Thấy gì từ vụ 1,2 tấn ngà voi "núp bóng" gỗ nhập khẩu?

Chiều 12/8, Cục Hải quan cho biết, lực lượng Hải quan phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan chức năng vừa phát hiện vụ vận chuyển trái phép động vật hoang dã nguy cấp với số lượng đặc biệt lớn tại cảng Quy Nhơn (Gia Lai).

Ba container cập cảng Quy Nhơn ngày 9/7, được doanh nghiệp khai báo là gỗ xẻ nhập khẩu từ châu Phi. Qua phân tích thông tin, đánh giá rủi ro, Chi cục Điều tra chống buôn lậu phát hiện dấu hiệu bất thường nên tiến hành giám sát, xác minh.

Từ ngày 6 - 8/8, lực lượng chức năng khám xét toàn bộ 3 container, phát hiện 1.193 kg ngà voi và 79,3 kg xương động vật được cất giấu bên trong. Kết quả giám định xác định số ngà voi thuộc họ Voi (Elephantidae), các mẫu xương thuộc họ Mèo lớn (Felidae). Đây đều là những loài nằm trong các phụ lục của Công ước CITES về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp.

Hồ sơ và toàn bộ tang vật sau đó được Chi cục Điều tra chống buôn lậu bàn giao cho Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định. Vụ việc hơn 1,2 tấn ngà voi, xương động vật là con số đáng chú ý. Nhưng điều đáng nói hơn nằm ở cách số hàng này được che giấu: bên trong những container khai báo là gỗ xẻ nhập khẩu.

Bên cạnh đó, việc lô hàng bị phát hiện từ khâu phân tích thông tin, đánh giá rủi ro cũng cho thấy khả năng sàng lọc những lô hàng có dấu hiệu bất thường ngày càng quan trọng. Với khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu rất lớn, việc kiểm soát không thể chỉ dựa vào kiểm tra thực tế từng container mà còn phụ thuộc vào khả năng nhận diện rủi ro từ sớm.

Ở đây, vấn đề không chỉ là mặt hàng nào được sử dụng làm vỏ bọc. Một lô hàng nhập khẩu còn đi qua nhiều khâu, từ người gửi, người nhận đến doanh nghiệp logistics, đơn vị vận chuyển và các chủ thể thực hiện thủ tục liên quan. Càng nhiều mắt xích tham gia, yêu cầu truy xuất, đối chiếu thông tin trong cả chuỗi càng trở nên cần thiết.

Bình luận về vụ việc này, Luật sư Tạ Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn cho rằng việc hàng hóa trái phép được cất giấu trong những lô hàng có khai báo bình thường cho thấy công tác phòng ngừa phải được thực hiện xuyên suốt trong quá trình xuất nhập khẩu và vận chuyển.

Theo Luật sư Tuấn, khi thông tin về nguồn hàng, chứng từ, hành trình và các chủ thể tham gia được kết nối, đối chiếu đầy đủ, những dấu hiệu bất thường sẽ có cơ hội được nhận diện sớm hơn.

“Các đối tượng có thể thay đổi mặt hàng dùng để che giấu hoặc cách thức vận chuyển. Vì vậy, ngoài khâu kiểm soát tại cửa khẩu, cần chú trọng khả năng truy xuất và đối chiếu thông tin trong cả chuỗi vận chuyển. Càng phát hiện sớm dấu hiệu bất thường thì khả năng ngăn chặn càng cao”, Luật sư Tạ Anh Tuấn nhận định.

Bên cạnh đó, Luật sư Tuấn cũng cho rằng, không chỉ cơ quan quản lý, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics và vận chuyển cũng cần nâng cao trách nhiệm tuân thủ trong phạm vi hoạt động của mình. Việc kiểm tra chứng từ, thông tin hàng hóa và kịp thời cảnh báo khi xuất hiện dấu hiệu bất thường vừa giúp bảo vệ doanh nghiệp, vừa hạn chế nguy cơ các khâu trung gian bị lợi dụng.

Với những lô hàng đi qua nhiều quốc gia, khả năng truy xuất hành trình và đối chiếu thông tin giữa các bên càng quan trọng. Khi dữ liệu được chia sẻ kịp thời, việc nhận diện bất thường không còn chỉ bắt đầu ở thời điểm container cập cảng.

“Không thể chỉ chờ đến khi mở container mới phát hiện hàng hóa bị che giấu. Kiểm soát và đối chiếu thông tin từ sớm sẽ giúp nhận diện tốt hơn những lô hàng bất thường, qua đó hạn chế việc lợi dụng hoạt động xuất nhập khẩu để vận chuyển hàng trái phép”, Luật sư Tạ Anh Tuấn nói.