Khơi dòng thể chế (Bài 2): Dấu ấn Quốc hội khóa XV

Với “kim chỉ nam” xuyên suốt của Đảng, Quốc hội khóa XV đã để lại những dấu ấn đậm nét trong việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm trong các quyết đáp, đưa đất nước phát triển mạnh mẽ.

Dấu mốc lịch sử

Nhiệm kỳ 2021-2026 được đánh giá là một nhiệm kỳ “đặt biệt” với không ít khó khăn, thách thức, môi trường quốc tế biến động nhanh, phức tạp, khó lường và chưa từng có tiền lệ, tạo áp lực lớn lên hoạt động sản xuất, thương mại và dòng vốn đầu tư. Trong nước, kinh tế - xã hội chịu tác động cộng hưởng từ các cú sốc bên ngoài, và tác động nặng nề của đại dịch COVID-19…

Bên cạnh đó những quyết sách mang tính lịch sử, định hình nền tảng phát triển mới như: sắp xếp, tinh gọn bộ máy, triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thúc đẩy hạ tầng chiến lược, điều chỉnh mục tiêu tăng trưởng của năm 2025 và cả giai đoạn 2026-2030.

Trong bối cảnh “đặc biệt” đó, xây dựng, hoàn thiện thể chế đặt ra những yêu cầu chưa từng có tiền lệ. Với vai trò là “kiến trúc sư” trưởng, Quốc hội khóa XV đã để lại những dấu ấn đậm nét trong công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế.

Chỉ tính riêng Kỳ họp thứ 9, Quốc hội đã thông qua 34 Luật và 14 Nghị quyết quy phạm pháp luật. Và đến Kỳ họp thứ 10, Quốc hội cũng đã thông qua 51 Luật và 8 Nghị quyết quy phạm pháp luật, chiếm gần 30% tổng số Luật, Nghị quyết quy phạm được ban hành của cả nhiệm kỳ - Đây có thể coi là dấu mốc lịch sử trong công tác lập pháp.

Chia sẻ về những kết quả đã nêu trước đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn bày tỏ, đây là minh chứng sinh động cho tinh thần pháp luật phải đi trước một bước, mở đường cho đổi mới sáng tạo, lấy cuộc sống và lợi ích của nhân dân làm thước đo của chính sách.

Các Luật được thông qua trong năm cuối nhiệm kỳ bao quát hầu hết các lĩnh vực trọng yếu, nhiều vấn đề mới, biến động liên tục. Các đạo Luật đã kịp thời thể chế hóa các chủ trương, nghị quyết mới của Đảng, tập trung tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, nhất là trong lĩnh vực đất đai, đầu tư, quy hoạch, xây dựng, năng lượng, văn hóa - xã hội, y tế - giáo dục, tài nguyên - môi trường, khoa học - công nghệ; đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; quốc phòng - an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế; lành mạnh hóa thị trường trái phiếu doanh nghiệp, bất động sản…

“Kết quả đặc biệt đó, tất nhiên có sự chủ động, nỗ lực không ngừng nghỉ của cả cơ quan hành pháp và lập pháp. Chưa có nhiệm kỳ nào hình ảnh “xuyên đêm sáng đèn” lại trở nên quen thuộc đến thế trong hoạt động lập pháp.

Bên cạnh tinh thần làm việc “xuyên đêm sáng đèn” ấy, kết quả trên có được còn nhờ điểm tựa quan trọng là công tác lập pháp đã có sự đổi mới mạnh mẽ theo hướng “các quy định của luật phải mang tính ổn định, có giá trị lâu dài; luật chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc; không cần quá dài. Những vấn đề thực tiễn biến động thường xuyên thì giao Chính phủ, địa phương quy định để bảo đảm linh hoạt trong điều hành”, như yêu cầu được Tổng Bí thư Tô Lâm nêu từ phiên khai mạc Kỳ họp thứ tám của Quốc hội”, Chủ tịch Quốc hội chia sẻ.

Kiến tạo cho phát triển

Với phương châm “tắc đâu thông đấy, tháo gỡ ngay và luôn”, trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV đã có tới 10 Kỳ họp thường kỳ và 9 Kỳ họp bất thường. Thông qua đó, Quốc hội hoàn thành khối lượng công việc lập pháp chưa có trong tiền lệ. Đáng nói, không chỉ là số lượng, công tác lập pháp còn có sự chuyển biến cả về chất lượng.

Nhìn nhận về nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV trước đó, TS Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội bày tỏ, Quốc hội đã làm rất tốt vai trò của cơ quan lập pháp, thông qua việc tập trung hoàn thiện các khung khổ pháp luật, đặc biệt là các luật cho nền tảng thể chế kinh tế thị trường theo tư duy tiếp cận mới.

Việc hoàn thiện, tháo gỡ chồng chéo, mâu thuẫn trong các luật về đất đai, đấu thầu, quy hoạch giúp khơi thông các nguồn lực, kể cả trong ngắn hạn, giải tỏa những dự án bị ách tắc. Phương thức một luật sửa nhiều luật còn giúp các luật được thống nhất, liên thông, cởi trói cho cả phía người dân, doanh nghiệp lẫn phía cơ quan quản lý Nhà nước trong quá trình thực hiện quy trình thủ tục.

Theo vị chuyên gia này, một dấu ấn thể chế nổi bật khác của Quốc hội trong nhiệm kỳ vừa qua, không chỉ nằm ở vai trò lập pháp truyền thống mà còn ở năng lực kiến tạo chính sách mang tính “vượt trước” và “vượt trội”.

“Trong bối cảnh nền kinh tế đứng trước những bài toán phát triển mới, Quốc hội đã chủ động tham gia giải quyết các vấn đề chưa từng có tiền lệ, hướng tới mô hình tăng trưởng dựa trên kinh tế số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo.

Minh chứng tiêu biểu cho cách tiếp cận mới là việc khái niệm “sandbox thể chế” được đưa ra bàn luận, hiện thực hóa thông qua các nghị quyết thí điểm. Quốc hội đã cho phép thử nghiệm có kiểm soát đối với những lĩnh vực mũi nhọn như fintech, phát triển trung tâm tài chính quốc tế, hay các cơ chế đặc thù trong Luật Thủ đô (sửa đổi) và Nghị quyết 98/2023/QH15 dành cho TP Hồ Chí Minh. Đây chính là những kiến tạo chính sách mang tính đột phá, tạo ra xung lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội, mở đường cho những mô hình tăng trưởng mới”, vị chuyên gia này chia sẻ.

Đồng quan điểm, không ít chuyên gia cũng cho rằng, trong bối cảnh mô hình phát triển truyền thống đã tới hạn, một khuôn khổ thể chế mới là điều kiện tiên quyết để mở đường cho đổi mới. Sandbox kinh tế xanh - tài chính xanh chính là một trong những công cụ đáp ứng được việc này, bao gồm tín dụng xanh, thị trường carbon thí điểm, fintech xanh, khu công nghiệp xanh…

Với những kết quả đã và đang đạt được, công tác lập hiến, lập pháp của Quốc hội trong thời gian tới tiếp tục được kỳ vọng sẽ phát huy mạnh mẽ tinh thần kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo của chính sách. Từ đó, không ngừng hoàn thiện thể chế, củng cố niềm tin xã hội và tạo động lực mới đưa đất nước vững bước tiến vào giai đoạn phát triển mới.