Nhiều ý kiến đề nghị hoàn thiện quy định về xác định người trúng đấu giá, tiền đặt trước và chế tài đối với hành vi bỏ cọc, thông đồng, dìm giá, đồng thời bảo đảm quyền lợi của người mua và tính khả thi khi thực hiện.
Góp ý Dự thảo Luật Đấu giá tài sản sửa đổi (Dự thảo), các đại biểu Quốc hội cho rằng việc hoàn thiện cơ chế đấu giá cần hướng tới hai mục tiêu ngăn chặn hành vi trục lợi, thao túng kết quả và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia. Các quy định về xác định người trúng đấu giá, tiền đặt trước, đấu giá trực tuyến và xử lý kết quả bị hủy cần được thiết kế rõ ràng, khả thi, tránh phát sinh rào cản không cần thiết.
Cụ thể, đại biểu Ma Thị Thúy, Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang đề nghị làm rõ quy định bốc thăm xác định người trúng đấu giá tại khoản 7 Điều 28. Theo đại biểu, việc tham dự phiên đấu giá không đồng nghĩa với hành vi trả giá. Người trúng đấu giá cần được xác định trên cơ sở có mức giá trả hợp lệ. Do đó, trường hợp không có giá trả hợp lệ nên xác định cuộc đấu giá không thành, trừ trường hợp đặc thù được luật quy định rõ. Đồng thời, cần thống nhất cách xử lý tiền đặt trước trong các trường hợp này.
Về mức tiền đặt trước tại Điều 29, Dự thảo đề xuất mức từ 20% đến 50% đối với đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân. Đại biểu đồng tình với việc tăng trách nhiệm của người tham gia nhằm hạn chế tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc, nhưng cho rằng cần đánh giá kỹ tác động của quy định này.
Mức đặt trước tối đa 50% có thể trở thành rào cản đối với người có nhu cầu nhà ở thực sự, làm giảm số lượng người tham gia và mức độ cạnh tranh. Vì vậy, cần có căn cứ, tiêu chí cụ thể để lựa chọn mức tiền đặt trước phù hợp với từng trường hợp; đồng thời làm rõ thời hạn, trách nhiệm hoàn trả tiền khi kết quả đấu giá không được phê duyệt do lỗi của cơ quan nhà nước hoặc người có tài sản.
Đối với đấu giá trực tuyến tại khoản 5 Điều 30, liên quan đến quy định tại Điều 25, đại biểu Ma Thị Thúy đề nghị làm rõ căn cứ lựa chọn ngưỡng tổng giá khởi điểm từ 200 triệu đồng để bắt buộc áp dụng hình thức này đối với tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân.
Theo đại biểu, pháp luật cần quy định nguyên tắc xử lý các sự cố như mất kết nối, lỗi ghi nhận giá hoặc thanh toán, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của đơn vị vận hành và tổ chức đấu giá. Việc công khai thông tin cũng cần có hình thức phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Về chế tài tại khoản 3 Điều 56, đại biểu tán thành việc xử lý nghiêm trường hợp cố ý bỏ cọc, không thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Tuy nhiên, căn cứ và tiêu chí xác định thời hạn cấm tham gia đấu giá cần được quy định rõ, phân biệt hành vi cố ý vi phạm với trường hợp bất khả kháng hoặc lỗi từ phía cơ quan, người có tài sản. Quy định cũng cần bảo đảm quyền giải trình, khiếu nại và khởi kiện của người bị áp dụng chế tài.
Đại biểu đồng thời đề nghị hoàn thiện Điều 7, Điều 58 và Điều 59 nhằm bảo vệ người mua khi kết quả đấu giá bị hủy. Trong đó, cần xác định rõ trách nhiệm hoàn trả tài sản, hoàn trả tiền, thời hạn thực hiện và phương án xử lý các chi phí hợp lý, thiệt hại phát sinh. Đây là cơ sở bảo vệ người mua, xác định trách nhiệm của bên có lỗi và củng cố niềm tin vào hoạt động đấu giá.
Cùng quan tâm đến việc ngăn chặn hành vi trục lợi, đại biểu Vũ Hồng Quân, Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai đề nghị hoàn thiện cơ chế nhận diện và xử lý các hành vi thông đồng phân chia tài sản, dìm giá, nâng giá giả tạo, đe dọa hoặc gây sức ép để người khác không tham gia, không trả giá hoặc rút khỏi cuộc đấu giá. Theo đại biểu, cần có quy định đủ rõ để xử lý cả hành vi cố ý phá hoại kết quả đấu giá.
Đại biểu cũng đề xuất nghiên cứu cơ chế xem xét công nhận người trả giá hợp lệ liền kề là người trúng đấu giá trong trường hợp người trúng trước từ chối mua hoặc không thực hiện nghĩa vụ, với các điều kiện chặt chẽ do pháp luật quy định. Cơ chế này có thể góp phần bảo vệ người tham gia thực chất, hạn chế việc phải tổ chức đấu giá lại, qua đó giảm thời gian và chi phí.
Liên quan đến việc xác định người trúng đấu giá khi không có người trả giá hợp lệ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cân nhắc quy định cho phép bốc thăm xác định người trúng đấu giá với giá khởi điểm.
Theo ông, bản chất của đấu giá là cạnh tranh để xác lập giá trên cơ sở tự nguyện và các quy tắc được công khai. Vì vậy, không nên mặc nhiên coi việc tham dự phiên đấu giá là hành vi trả giá khi không có mức giá hợp lệ. Trường hợp này nên được xác định là đấu giá không thành. Nếu vẫn duy trì cơ chế bốc thăm, dự thảo cần quy định cụ thể điều kiện, trình tự, cách xử lý khi người tham dự từ chối bốc thăm và hậu quả đối với tiền đặt trước.
Về mức tiền đặt trước đối với đấu giá quyền sử dụng đất, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đồng tình với chủ trương nâng mức đặt trước để tăng trách nhiệm của người tham gia, hạn chế tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc. Tuy nhiên, mức từ 20% đến 50% cần được đánh giá kỹ về tác động, bởi có thể hạn chế khả năng tham gia của người có nhu cầu thực sự, làm giảm cạnh tranh.
Ông đề nghị bổ sung số liệu thực tiễn, đánh giá tác động của từng mức tiền đặt trước và làm rõ tiêu chí lựa chọn mức cụ thể. Đồng thời, cần quy định minh bạch mối quan hệ giữa tiền đặt trước và tiền đặt cọc sau khi trúng đấu giá, cũng như cơ chế hoàn trả hoặc xử lý khoản tiền này khi kết quả không được phê duyệt hoặc bị hủy.
