Đề xuất tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự mở ra hướng tiếp cận linh hoạt trong xử lý vi phạm kinh tế, song yêu cầu đặt ra là phải cụ thể hóa tiêu chí để bảo đảm áp dụng thống nhất.
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có góp ý đối với hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) gửi Bộ Công an. Trong đó, cộng đồng doanh nghiệp ghi nhận nhiều điểm mới theo hướng cởi mở hơn trong xử lý vi phạm, đáng chú ý là đề xuất bổ sung chế định “tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự”.
.jpg)
Theo VCCI, đây là một cơ chế hoàn toàn mới, tạo ra một “khoảng đệm” trong xử lý các hành vi vi phạm về kinh tế – tức không truy cứu ngay nhưng cũng không miễn trách nhiệm ngay từ đầu. Cách tiếp cận này được cho là phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó nhấn mạnh việc ưu tiên khắc phục hậu quả kinh tế trước khi áp dụng biện pháp hình sự.
Dự thảo quy định cho phép tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp nhằm tạo điều kiện cho chủ thể vi phạm khắc phục hậu quả. Tuy nhiên, để được áp dụng, hành vi vi phạm phải đáp ứng một số điều kiện như gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, mang lại hiệu quả cho địa phương, đất nước.
VCCI cho rằng cách thiết kế các điều kiện theo hướng định tính như trên tiềm ẩn rủi ro trong quá trình thực thi. Các khái niệm như “mang lại hiệu quả”, “phục vụ phát triển” nếu không được cụ thể hóa sẽ dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, từ đó ảnh hưởng đến tính công bằng và minh bạch.
Từ đó, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo cần xác định rõ hơn các tiêu chí cốt lõi để áp dụng cơ chế này. Trong đó, cần làm rõ các yếu tố như: hành vi vi phạm gây thiệt hại về kinh tế; không có dấu hiệu tham nhũng, vụ lợi cá nhân; và chủ thể vi phạm có khả năng cũng như cam kết khắc phục toàn bộ hậu quả.
Bên cạnh đó, VCCI cũng đề nghị làm rõ hậu quả pháp lý, cũng như quy trình, thủ tục áp dụng tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.
Đối với lĩnh vực tài sản số, tiền ảo, tiền kỹ thuật số, VCCI cho rằng khung pháp lý hiện nay vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Việc xử lý các hành vi liên quan cần được cân nhắc thận trọng, tránh rủi ro áp dụng chế tài hình sự khi quy định quản lý chưa đầy đủ. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia như Singapore, Nhật Bản, Liên minh châu Âu thường xây dựng khung pháp lý trước, sau đó mới xem xét xử lý hình sự đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng.
Ngoài ra, VCCI cũng góp ý liên quan đến lĩnh vực ngân hàng, đặc biệt là các quy định về bảo lãnh tín dụng, quản lý tài sản bảo đảm và quản lý khoản vay sau giải ngân. Theo đó, cần làm rõ ranh giới giữa rủi ro kinh doanh thông thường với hành vi vi phạm pháp luật, nhằm tránh việc hình sự hóa các quan hệ dân sự, kinh tế.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh nội dung này, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật TNHH Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, việc bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự là bước tiến đáng chú ý trong tư duy lập pháp, phù hợp với định hướng hạn chế hình sự hóa các quan hệ kinh tế.
Theo ông, quan điểm của VCCI về việc cần lượng hóa tiêu chí là hoàn toàn xác đáng. Nếu chỉ dừng ở các điều kiện mang tính định tính, rất dễ phát sinh cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng, dẫn đến nguy cơ thiếu thống nhất giữa các cơ quan thực thi.
Luật sư cũng nhấn mạnh, việc xác định rõ các yếu tố như động cơ của hành vi, mức độ thiệt hại và khả năng khắc phục hậu quả là cần thiết để bảo đảm tính minh bạch và công bằng trong áp dụng pháp luật.
Đối với tài sản số, luật sư cho rằng việc thận trọng như đề xuất của VCCI là phù hợp, bởi nếu áp dụng chế tài hình sự khi khung pháp lý chưa hoàn thiện có thể tạo ra rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp và làm chậm quá trình phát triển của thị trường mới.
Trong lĩnh vực ngân hàng, ông Phong cũng đồng tình với việc cần phân định rõ ràng giữa rủi ro kinh doanh và hành vi vi phạm, nhằm tránh tâm lý e ngại trong hoạt động tín dụng.
Đồng quan điểm, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng đề xuất này thể hiện sự chuyển dịch trong tư duy lập pháp, từ “xử lý ngay” sang “tạo điều kiện khắc phục”, qua đó góp phần tạo môi trường pháp lý ổn định hơn cho hoạt động kinh doanh.
Tuy nhiên, theo Luật sư Nhung, để cơ chế này vận hành hiệu quả, điều quan trọng không chỉ là tiêu chí mà còn là cách tổ chức thực thi. Nếu thiếu quy trình minh bạch và cơ chế giám sát phù hợp, chính sách có thể bị áp dụng không đồng đều.
Luật sư cũng cho rằng, đối với các lĩnh vực mới như tài sản số, việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng cần đi trước một bước, tạo nền tảng cho việc áp dụng các chế tài, trong đó có chế tài hình sự khi cần thiết.
