Sửa Luật Đo lường: Cần cơ chế đột phá và bám sát chuẩn quốc tế

Theo đó, sau gần 15 năm có hiệu lực thi hành, Luật Đo lường đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hoạt động đo lường ở nước ta. Tuy nhiên, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và yêu cầu đổi mới công tác quản lý Nhà nước, một số quy định của luật hiện hành đã bộc lộ những bất cập, hạn chế, đặc biệt trong lĩnh vực chuyển đổi số, nâng cao năng lực hệ thống đo lường quốc gia, phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính.

Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung Luật này được cho là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Dự thảo Luật (sửa đổi) được xây dựng trên ba trụ cột chính: thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện hoạt động đo lường; nâng cao năng lực hệ thống đo lường quốc gia, phát huy vai trò trung tâm của doanh nghiệp; và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước.

Đánh giá cao các nội dung được đề xuất, tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số và công nghệ lượng tử phát triển mạnh mẽ, góp ý xây dựng và hoàn thiện, một số ý kiến cho rằng, cần cơ chế đột phá và bám sát chuẩn quốc tế.

Cho ý kiến tại Hội thảo “Góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Đo lường” mới đây, TS Trần Quốc Tuấn, Chủ tịch Hội Khoa học và Kỹ thuật về Tiêu chuẩn và Chất lượng Việt Nam (VINASTAQ) kiến nghị, cần làm rõ các khái niệm “phương tiện đo”, “thiết bị đo” và “hệ thống đo” để phù hợp với sự phát triển của công nghệ hiện nay.

Đồng thời, cần bổ sung hành vi bị cấm và chế tài nghiêm khắc đối với cả hai phía: tổ chức gian lận cấp khống chứng chỉ kiểm định và cá nhân, đơn vị cố tình sử dụng chứng chỉ giả mạo.

Cùng với góp ý đã nêu, đối với hành vi gian lận, vị chuyên gia này cũng cho rằng, cần bỏ cụm từ “nhằm làm sai lệch kết quả đo”. Bởi bất kỳ hành vi tự ý can thiệp, phá vỡ niêm phong hay thay đổi phần mềm, phần cứng thiết bị đều phải bị xử lý ngay lập tức, nhằm tránh tình trạng lách luật, đối phó gây khó cho lực lượng thanh tra.

“Ngoài ra, việc phân cấp quản lý đo lường về chính quyền cấp cơ sở (cấp xã) cần phải đi kèm với công tác đánh giá năng lực, nguồn lực và đào tạo bài bản để đảm bảo khả thi trong thực tiễn áp dụng”, TS Trần Quốc Tuấn lưu ý.

Bên cạnh những vấn đề đã nêu, đánh giá Dự thảo Luật Sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Đo lường, PGS TS Vũ Khánh Xuân, Chủ tịch Hội Đo lường Việt Nam cho rằng, Dự thảo Luật (sửa đổi) đã cơ bản đã bám sát các đường lối, chính sách hiện hành, tuy nhiên, cần bổ sung các cơ chế mang tính đột phá nhằm đưa luật từ vai trò quản lý thuần túy trở thành đòn bẩy thúc đẩy khoa học công nghệ và kinh tế.

Cụ thể, PGS TS Vũ Khánh Xuân kiến nghị về 4 nhóm trọng tâm, bao gồm: Một - cần chính sách phát triển tổ chức kỹ thuật đo lường quốc gia đủ năng lực bám sát công nghệ thế giới, làm đầu mối liên kết và tham gia các thỏa thuận thừa nhận quốc tế; Hai - bổ sung cơ sở pháp lý cho chương trình quốc gia về tăng cường và đổi mới hoạt động đo lường;

Ba - việc chuyển đổi số trong đo lường cần có lộ trình, giới hạn và nguồn lực rõ ràng để tránh dàn trải, kém hiệu quả. Đồng thời, cần cân nhắc kỹ việc “luật hóa” chương trình đảm bảo đo lường tại doanh nghiệp, nên để hoạt động này bám sát nhu cầu tự thân và năng lực thực tế của từng đơn vị;

Bốn - cần rà soát, cập nhật các thuật ngữ cốt lõi (như định nghĩa “đo lường”) nhằm đảm bảo tương thích hoàn toàn với các tài liệu chuẩn quốc tế mới nhất.

Được biết, theo kế hoạch, hồ sơ Dự thảo Luật (sửa đổi) sẽ được trình Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào tháng 7/2026 và dự kiến trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.