Thanh niên với khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh theo định hướng Đại hội XIV

Với tri thức, công nghệ và tư duy toàn cầu, thanh niên chuyển từ cách tiếp cận chinh phục thiên nhiên sang chung sống hài hòa, bảo vệ hệ sinh thái. Sáng kiến Gen Zero thúc đẩy sự tham gia thực chất của người trẻ vào giáo dục khí hậu, khởi nghiệp xanh và đối thoại chính sách. Thanh niên trở thành chủ thể kiến tạo giải pháp bền vững, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh và Net Zero.

Thanh niên với vai trò là cánh tay phải của Đảng

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn vận động mạnh mẽ về tư duy phát triển và mô hình tăng trưởng. Khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 đặt ra yêu cầu mới đối với mọi nguồn lực xã hội, đặc biệt là lực lượng thanh niên. Thanh niên được nhìn nhận là lớp trẻ giữ vai trò kiến tạo tương lai, trực tiếp tiếp nhận tri thức hiện đại, công nghệ mới và các giá trị phát triển bền vững. Trong dòng chảy chiến lược đó, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh trở thành không gian hành động trọng yếu để thanh niên khẳng định vị thế lịch sử.

Từ Đại hội XIII đến Đại hội XIV đã có dịch chuyển rõ rệt về kỳ vọng chính trị và chiến lược đối với thanh niên. Nếu giai đoạn trước nhấn mạnh vai trò xung kích trong phong trào xã hội và xây dựng cộng đồng thì giai đoạn mới xác lập thanh niên như chủ thể trung tâm của tiến trình phát triển dựa trên tri thức. Nghị quyết Đại hội XIII lần đầu đặt đổi mới sáng tạo vào trung tâm chiến lược phát triển, tạo tiền đề tư duy để thanh niên tham gia sâu vào lĩnh vực khoa học công nghệ, kinh tế số và mô hình kinh doanh mới. Khát vọng phát triển đất nước phồn vinh hạnh phúc trở thành chất keo tinh thần, chuyển hóa lý tưởng chính trị thành động lực hành động trong môi trường kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trong tầm nhìn Đại hội XIV, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc được định nghĩa bằng yêu cầu bứt phá về chất lượng tăng trưởng và vị thế quốc gia. Thanh niên được xác định là lực lượng tiên phong trong làm chủ công nghệ lõi, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và dẫn dắt các mô hình kinh tế mới. Trọng tâm chiến lược chuyển từ khai thác chiều rộng sang nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp, dựa trên nguồn nhân lực chất lượng cao, đặt thanh niên vào vị trí then chốt trong chuyển đổi số quốc gia, từ phát triển trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn đến kinh tế nền tảng và chính phủ số. Chuyển đổi xanh mở ra không gian phát triển mới cho tinh thần khởi nghiệp của thanh niên. Các cam kết mạnh mẽ về trung hòa carbon, kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh đòi hỏi đội ngũ doanh nhân trẻ có tư duy dài hạn, hiểu biết khoa học và trách nhiệm xã hội cao.

Thanh niên tham gia khởi nghiệp xanh không chỉ nhằm tạo lợi nhuận mà hướng tới giải quyết các thách thức môi trường, năng lượng và tài nguyên. Trong bối cảnh Việt Nam chịu tác động ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, vai trò của các sáng kiến trẻ trong nông nghiệp thông minh, năng lượng tái tạo và kinh tế tuần hoàn mang ý nghĩa chiến lược đối với an ninh phát triển.

Hệ thống chính sách quốc gia cho thấy nỗ lực thể chế hóa vai trò trung tâm của thanh niên. Các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế xanh và thúc đẩy chuyển đổi số tạo ra khung pháp lý và nguồn lực ban đầu cho thế hệ trẻ. Điều quan trọng nằm ở khả năng kết nối chính sách với nhu cầu thực tiễn, xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ học tập suốt đời, nghiên cứu ứng dụng và thương mại hóa ý tưởng. Khi thể chế vận hành thông thoáng, năng lực sáng tạo của thanh niên có điều kiện lan tỏa thành động lực phát triển quốc gia.

Trong kỷ nguyên vươn mình, thanh niên không còn được nhìn là lực lượng dự bị mà trở thành chủ thể kiến tạo, gắn trách nhiệm cá nhân với vận mệnh dân tộc. Khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh là con đường để thanh niên hiện thực hóa khát vọng phát triển, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu thịnh vượng và bền vững. Vai trò đó đòi hỏi bản lĩnh chính trị vững vàng, tri thức hiện đại và tinh thần dấn thân, qua đó khẳng định vị trí lịch sử của thế hệ trẻ Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Quan điểm của Đảng về vai trò của thanh niên

Vai trò của thanh niên với khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh

Thanh niên Việt Nam đang tham gia sâu vào hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo với vai trò là một bộ phận cấu thành của cấu trúc phát triển kinh tế quốc gia. Khởi nghiệp không còn dừng ở phong trào mang tính vận động xã hội mà đã gắn chặt với chiến lược tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ. Thế hệ trẻ tiếp cận khởi nghiệp với tư duy thị trường, năng lực số và ý thức trách nhiệm xã hội rõ nét. Hệ sinh thái khởi nghiệp hình thành mạng lưới liên kết giữa nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục và tổ chức hỗ trợ, trong đó thanh niên giữ vai trò trung tâm sáng tạo giá trị mới.

Khung pháp lý hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp được hoàn thiện qua các quyết định của Chính phủ, tiêu biểu là Quyết định 897/QĐ-TTg ngày 26/7/2022 của Thủ tướng phê duyệt chương trình hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp giai đoạn 2022-2030. Chương trình định hướng nâng cao năng lực quản trị, kết nối thị trường và ứng dụng công nghệ số cho doanh nghiệp trẻ. Cách tiếp cận chính sách chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang xây dựng năng lực toàn diện, tạo điều kiện để thanh niên hình thành doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh dài hạn. Quá trình triển khai tại địa phương bộc lộ độ trễ nhất định về thủ tục và phối hợp nguồn lực, đặt ra yêu cầu cải cách thể chế theo hướng linh hoạt và phù hợp hơn với đặc thù sáng tạo của giới trẻ.

Phong trào Tuổi trẻ Sáng tạo phản ánh quá trình chuyển dịch từ số lượng sang chiều sâu tri thức. Giai đoạn đầu phong trào tập trung vào sáng kiến cải tiến kỹ thuật quy mô nhỏ trong lao động và đời sống. Giai đoạn gần đây chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ các đề tài nghiên cứu khoa học, dự án công nghệ và sáng kiến chuyển đổi số do đoàn viên thanh niên thực hiện. Thanh niên dần khẳng định vai trò người tạo lập tri thức, tham gia giải quyết các bài toán phát triển phức tạp của nền kinh tế hiện đại.

Xu hướng khởi nghiệp dựa trên tài nguyên bản địa là hướng đi đặc sắc của thanh niên Việt Nam. Nhiều dự án lựa chọn nông sản, tri thức bản địa và giá trị văn hóa làm nền tảng, kết hợp công nghệ chế biến, thương mại điện tử và xây dựng thương hiệu. Các mô hình như chế biến nông sản truyền thống theo tiêu chuẩn quốc tế, phát triển sản phẩm gắn với du lịch trải nghiệm hay bảo tồn giống cây trồng thích ứng tự nhiên cho thấy khả năng gia tăng giá trị nội sinh, góp phần giải quyết bài toán sinh kế bền vững cho khu vực nông thôn và vùng dân tộc thiểu số.

Chuyển đổi số trở thành lĩnh vực thanh niên đảm nhận vai trò tiên phong rõ rệt. Nghị quyết 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 và Quyết định số 1331/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 24/07/2021ban hành Chiến lược phát triển thanh niên giai đoạn 2021-2030 xác lập nền tảng chính trị cho quá trình làm chủ công nghệ. Đề án thanh niên tham gia chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2023-2030 cụ thể hóa nhiệm vụ thông qua các chỉ tiêu về nâng cao năng lực số, xây dựng tổ công nghệ số cộng đồng và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Thanh niên không dừng ở vị trí người sử dụng công nghệ mà tiến tới thiết kế giải pháp số phục vụ quản lý, sản xuất và dịch vụ.

Chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn mở ra không gian hành động mang ý nghĩa hiện sinh đối với thế hệ trẻ. Các quyết định về kinh tế tuần hoàn và phân loại dự án xanh tạo hành lang pháp lý cho startup xanh tiếp cận tín dụng xanh và trái phiếu xanh. Thanh niên tham gia các mô hình tái chế, năng lượng tái tạo, nông nghiệp tuần hoàn với tư duy kinh doanh gắn bảo vệ môi trường. Hoạt động của các nhóm thanh niên trong lĩnh vực ngoại giao khí hậu và diễn đàn quốc tế cho thấy năng lực tham gia hoạch định chính sách toàn cầu ngày càng rõ nét.

Vai trò của thanh niên trong hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang dịch chuyển từ lực lượng thực thi sang chủ thể kiến tạo phát triển. Hội tụ giữa khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn tạo nên mô hình phát triển tích hợp phù hợp với định hướng Đại hội XIV. Để tiềm năng ấy trở thành động lực thực chất, cải cách thể chế, phát triển nhân lực công nghệ sâu và nâng cao chất lượng hệ sinh thái hỗ trợ giữ ý nghĩa quyết định đối với hành trình vươn mình của đất nước.