Cùng với việc giảm gánh nặng thuế, phí và cải thiện cơ chế quản lý, dư địa để “nâng cấp” khu vực hộ kinh doanh vẫn còn rất lớn.
Trên thực tế, trong nhiều năm qua, hộ kinh doanh luôn là một trong những thành phần kinh tế năng động, đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm, bảo đảm an sinh xã hội và duy trì nhịp sống kinh tế tại các địa phương. Tuy nhiên, bức tranh đóng góp ngân sách của khu vực này lại chưa tương xứng với quy mô và vai trò thực tế.
Việc chuyển sang cơ chế tự khai, tự nộp vì vậy được đánh giá là xu hướng tất yếu, phù hợp với thông lệ quản lý hiện đại. Cách tiếp cận này không chỉ khắc phục những bất cập của thuế khoán, mà còn tạo nền tảng cho môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch hơn, qua đó mở rộng dư địa phát triển cho khu vực kinh tế tư nhân.
Theo định hướng mới, hộ kinh doanh sẽ thực hiện tự khai, tự tính, tự nộp và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về số liệu kê khai. Dù đã được tuyên truyền, giải thích, song thực tế cho thấy một bộ phận hộ kinh doanh vẫn còn lo ngại việc chuyển sang kê khai có thể làm tăng nghĩa vụ thuế, chi phí tuân thủ và rủi ro sai sót.
Làm rõ vấn đề này, bà Phạm Thị Minh Hiền, Phó Trưởng ban Chính sách, thuế quốc tế (Cục Thuế, Bộ Tài chính) cho biết các chính sách thuế mới được thiết kế theo hướng phân loại rõ ràng theo quy mô doanh thu, nhằm bảo đảm công bằng và phù hợp với thực tiễn sản xuất, kinh doanh của từng nhóm đối tượng.
Theo đó, từ ngày 1/1/2026, ngưỡng doanh thu không thuộc diện nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân được nâng từ 100 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Điều này đồng nghĩa hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống sẽ không phải nộp hai sắc thuế này, dù vẫn thực hiện kê khai theo quy định. Đây được xem là bước điều chỉnh quan trọng, trực tiếp giảm gánh nặng thuế cho các hộ kinh doanh nhỏ, đồng thời khuyến khích hoạt động minh bạch ngay từ đầu.
Về hóa đơn điện tử, chính sách mới tiếp tục kế thừa quy định hiện hành. Cụ thể, hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở lên bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định của Chính phủ. Đối với hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống, pháp luật không bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử và chỉ thực hiện kê khai thuế một lần trong năm.
Tần suất kê khai cũng được thiết kế linh hoạt. Hộ kinh doanh đang hoạt động từ năm 2025 và tiếp tục sang năm 2026 thực hiện kê khai hai lần trong năm. Trường hợp phát sinh doanh thu vượt ngưỡng 500 triệu đồng trong năm 2026, việc kê khai và nộp thuế sẽ được thực hiện kể từ quý phát sinh doanh thu vượt ngưỡng. Với các hộ kinh doanh áp dụng phương pháp thu nhập trừ chi phí, việc tạm nộp thuế được thực hiện theo quý và quyết toán theo quy định.
Song song với chính sách thuế, ngành thuế cũng đẩy mạnh hỗ trợ hạ tầng kỹ thuật cho hộ kinh doanh. Theo Cục Thuế, trong hơn 120 nhà cung cấp giải pháp đã đăng ký, hiện có gần 40 đơn vị cung cấp các gói giải pháp trọn gói, từ phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, chữ ký số đến khai và nộp thuế điện tử, với chi phí ngày càng đa dạng và ưu đãi hơn.
Đánh giá tổng thể, GS-TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam cho rằng hộ kinh doanh là khu vực kinh tế có vai trò đặc biệt quan trọng, song mô hình quản lý thuế khoán kéo dài nhiều năm đã bộc lộ hạn chế về minh bạch, công bằng và khả năng mở rộng. Việc chuyển sang cơ chế kê khai không chỉ là yêu cầu của quản lý hiện đại, mà còn là bước đi tất yếu trong tiến trình xây dựng nền kinh tế số, minh bạch và hội nhập sâu.
Tuy nhiên, theo ông Thuận, đổi mới luôn đi kèm thách thức. Với đa số hộ kinh doanh quy mô nhỏ, trình độ quản trị tài chính còn hạn chế, sự thay đổi này dễ phát sinh lo lắng về chi phí kế toán, hóa đơn điện tử, rủi ro sai sót hay nguy cơ bị xử phạt. Do đó, quá trình chuyển đổi cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp, với sự hỗ trợ đủ mạnh từ cơ quan quản lý.
“Chuyển đổi thuế không chỉ là câu chuyện thu – nộp, mà sâu xa hơn là quá trình nâng cấp mô hình kinh doanh, giúp hộ kinh doanh từng bước tiệm cận chuẩn mực doanh nghiệp hiện đại. Nếu làm tốt, đây sẽ là cú hích quan trọng để khu vực này phát triển bền vững hơn”, ông Thuận nhấn mạnh.
Được biết, theo Bộ Tài chính, tính đến hết năm 2025, cả nước đã có gần 1.000 hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, tương đương khoảng 25% kết quả của cả năm. Con số này cho thấy, cùng với việc giảm gánh nặng thuế, phí và cải thiện cơ chế quản lý, dư địa để “nâng cấp” khu vực hộ kinh doanh vẫn còn rất lớn.
