Hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng dữ liệu và thúc đẩy ứng dụng AI là ba trụ cột để chuyển đổi số đi vào thực chất, giúp du lịch Việt Nam nâng cao năng lực quản trị và cạnh tranh bền vững.
Trong tiến trình chuyển đổi số, vấn đề cốt lõi của du lịch Việt Nam không nằm ở công nghệ, mà nằm ở cách tổ chức lại toàn bộ hệ thống vận hành dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Khi thể chế chưa hoàn thiện, dữ liệu còn phân tán và AI chưa được ứng dụng đúng trọng tâm, chuyển đổi số sẽ khó tạo ra chuyển biến thực chất.
Ngược lại, nếu ba trụ cột này được triển khai đồng bộ, ngành du lịch có thể bước sang một giai đoạn phát triển mới, dựa trên quản trị hiện đại và tăng trưởng chất lượng.
Thực tế cho thấy, chuyển đổi số trong du lịch Việt Nam thời gian qua mới dừng ở mức độ khởi đầu. Nhiều doanh nghiệp và địa phương đã chủ động ứng dụng công nghệ, triển khai các giải pháp số nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh và cải thiện trải nghiệm du khách. Một số mô hình như trung tâm du lịch thông minh, hệ thống thuyết minh điện tử hay trung tâm điều hành du lịch đã được hình thành.
Tuy nhiên, những nỗ lực này vẫn mang tính cục bộ, thiếu liên kết và chưa chạm tới phần cốt lõi của hoạt động quản lý. Phần lớn ứng dụng công nghệ hiện nay vẫn tập trung vào marketing và bán hàng, trong khi các khâu như quản trị điểm đến, kiểm soát dòng khách theo thời gian thực hay giám sát tài nguyên lại chưa được chú trọng. Đây chính là khoảng trống lớn khiến chuyển đổi số chưa thể trở thành động lực tái cấu trúc.
Nguyên nhân trước hết nằm ở thể chế. Khi chưa có một chiến lược chuyển đổi số du lịch quốc gia với định hướng rõ ràng về dữ liệu và AI, các hoạt động triển khai dễ rơi vào tình trạng manh mún, thiếu đồng bộ. Việc hoàn thiện thể chế không chỉ nhằm tạo hành lang pháp lý mà còn định hình cách tiếp cận thống nhất cho toàn ngành.
Song song với đó là bài toán hạ tầng dữ liệu. Dữ liệu du lịch hiện nay còn phân tán ở nhiều cấp, nhiều đơn vị, thiếu chuẩn hóa và liên thông. Điều này khiến việc khai thác dữ liệu gặp nhiều hạn chế, làm giảm hiệu quả của các giải pháp công nghệ. Trong bối cảnh dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, việc xây dựng trung tâm dữ liệu du lịch quốc gia là yêu cầu cấp thiết.
Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, ngành du lịch có thể chuyển từ quản lý truyền thống sang vận hành dựa trên dữ liệu. Điều này cho phép theo dõi dòng khách theo thời gian thực, hỗ trợ điều phối hợp lý và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Đồng thời, dữ liệu cũng trở thành cơ sở để hoạch định chính sách chính xác hơn, thay vì phụ thuộc vào các phương pháp thống kê truyền thống.
Trên nền tảng dữ liệu, AI đóng vai trò là công cụ thực thi, giúp chuyển hóa dữ liệu thành giá trị cụ thể. Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam cho thấy việc ứng dụng AI vẫn còn rời rạc, chủ yếu phục vụ hoạt động quảng bá, chưa đi sâu vào quản trị và điều hành.
Để tạo ra chuyển biến thực chất, AI cần được triển khai trong các lĩnh vực có tác động trực tiếp đến hiệu quả vận hành. Trước hết là dự báo nhu cầu và phân tích hành vi du khách, giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý đưa ra quyết định chính xác hơn. Tiếp đến là điều phối dòng khách theo thời gian thực, qua đó giảm áp lực quá tải tại các điểm đến.
Một hướng đi cụ thể là phát triển các mô hình điểm đến ứng dụng AI. Tại đây, công nghệ được tích hợp vào toàn bộ quá trình quản trị, từ kiểm soát lượng khách đến giám sát tiêu thụ năng lượng và tài nguyên. Nếu triển khai hiệu quả, mô hình này không chỉ nâng cao trải nghiệm du khách mà còn góp phần bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững.
Bên cạnh công nghệ, yếu tố con người giữ vai trò quyết định. Nguồn nhân lực số của ngành du lịch hiện còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu triển khai các giải pháp dữ liệu và AI. Do đó, cần đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, đồng thời hình thành đội ngũ chuyên gia có khả năng thiết kế và vận hành hệ thống công nghệ.
Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, khó khăn lớn nhất là chi phí và năng lực tiếp cận công nghệ. Vì vậy, cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể, từ phát triển nền tảng dùng chung đến cơ chế tài chính phù hợp. Khi rào cản được tháo gỡ, doanh nghiệp sẽ có điều kiện tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển đổi.
Để ba trụ cột thể chế, dữ liệu và AI phát huy hiệu quả, cần có cách tiếp cận theo lộ trình rõ ràng và có khả năng đo lường. Trước hết, cần ưu tiên chuẩn hóa dữ liệu tại các địa phương trọng điểm, đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các bên trên nguyên tắc minh bạch và bảo mật. Đây là bước đi nền tảng để hình thành hệ sinh thái dữ liệu thống nhất.
Tiếp theo, cần lựa chọn một số điểm đến có lưu lượng khách lớn để thí điểm mô hình quản trị dựa trên dữ liệu và AI. Các mô hình này cần được triển khai đồng bộ, từ hạ tầng công nghệ đến quy trình vận hành, nhằm tạo ra các chuẩn thực tiễn có thể nhân rộng trên phạm vi toàn quốc.
Về dài hạn, cần thiết lập bộ chỉ số đánh giá hiệu quả chuyển đổi số, gắn trách nhiệm cụ thể cho từng chủ thể trong hệ sinh thái. Khi có cơ chế giám sát rõ ràng, chuyển đổi số sẽ không còn là khẩu hiệu mà trở thành quá trình hành động có kiểm soát và tạo ra giá trị đo lường được.
