Trước yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và sự thay đổi mạnh mẽ của hệ thống pháp luật, nhiều ý kiến cho rằng, Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) cần khung thể chế vượt trội.
Việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, tương xứng với vị trí, vai trò và tính chất đặc biệt của Thủ đô Hà Nội – trung tâm đầu não chính trị, hành chính quốc gia; trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý vững chắc, đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực mạnh mẽ thúc đẩy phát triển, góp phần tạo dư địa cho tăng trưởng kinh tế “hai con số”, không chỉ cho Hà Nội mà còn cho vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.
Quan điểm xây dựng Luật nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp năm 2013 (đã được sửa đổi, bổ sung theo Nghị quyết số 203/2025/QH15), các cam kết và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Các cơ chế, chính sách phải có tính vượt trội, đúng với vị trí, vai trò của Thủ đô; kế thừa những quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm hiệu quả, đồng thời khắc phục các bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô năm 2024.
Dự án Luật cũng kế thừa các cơ chế, chính sách đặc thù đang được thí điểm theo Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội và các mô hình hiệu quả tại một số địa phương trực thuộc Trung ương; tăng cường phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền TP Hà Nội, gắn với trách nhiệm tự chủ, tự chịu trách nhiệm, đồng thời bảo đảm vai trò kiểm tra, giám sát của Quốc hội và Chính phủ.
Trước yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và sự thay đổi mạnh mẽ của hệ thống pháp luật, để bảo đảm chất lượng, tính khả thi và hiệu quả khi Luật được thông qua, nhiều ý kiến cho rằng, Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) cần khung thể chế vượt trội.
Theo đại diện Bộ Tài chính, từ khi Luật Thủ đô 2024 có hiệu lực, Bộ đã đồng hành cùng Bộ Tư pháp và TP Hà Nội trong quá trình triển khai, đánh giá thi hành Luật cũng như chuẩn bị xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi). Một dấu mốc quan trọng là việc phối hợp xây dựng, trình Chính phủ và Quốc hội ban hành Nghị quyết số 258/2025/QH15, góp phần khơi thông dòng vốn đầu tư công và xã hội hóa, đồng thời phân cấp, phân quyền khá triệt để cho Hà Nội trong các lĩnh vực quy hoạch, đầu tư và tài chính.
Tuy nhiên, nhiều cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô đã được luật hóa thành quy định chung, làm giảm tính đặc thù; mức độ phân cấp trong một số lĩnh vực còn thận trọng, chưa cho phép Thủ đô chủ động hoàn toàn trong thử nghiệm các mô hình quản trị đô thị phức tạp; các vấn đề mang tính vùng như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường vẫn thiếu cơ chế điều phối đủ mạnh.
Đồng quan điểm, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cũng cho rằng, một số nội dung của Luật Thủ đô hiện hành đã được mở rộng trong các luật chuyên ngành mới ban hành. Vì vậy, khi sửa đổi Luật Thủ đô cần rà soát kỹ để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời bổ sung các cơ chế vượt trội hơn trong những lĩnh vực mà luật chung chưa đáp ứng được yêu cầu đặc thù của Thủ đô.
Về quy hoạch và phát triển đô thị, tham gia góp ý, đại diện Bộ Xây dựng khẳng định, Luật Thủ đô 2024 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội tổ chức lập và điều chỉnh quy hoạch theo cách tiếp cận tích hợp đa ngành, liên kết vùng và phát triển bền vững.
Bộ này cho rằng, khi sửa đổi Luật Thủ đô cần thể chế hóa rõ hơn quy hoạch tổng thể Thủ đô, làm rõ mối quan hệ giữa quy hoạch tỉnh và quy hoạch đô thị - nông thôn, đồng thời bổ sung quy định về khai thác không gian ngầm, phát triển nhà ở xã hội, đô thị thông minh, hạ tầng số và cơ chế chia sẻ dữ liệu đô thị.
Thống nhất cao với chủ trương sửa đổi Luật Thủ đô một cách toàn diện, tham gia góp ý, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho hay, việc sửa đổi cần đặt trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và mô hình chính quyền đô thị hai cấp, nhằm tạo dư địa phát triển đủ rộng cho Thủ đô.
Cùng với các nội dung đã nêu, tham gia góp ý, nhiều ý kiến cũng bày tỏ, cách tiếp cận xây dựng Luật Thủ đô hiện hành theo hướng quy định các cơ chế, chính sách đặc thù đã bộc lộ nhiều hạn chế, không còn đáp ứng yêu cầu phát triển rất nhanh, rất cao của Thủ đô. Nhiều chính sách đặc thù đã trở thành quy định chung, thậm chí có nội dung các luật chuyên ngành ban hành sau còn “vượt” Luật Thủ đô. Vì vậy, việc sửa đổi Luật cần khung thể chế vượt trội hơn nữa.
Được biết, tại Phiên họp thứ 54 cửa Ủy ban Thường vụ Quốc hội mới đây, Bộ Tư pháp đã đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, bổ sung Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp năm 2026, trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ nhất (tháng 4/2026) theo trình tự, thủ tục rút gọn.
