Một cơ chế điều phối siêu đô thị vùng nhằm tăng sức mạnh tổng lực của cả khu vực kinh tế là kỳ vọng nhiều năm qua của các doanh nghiệp. Kỳ vọng này tiếp tục gửi gắm vào dự án Luật Đô thị đặc biệt.
Luật Đô thị đặc biệt (LĐTĐB) không nên chỉ là một “Nghị quyết 98 mở rộng”, mà phải là cơ hội để thiết kế một mô hình quản trị mới cho một siêu đô thị cạnh tranh toàn cầu.
Luật Thủ đô là một tham chiếu quan trọng nhưng TP HCM có một tính chất khác: đây là đô thị sản xuất, thương mại, tài chính, logistics, công nghiệp và đổi mới sáng tạo. Vì vậy, Luật ĐTĐB cho TP HCM không nên được xây dựng theo tư duy hành chính truyền thống, mà theo logic của một đô thị tăng trưởng và cạnh tranh quốc tế.
Thực tế cho thấy, vướng mắc lớn nhất của TP HCM hôm nay không còn là thiếu cơ chế, mà là cơ chế có rồi nhưng chuyển hóa thành giá trị còn chậm. Nhiều dự án không thiếu vốn. Nhiều doanh nghiệp không thiếu năng lực. Điều thiếu là: Ai được quyết; Quyết trong bao lâu; Và ai chịu trách nhiệm nếu chậm trễ. Nghị quyết 260/2025/QH15 vừa qua theo tôi là một bước tiến rất đáng chú ý. Không chỉ mở rộng cơ chế về TOD, đường sắt đô thị, khu thương mại tự do hay nhà đầu tư chiến lược, mà quan trọng hơn là lần đầu tiên đã chạm tới “điểm nghẽn tâm lý” của bộ máy: Bảo vệ người dám làm.
Bởi điều đáng lo nhất hiện nay là nhiều người không dám quyết vì sợ trách nhiệm pháp lý trong một môi trường pháp luật còn chồng chéo.
Luật Đô thị đặc biệt cần giải quyết ba vấn đề cốt lõi:
Thứ nhất, cần chuyển từ “quản lý thủ tục” sang “quản trị theo kết quả”. Bởi một siêu đô thị không thể vận hành bằng hồ sơ giấy và sự phối hợp thủ công giữa các sở ngành. Cùng với đó, cần cho phép TP HCM xây dựng cơ chế: Một đầu mối xử lý; Một nền tảng dữ liệu dùng chung; Một thời hạn giải quyết rõ ràng; Và một cơ chế truy trách nhiệm cụ thể nếu chậm trễ. Khi dữ liệu đã có trong hệ thống, doanh nghiệp không nên phải nộp lại nhiều lần.
Thứ hai, trao quyền phải đi kèm “vùng an toàn trách nhiệm”. Nếu cán bộ làm đúng quy trình, minh bạch, không vụ lợi và vì lợi ích công thì cần được bảo vệ trước các rủi ro khách quan của đổi mới. Nếu không giải được bài toán này, mọi phân quyền sẽ rất khó đi vào thực tế.
Thứ ba, TP.HCM cần được quản trị như một “siêu đô thị vùng”, không còn là một địa phương riêng lẻ. Những vấn đề như metro, logistics, chống ngập, chuyển đổi xanh, trung tâm tài chính hay đổi mới sáng tạo đều đã vượt khỏi ranh giới hành chính truyền thống. Kinh nghiệm từ Seoul, London hay Singapore cho thấy, điểm mạnh của các siêu đô thị không nằm ở ưu đãi nhiều hơn, mà ở thiết chế điều phối đủ mạnh để ra quyết định nhanh và thống nhất. Vì vậy, đề xuất Luật cần cho phép hình thành một cơ chế điều phối phát triển siêu đô thị TP HCM với thẩm quyền thực chất đối với các dự án liên vùng chiến lược.
Hơn nữa, điều doanh nghiệp cần là một thể chế có thể dự đoán, một bộ máy dám chịu trách nhiệm, và một cơ chế thực thi đủ nhanh để biến cơ hội thành tăng trưởng thực sự. Nếu LĐTĐB làm được điều đó, đây sẽ không chỉ là một đạo luật cho TP HCM, mà còn là một bước thử nghiệm lớn về cải cách thể chế cho Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
