Được cho là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa các Nghị quyết của Bộ Chính trị, tuy nhiên, để tránh khoảng trống pháp lý, không ít ý kiến đề nghị, tiếp tục cân nhắc một số chính sách được đề xuất.
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài (Luật Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài) được xây dựng nhằm khắc phục hạn chế của luật hiện hành, nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng tính chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập quốc tế, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật.
Theo đó, Dự thảo Luật (sửa đổi) được xây dựng gồm 2 Điều, trong đó Điều 1 sửa đổi, bổ sung 16 nội dung của luật hiện hành; Điều 2 quy định thi hành và sửa đổi một số nội dung liên quan. Dự kiến Luật có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Nội dung sửa đổi tập trung kiện toàn chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức; nâng cao chất lượng đội ngũ; hoàn thiện chế độ, chính sách; tăng cường phân cấp, phân quyền; xử lý các chồng chéo, vướng mắc pháp lý…
Nhìn nhận về Dự án Luật này, không ít ý kiến cho hay, việc sửa đổi Luật là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa các Nghị quyết của Bộ Chính trị, đồng thời đúc kết từ thực tiễn hoạt động đối ngoại để bảo vệ hòa bình và thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững trong bối cảnh quốc tế có nhiều biến động, tuy nhiên, để tránh khoảng trống pháp lý, cần tiếp tục cân nhắc một số chính sách được đề xuất.
Tham gia góp ý Dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Đại Thắng, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên đề nghị rà soát quy định về bảo hộ lãnh sự.
Theo đại biểu, Dự thảo Luật quy định: “Bảo hộ lãnh sự đối với quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, pháp nhân Việt Nam”. Nếu quy định như Dự thảo Luật sẽ dẫn đến cách hiểu theo nghĩa hẹp, chỉ những tổ chức có tư cách pháp nhân mới thuộc đối tượng được bảo hộ lãnh sự.
Trong khi, theo Luật Doanh nghiệp, doanh nghiệp tư nhân không có tư cách pháp nhân là một loại hình doanh nghiệp được pháp luật Việt Nam thừa nhận và trên thực tế có nhiều doanh nghiệp tư nhân đang mở rộng hoạt động kinh doanh tại nước ngoài.
Do đó, để bảo đảm khái quát đầy đủ các chủ thể, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý trong thực tiễn áp dụng, đại biểu đề xuất, bổ sung thêm đối tượng “doanh nghiệp” vào quy định, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể Việt Nam ở nước ngoài được bảo vệ đầy đủ, phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành và yêu cầu thực tiễn.
Góp ý về việc kiện toàn chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và tăng cường tính chuyên nghiệp, hiện đại của Cơ quan đại diện của Dự án Luật này tại văn bản mới đây, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng bày tỏ, khoản 2 Điều 1 Dự thảo mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của Cơ quan đại diện, bao gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, đặc biệt là nhiệm vụ “hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam phát triển và hoạt động tại quốc gia tiếp nhận”.
“Đây là quy định cần thiết và phù hợp với các chủ trương, chỉ đạo của Đảng về hội nhập kinh tế quốc tế và thúc đẩy phát triển doanh nghiệp Việt Nam, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Tuy nhiên, để việc mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ này thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự đồng bộ trong một số quy định liên quan”, VCCI nhìn nhận.
Cụ thể, theo VCCI, về cơ cấu tổ chức và nhân sự, khoản 7 Điều 1 Dự thảo quy định Bộ trưởng Bộ Ngoại giao quyết định cụ thể về cơ cấu tổ chức và nhân sự của cơ quan đại diện trên cơ sở đề án tổng thể được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, theo các lĩnh vực bao gồm: chính trị, đối ngoại; quốc phòng – an ninh; kinh tế, thương mại, tài chính và công nghiệp, đầu tư, du lịch, lao động, khoa học – công nghệ,...
Mặc dù các lĩnh vực được liệt kê đã khá bao quát, song để bảo đảm sự đồng bộ với việc mở rộng phạm vi nhiệm vụ tại Khoản 2 Điều 1, VCCI đề nghị, xem xét bổ sung lĩnh vực “doanh nghiệp” vào danh mục các lĩnh vực phụ trách tại quy định này.
Về bảo hộ lãnh sự đối với doanh nghiệp, khoản 3 Điều 1 Dự thảo (sửa đổi khoản 1 Điều 8) quy định nhiệm vụ “bảo hộ lãnh sự đối với quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, pháp nhân Việt Nam”.
VCCI cho rằng, quy định này có thể dẫn đến cách hiểu theo nghĩa hẹp, chỉ những tổ chức có tư cách pháp nhân mới thuộc đối tượng được bảo hộ lãnh sự. Trong khi đó, theo quy định của Luật Doanh nghiệp hiện hành, doanh nghiệp tư nhân không có tư cách pháp nhân, song vẫn là một loại hình doanh nghiệp được pháp luật Việt Nam thừa nhận và trên thực tế có không ít doanh nghiệp tư nhân đang mở rộng hoạt động kinh doanh tại nước ngoài.
Để tránh tạo khoảng trống pháp lý, VCCI đề nghị điều chỉnh quy định thành “bảo hộ lãnh sự đối với quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, pháp nhân và doanh nghiệp Việt Nam”, qua đó bao quát đầy đủ các loại hình doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam.
Về cơ chế tham vấn khi ký kết văn bản hợp tác, khoản 11 Điều 1 Dự thảo bổ sung thẩm quyền của cơ quan đại diện trong việc ký kết văn bản hợp tác với đối tác nước ngoài trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao.
Theo VCCI, đây là quy định cần thiết để phục vụ công tác đối ngoại tại địa bàn. Và để góp phần thực hiện hiệu quả nhiệm vụ “hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam phát triển và hoạt động tại quốc gia tiếp nhận” đã được xác định tại khoản 2 Điều 1, VCCI đề nghị bổ sung cơ chế tham vấn nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Việt Nam trước khi cơ quan đại diện ký kết các văn bản hợp tác liên quan.
“Cụ thể, trong trường hợp nội dung hợp tác liên quan đến cộng đồng doanh nghiệp trong nước, cơ quan đại diện có thể tham vấn VCCI và các hiệp hội ngành nghề có liên quan; trong trường hợp liên quan đến cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tại nước sở tại, cơ quan đại diện có thể tham vấn hiệp hội doanh nghiệp của người Việt Nam hoặc một số doanh nghiệp, nhà đầu tư Việt Nam đang hoạt động tại địa bàn”, VCCI góp ý.
