sinh kế mới cho ngư dân, Quảng Ninh không chỉ góp sức cùng cả nước gỡ bỏ "Thẻ vàng" EC mà còn đang tự mình viết nên câu chuyện về một ngành kinh tế biển xanh, đóng góp quan trọng vào sự phát triển chung của địa phương trong quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng. Sự kiên trì và quyết tâm này chính là lời khẳng định cho uy tín của thương hiệu thủy sản Quảng Ninh trên bản đồ thế giới.
