“Canh bạc AI” trên mọi thị trường đang bộc lộ bất ổn khi các tập đoàn công nghệ lớn phải tìm kiếm nguồn vốn bên ngoài, làm gia tăng nguy cơ rủi ro nợ lan sang các thị trường khác.
Rủi ro AI lan rộng trên thị trường tài chính
Để hình dung quy mô đáng kinh ngạc của làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI), có thể nhìn vào ước tính của Stijn Van Nieuwerburgh, Giáo sư Trường Kinh doanh Columbia, về tổng vốn đầu tư vào cơ sở hạ tầng liên quan đến AI đến năm 2032.
Trong một nghiên cứu công bố tháng trước, ông Van Nieuwerburgh cho rằng quy mô đầu tư phát triển hạ tầng AI có thể lên tới 10.300 tỷ USD, tương đương 3,6% tổng sản lượng kinh tế hằng năm của Mỹ trong 7 năm tới.
Mức chi tiêu vốn bình quân hằng năm vượt xa các đợt bùng nổ đầu tư cơ sở hạ tầng trước đây, bao gồm đường sắt, đường cao tốc và hạ tầng mạng Internet.
Chỉ riêng trong năm nay, những công ty công nghệ hàng đầu và nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây đầu tư hơn 750 tỷ USD trong cuộc đua giành vị thế thống lĩnh lĩnh vực AI.
Kể từ khi ChatGPT ra mắt vào tháng 11/2022, làn sóng AI đã chuyển từ một xu hướng đầu tư thu hút sự chú ý thành một canh bạc kinh tế và tài chính khổng lồ.
Đây cũng là động lực chính giúp nền kinh tế và thị trường toàn cầu duy trì khả năng chống chịu. Bất chấp hàng loạt cú sốc nghiêm trọng liên tiếp, thị trường chứng khoán vẫn lập đỉnh lịch sử, kinh tế toàn cầu tăng trưởng với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 5/2023, trong khi lợi nhuận doanh nghiệp tăng mạnh.
Trong báo cáo ngày 25/9, ông George Saravelos của Deutsche Bank nhận định chu kỳ đầu tư vốn toàn cầu được thúc đẩy không chỉ bởi làn sóng gia tăng chi tiêu quốc phòng và đầu tư xây dựng chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu tốt hơn, mà còn bởi sự bùng nổ đầu tư AI.
Ngày 13/10, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) thừa nhận đã đánh giá thấp tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong ba năm liên tiếp, chủ yếu do “cú sốc cầu tích cực” từ AI.
Đòn bẩy AI càng lớn, rủi ro càng cao
Trong khảo sát mới nhất về các nhà quản lý quỹ toàn cầu của Bank of America công bố cùng ngày, tỷ trọng đầu tư vào lĩnh vực công nghệ của các nhà đầu tư đạt mức cao nhất kể từ tháng 8/2020.
Những rủi ro được đề cập nhiều nhất đối với làn sóng AI liên quan đến hiệu quả kinh tế của công nghệ này, cụ thể là liệu nhu cầu từ người dùng cuối có tăng đủ nhanh và đủ lớn để tương xứng với khoản tiền khổng lồ đang được đổ vào lĩnh vực này hay không.
Một mối lo ngại khác là những hạn chế ngày càng gia tăng đối với quá trình phát triển hạ tầng AI, đặc biệt trong bối cảnh việc xây dựng các trung tâm dữ liệu mới vấp phải sự phản đối gay gắt tại một số quốc gia, cùng với những lời kêu gọi tăng cường quản lý.
Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất trong ngắn và trung hạn lại nằm ở tác động sâu rộng của làn sóng AI đối với các thị trường tài chính. Như một báo cáo công bố tháng trước của công ty quản lý tài sản Alliance Bernstein nhận định, AI đã trở thành “canh bạc bao trùm mọi thị trường”.
Xu hướng này không chỉ chiếm phần lớn sự chú ý của giới đầu tư mà nhu cầu vốn khổng lồ để phát triển AI còn tạo ra những mối liên kết giữa các loại tài sản khác nhau, khiến việc đa dạng hóa danh mục đầu tư để giảm thiểu rủi ro liên quan đến AI trở nên khó khăn hơn đáng kể.
Cho đến gần đây, những lo ngại về rủi ro tập trung chủ yếu trong thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, khi dòng tiền tự do từ hoạt động kinh doanh của các tập đoàn công nghệ khổng lồ suy giảm và buộc phải phụ thuộc nhiều hơn vào các nguồn tài chính bên ngoài, làn sóng đầu tư AI đã lan rộng sang thị trường trái phiếu và tín dụng.
Theo dữ liệu của IMF, các tập đoàn công nghệ lớn hiện chiếm gần 10% tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp có xếp hạng tín nhiệm ở mức đầu tư được phát hành, tăng mạnh so với mức 0,5% năm 2024.
Morgan Stanley ước tính thị trường tín dụng và nợ doanh nghiệp sẽ cung cấp khoảng một nửa tổng vốn đầu tư toàn cầu vào các trung tâm dữ liệu đến năm 2028. Sự thay đổi mạnh mẽ trong cơ cấu tài trợ cho quá trình phát triển hạ tầng AI đang làm trầm trọng thêm những điểm dễ tổn thương của thị trường toàn cầu.
Khi danh mục đầu tư của các nhà đầu tư ngày càng tập trung vào một lựa chọn duy nhất là AI, trong khi quá trình xây dựng hạ tầng tạo ra thêm nhiều mối liên kết giữa các loại tài sản trên thị trường, nguy cơ làn sóng đầu tư này châm ngòi cho cuộc khủng hoảng tài chính tiếp theo đã gia tăng đáng kể.
