Việc sửa đổi Luật Đấu giá tài sản được kỳ vọng khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn, nhất là các vấn đề liên quan đến thông tin tài sản, kết quả đấu giá và quyền lợi của người mua ngay tình.
Sau gần 10 năm triển khai, Luật Đấu giá tài sản đã góp phần hoàn thiện, thống nhất khung pháp lý về trình tự, thủ tục đấu giá, từng bước chuyên môn hóa, chuyên nghiệp hóa và xã hội hóa hoạt động đấu giá tài sản. Công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực này cũng ngày càng được tăng cường ở cả Trung ương và địa phương.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện cho thấy Luật Đấu giá tài sản hiện hành đã bộc lộ một số bất cập, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới. Thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát các hành vi thông đồng, cản trở người tham gia, thao túng kết quả đấu giá, bỏ cọc, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia.
Việc sửa đổi Luật nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về phát triển dịch vụ đấu giá tài sản theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; tăng cường phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đấu giá tài sản.
Góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật Đấu giá tài sản sửa đổi (Dự thảo), bên cạnh yêu cầu tăng cường kiểm soát các hành vi làm sai lệch kết quả đấu giá, một vấn đề khác được đặt ra là cơ chế bảo vệ người mua trong trường hợp giao dịch phát sinh rủi ro không xuất phát từ lỗi của họ.
Ông Võ Hoàng Ngân, Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, Luật Đấu giá tài sản đã góp phần đưa hoạt động đấu giá ngày càng công khai, minh bạch và đi vào nền nếp. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn phát sinh những vấn đề như thông đồng về giá, cản trở người tham gia đấu giá, thao túng kết quả, vi phạm đạo đức nghề nghiệp và hiện tượng bỏ cọc. Đây là những vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện trong Dự thảo luật, cùng với việc nâng cao trách nhiệm của người có tài sản, tổ chức hành nghề đấu giá, đấu giá viên và người tham gia đấu giá.
Một trong những nội dung cần được bổ sung là tiêu chí xác định người mua tài sản đấu giá ngay tình. Theo đó, người mua ngay tình cần được xác định theo hướng không biết và không buộc phải biết về vi phạm quyền sở hữu tài sản hoặc vi phạm xảy ra trong quá trình đấu giá.
Việc xác định rõ tiêu chí này có ý nghĩa quan trọng trong trường hợp kết quả đấu giá bị hủy sau khi người mua đã hoàn tất nghĩa vụ tài chính. Nếu người mua đã tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục và thực hiện đúng nghĩa vụ nhưng vẫn mất quyền đối với tài sản do nguyên nhân không thuộc lỗi của mình, việc chỉ hoàn lại số tiền đã thanh toán có thể chưa bù đắp đầy đủ những thiệt hại thực tế phát sinh.
Ngoài ra, có ý kiến đề xuất trường hợp người mua ngay tình mất quyền đối với tài sản không do lỗi của mình thì ngoài việc được hoàn trả toàn bộ số tiền đã thanh toán và tiền đặt trước, cần được bồi thường các chi phí hợp lý, thực tế phát sinh. Trong đó có thể bao gồm chi phí vốn, chi phí giao dịch và các khoản chi phí liên quan đến quá trình thực hiện giao dịch.
Từ vấn đề bảo vệ người mua ngay tình, một yêu cầu có liên quan trực tiếp được đặt ra là phải làm rõ trách nhiệm của các chủ thể đối với thông tin về tài sản trước khi đưa ra đấu giá. Bởi trên thực tế, người tham gia đấu giá thường dựa vào hồ sơ, thông tin được công khai để đánh giá tài sản và quyết định việc tham gia. Nếu thông tin không đầy đủ, thiếu chính xác hoặc có sai sót nhưng trách nhiệm giữa các bên không được phân định rõ, rủi ro có thể chuyển sang người mua dù họ không có lỗi.
Từ thực tiễn hoạt động đấu giá, bà Mai Thị Tuyết Hạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ đấu giá tài sản Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, cần phân định rõ trách nhiệm của người có tài sản và tổ chức hành nghề đấu giá đối với thông tin về tài sản.
Theo bà Hạnh, đối với bất động sản như đất đai, nhà ở, công trình xây dựng gắn liền với đất, nhiều tài sản là tài sản cá nhân, tài sản thế chấp hoặc tài sản bảo đảm. Các loại tài sản này vốn đã phải thực hiện việc thông báo cho đương sự hoặc chủ tài sản theo quy định trước khi đủ trình tự, thủ tục đưa ra đấu giá.
Do đó, khi phát sinh vấn đề về thông tin hoặc tính pháp lý của tài sản, cần xác định rõ trách nhiệm thuộc về chủ tài sản hay tổ chức hành nghề đấu giá. Đây cũng là cơ sở để tránh tình trạng khi xảy ra tranh chấp, các bên đùn đẩy trách nhiệm trong khi người mua đã hoàn tất giao dịch và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.
