Góp ý sửa đổi Luật Dầu khí, nhiều ý kiến cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện kỹ thuật lập pháp, đẩy mạnh phân cấp đi đôi với trách nhiệm giải trình và xây dựng môi trường đầu tư ổn định, minh bạch.
Việc sửa đổi Luật Dầu khí đang thu hút nhiều ý kiến góp ý từ giới chuyên gia, đại biểu Quốc hội và cộng đồng doanh nghiệp, bởi đây không chỉ là một đạo luật điều chỉnh hoạt động khai thác tài nguyên mà còn liên quan trực tiếp tới an ninh năng lượng, an ninh kinh tế và chiến lược phát triển kinh tế biển của Việt Nam trong giai đoạn mới.
Dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) gồm 12 chương, 62 điều, thay thế Luật Dầu khí năm 2022. Theo cơ quan soạn thảo, dự luật nhằm xử lý toàn diện 5 nhóm chính sách lớn đã được Chính phủ xác định tại Nghị quyết số 81/NQ-CP, từ hoàn thiện, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân quyền, giao quyền trong thấm định, phê duyệt các bước triển khai điều tra cơ bản về dầu khí và hoạt động dầu khí; Bổ sung, hoàn thiện các quy định về hợp đồng dầu khí và hoạt động dầu khí; Bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách quy định về ưu đãi đầu tư trong hoạt động dầu khí; Quy định cơ chế, chính sách phát triển chuỗi giá trị dầu khí, bao gồm dịch vụ dầu khí kỹ thuật cao và năng lượng ngoài khơi; Quy định khung cho việc giảm phát thải khí nhà kính, thu giữ và lưu trữ các-bon trong hoạt động dầu khí.
Ngoài ra, Dự thảo nhấn mạnh Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về hoạt động dầu khí; đồng thời quy định một số chức năng, quyền và nghĩa vụ của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam trong điều tra cơ bản về dầu khí và hoạt động dầu khí…
Tham gia góp ý Dự thảo, nhiều ý kiến cũng lưu ý cần bảo đảm tính minh bạch và chặt chẽ trong kỹ thuật lập pháp. Tại phiên họp thẩm tra sơ bộ Dự thảo mới đây, đại biểu Phan Đức Hiếu, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cho rằng dự thảo hiện vẫn giữ nguyên phạm vi điều chỉnh nhưng lại sửa đổi khái niệm “hoạt động dầu khí” theo hướng bao hàm thêm các hoạt động như CCS, năng lượng ngoài khơi và dịch vụ kỹ thuật công nghệ cao.
Theo ông, các dự án CCS hay năng lượng ngoài khơi có thể là những dự án độc lập, không nhất thiết phải gắn trực tiếp với hoạt động dầu khí. Việc quy thuộc tất cả vào khái niệm “hoạt động dầu khí” có thể dẫn tới cách hiểu chưa chính xác về bản chất của từng loại hình đầu tư. Riêng đối với nội dung “chuỗi giá trị dầu khí”, đại biểu đánh giá các quy định trong dự thảo còn khá mờ nhạt và cần được thảo luận kỹ hơn về mức độ cũng như sự cần thiết phải luật hóa cụ thể.
Đại biểu Phan Đức Hiếu cũng bày tỏ sự đồng tình với chủ trương tiếp tục phân cấp, phân quyền cho Bộ Công Thương và giao quyền mạnh hơn cho các tập đoàn trong triển khai hoạt động dầu khí. Tuy nhiên, việc giao quyền phải đi kèm quy định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm và phạm vi thẩm quyền để tránh tình trạng chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các chủ thể thực thi.
Đồng tình với quan điểm phân cấp, phân quyền mạnh hơn trong quản lý hoạt động dầu khí, PGS TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng đây là xu hướng tất yếu nhằm rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, nâng cao tính chủ động của cơ quan thực thi và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, theo ông, phân quyền chỉ phát huy hiệu quả khi đi đôi với cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình minh bạch.
"Trao quyền phải gắn với trách nhiệm, quyền hạn đến đâu thì trách nhiệm đến đó. Nếu quy định không rõ ràng rất dễ phát sinh tình trạng chồng chéo, né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm trong quá trình triển khai các dự án dầu khí", ông Lạng nhận định.
Theo vị chuyên gia, Dự thảo cần tiếp tục cụ thể hóa nguyên tắc phân cấp theo hướng xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, từ cơ quan quản lý nhà nước đến doanh nghiệp được giao thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, công khai quy trình xử lý hồ sơ và tăng cường hậu kiểm thay cho tiền kiểm để vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa tạo môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch cho các dự án năng lượng quy mô lớn.
Trong khi đó, đại biểu Quốc hội Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh, Luật sư Trương Thị Hòa cho rằng mặc dù Dự thảo không xây dựng chương riêng về quyền và nghĩa vụ của Petrovietnam, nhưng cần thiết phải có văn bản hướng dẫn đi kèm để làm rõ vai trò, quyền hạn và trách nhiệm của Tập đoàn trong quá trình thực hiện luật.
Theo bà, việc xác định rõ vị trí pháp lý và trách nhiệm của Petrovietnam có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả quản lý nhà nước cũng như quá trình tổ chức triển khai các dự án dầu khí và năng lượng ngoài khơi.
Bên cạnh đó, bà Trương Thị Hòa đề xuất bổ sung các cơ chế ưu đãi cụ thể đối với việc phát triển các công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí. Đây là lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia khi tình hình địa chính trị thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp.
