Đông Nam Á đang nổi lên như thị trường giàu tiềm năng đối với chiến lược thúc đẩy xuất khẩu của Ấn Độ, trong bối cảnh hai bên tiếp tục rà soát Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN - Ấn Độ (AITIGA).
Số liệu mới nhất do Bộ Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ công bố cho thấy xuất khẩu của nước này sang ASEAN đạt 14,61 tỷ USD, tăng 61,6% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng trưởng này chủ yếu đến từ một số thành viên ASEAN, cụ thể xuất khẩu sang Singapore tăng 101,2%, lên 6,52 tỷ USD; sang Malaysia tăng 75,2%, lên 2,54 tỷ USD.
Tại khu vực Mậu dịch Tự do Nam Á (SAFTA), xuất khẩu của Ấn Độ sang Sri Lanka tăng 123,8%, lên 2,35 tỷ USD. Tổng xuất khẩu sang 8 thành viên SAFTA, bao gồm Sri Lanka, tăng 36,6%, lên 8,40 tỷ USD.
Xuất khẩu của Ấn Độ sang Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và Oman cũng tăng từ 22,4% đến 26,4%, theo số liệu của Bộ Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ.
Như vậy, tốc độ tăng xuất khẩu sang các quốc gia và khu vực là đối tác thương mại của Ấn Độ thông qua các hiệp định thương mại tự do (FTA) cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu hàng hóa nói chung.
Trong quý II, tổng xuất khẩu hàng hóa của Ấn Độ tăng 15,9%, lên 129,32 tỷ USD. Bộ Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ nhận định xuất khẩu sang các đối tác FTA chủ chốt đang tăng trưởng mạnh nhờ quan hệ thương mại được củng cố và khả năng tiếp cận thị trường được mở rộng.
Đáng chú ý, xuất khẩu của Ấn Độ sang ASEAN tăng thêm 5,57 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước, mức tăng lớn nhất trong số các đối tác và khu vực thương mại của nước này trong quý.
Diễn biến này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh Ấn Độ và ASEAN đang đàm phán sửa đổi Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN - Ấn Độ (AITIGA), được ký tháng 8/2009 và có hiệu lực từ tháng 1/2010.
Đàm phán rà soát AITIGA chính thức bắt đầu từ tháng 5/2023 nhằm tạo thuận lợi hơn cho thương mại và mang lại lợi ích cho cả hai bên. Tiến trình này chưa hoàn tất theo mục tiêu năm 2025, nhưng Ấn Độ và ASEAN đang hướng tới việc kết thúc rà soát trong năm nay. Ngày 21/7/2026, Ấn Độ đã tổ chức vòng họp lần thứ 13 của Ủy ban hỗn hợp AITIGA tại New Delhi, tiếp tục thúc đẩy quá trình rà soát hiệp định.
ASEAN hiện chiếm khoảng 11% tổng thương mại của Ấn Độ. Tuy nhiên, New Delhi cho rằng cán cân thương mại đang nghiêng đáng kể về phía ASEAN và đang thúc đẩy đàm phán để cải thiện khả năng tiếp cận thị trường cho hàng hóa Ấn Độ.
AITIGA hiện là nền tảng quan trọng cho quan hệ thương mại hai bên. Hiệp định cam kết từng bước tự do hóa thuế quan đối với khoảng 76% số dòng hàng hóa, đồng thời đưa ra các quy định nhằm tạo môi trường thương mại minh bạch, ổn định và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.
Về phía Ấn Độ, ASEAN không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn mà còn có ý nghĩa chiến lược trong chính sách “Hành động hướng Đông", được New Delhi triển khai từ năm 2014 nhằm tăng cường gắn kết kinh tế với Đông Nam Á và khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Bộ Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ xác định ASEAN là một trong những khu vực trọng tâm về thương mại, xúc tiến xuất khẩu và đàm phán thương mại.
Theo số liệu của Chính phủ Ấn Độ, trong tài khóa 2025-2026, xuất khẩu hàng hóa của nước này sang ASEAN đạt khoảng 38,42 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Singapore đạt 11,86 tỷ USD, sang Malaysia 6,83 tỷ USD và sang Thái Lan 5,06 tỷ USD, cho thấy thị trường ASEAN đã trở thành một điểm đến quan trọng đối với hàng hóa Ấn Độ.
Tuy nhiên, theo ông Ajay Srivastava, nhà sáng lập Global Trade Research Initiative có trụ sở tại New Delhi, một phần đáng kể mức tăng xuất khẩu của Ấn Độ trong quý I đến từ việc giá hàng hóa toàn cầu tăng. Giá hàng hóa xuất khẩu cao hơn làm tăng giá trị ghi nhận của cả xuất khẩu và nhập khẩu, ngay cả khi sản lượng thực tế không tăng tương ứng.
Ông cho biết xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ, chủ yếu là dầu diesel và nhiên liệu bay (ATF), đã tạo thêm động lực cho tăng trưởng. Giá dầu thô cao hơn làm tăng giá trị xuất khẩu các sản phẩm này, trong khi những gián đoạn nguồn cung liên quan đến xung đột tại vùng Vịnh làm gia tăng nhu cầu đối với nhiên liệu tinh chế của Ấn Độ.
Tác động của dầu mỏ đặc biệt rõ tại ASEAN. Nếu loại trừ diesel và ATF, tốc độ tăng xuất khẩu của Ấn Độ sang ASEAN giảm xuống còn 27,4%. Tại Singapore, sự khác biệt còn lớn hơn: xuất khẩu tổng thể tăng hơn 100%, nhưng xuất khẩu phi dầu mỏ chỉ tăng 15,8%.
Ông Srivastava cũng lưu ý rằng dù ASEAN là đối tác FTA của Ấn Độ, một phần đáng kể hàng hóa Ấn Độ xuất khẩu vào khu vực không nhất thiết sử dụng mức thuế ưu đãi theo FTA, bởi thuế nhập khẩu thông thường tại nhiều nước thành viên vốn đã bằng 0 hoặc ở mức thấp. Chẳng hạn, Singapore áp dụng mức thuế 0% đối với khoảng 99% sản phẩm, trong khi Malaysia miễn thuế đối với hơn 80% mặt hàng.
Những diễn biến trên cho thấy quan hệ thương mại ASEAN - Ấn Độ đang bước vào giai đoạn có nhiều dư địa mở rộng. Việc hai bên tiếp tục rà soát AITIGA có thể tạo điều kiện cải thiện tiếp cận thị trường, đơn giản hóa thủ tục thương mại, xử lý các rào cản phi thuế quan và hài hòa hơn các quy tắc xuất xứ, những yếu tố có ý nghĩa trực tiếp đối với doanh nghiệp xuất khẩu.
Đối với các nền kinh tế ASEAN, trong đó có Việt Nam, thị trường Ấn Độ có thể mở ra thêm cơ hội cho các nhóm hàng có lợi thế cạnh tranh, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng kết nối Nam Á - Đông Nam Á.
