Dự thảo Nghị định quy định việc chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư, mở ra kênh huy động vốn dài hạn cho hạ tầng.
Để sẵn sàng cho mục tiêu tăng trưởng cao trong một thập kỷ mới, hướng đến trở thành quốc gia phát triển, vào nhóm thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần phát triển cơ sở hạ tầng và giải quyết các vấn đề thách thức về phát triển cơ sở hạ tầng và biến đổi khí hậu. Các chuyên gia vĩ mô quốc tế ước tính mỗi năm, nhu cầu vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng của Việt Nam là rất lớn (cần đầu tư khoảng 30-40 tỷ USD mỗi năm cho phát triển cơ sở hạ tầng giai đoạn 2025-2040).
Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) hiện đang lấy ý kiến của các đơn vị, tổ chức, cá nhân đối với dự thảo Nghị định quy định việc chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).
Theo dự thảo, trái phiếu do doanh nghiệp dự án PPP phát hành ra công chúng phải là trái phiếu không chuyển đổi, không kèm chứng quyền và bắt buộc có bảo đảm thanh toán. Trường hợp doanh nghiệp chưa đủ điều kiện vận hành, khai thác công trình, trái phiếu phải được bảo lãnh thanh toán toàn bộ gốc và lãi bởi ngân hàng, tổ chức tài chính hoặc đơn vị bảo lãnh đủ điều kiện.
Dự thảo yêu cầu trái phiếu hoặc tổ chức bảo lãnh thanh toán phải được xếp hạng tín nhiệm bởi tổ chức độc lập, trừ một số trường hợp đặc biệt có bảo lãnh thanh toán toàn phần.
Đáng chú ý, theo quy định dự thảo, doanh nghiệp dự án PPP sẽ không bị ràng buộc điều kiện về thời gian hoạt động tối thiểu hay yêu cầu có lãi như doanh nghiệp thông thường. Bộ Tài chính cho rằng mô hình PPP có đặc thù riêng khi được thành lập chỉ để triển khai một dự án cụ thể, thời gian đầu tư kéo dài và cần lượng vốn lớn ngay từ đầu.
Tuy nhiên, để được phát hành trái phiếu ra công chúng, doanh nghiệp phải có hợp đồng dự án PPP đã ký đúng quy định pháp luật, đồng thời đảm bảo tổng mức huy động vốn không vượt quá giới hạn vay vốn trong hợp đồng dự án PPP.
Dự thảo cũng quy định khá chặt về tài sản bảo đảm. Với các dự án đã đủ điều kiện vận hành, doanh nghiệp có thể dùng tài sản, quyền sử dụng đất hoặc quyền kinh doanh công trình hạ tầng để bảo đảm cho trái phiếu. Các tài sản này phải được thẩm định giá và đăng ký giao dịch bảo đảm theo quy định pháp luật.
Nguồn tiền thu được từ phát hành trái phiếu chỉ được dùng cho dự án PPP hoặc cơ cấu lại nợ của chính doanh nghiệp dự án PPP. Trong thời gian chưa giải ngân, doanh nghiệp chỉ được gửi ngân hàng hoặc đầu tư vào các tài sản an toàn như trái phiếu Chính phủ, chứng chỉ tiền gửi.
Để bảo vệ nhà đầu tư, dự thảo yêu cầu doanh nghiệp phát hành không được chia cổ tức hoặc phân phối lợi nhuận nếu chưa hoàn thành nghĩa vụ thanh toán gốc, lãi trái phiếu đến hạn. Đồng thời, tiền phục vụ thanh toán trái phiếu phải được quản lý tách biệt với các dòng tiền khác.
Để đảm bảo kiểm soát rủi ro, đáp ứng sự minh bạch, dự thảo cũng có quy định siết chặt về công bố thông tin. Doanh nghiệp PPP sẽ phải định kỳ công bố tiến độ triển khai dự án, kết quả xếp hạng tín nhiệm cũng như các sự kiện có thể ảnh hưởng tới khả năng trả nợ trái phiếu. Các thông tin bất thường liên quan đến tài sản bảo đảm hoặc dòng tiền dự án phải được công bố trong vòng 24 giờ.
Bộ Tài chính cho biết, việc xây dựng khung pháp lý riêng cho trái phiếu PPP nhằm tạo thêm nguồn vốn xã hội hóa cho các dự án hạ tầng lớn trong bối cảnh nhu cầu đầu tư ngày càng cao, đồng thời nâng chuẩn minh bạch và an toàn của thị trường trái phiếu doanh nghiệp.
Tại Việt Nam, các dự án trọng điểm quốc gia về cơ sở hạ tầng được đầu tư bởi nhiều chủ thể khác nhau, bao gồm nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, cũng như các mô hình đầu tư theo phương thức đối tác công tư. Các doanh nghiệp cần huy động vốn từ nhiều nguồn khác nhau để đáp ứng nhu cầu tài chính cho việc xây dựng và vận hành dự án, bao gồm vốn chủ sở hữu, vốn huy động từ nhiều nguồn như vay ngân hàng, phát hành trái phiếu, vốn vay khác. Việc đa dạng hóa các nguồn vốn giúp doanh nghiệp có sự linh hoạt và ổn định tài chính trong suốt quá trình thực hiện dự án.
Mô hình PPP tại Việt Nam đã trở thành một xu hướng phổ biến trong các lĩnh vực hạ tầng giao thông, năng lượng, môi trường và y tế do đây là các dự án đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu rất lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài. Với mô hình này, cả nhà nước và khu vực tư nhân cùng tham gia đầu tư, xây dựng, vận hành và bảo trì các công trình công cộng thông qua dự án đầu tư theo đối tác công tư (dự án PPP).
Hàng loạt dự án đầu tư hạ tầng trọng điểm do các doanh nghiệp tư nhân vừa được khởi công mới đây với quy mô vốn đầu tư lên tới gần 300.000 tỷ đồng, cũng được các doanh nghiệp phát triển với mô hình PPP - Nhà nước và doanh nghiệp cùng làm.
Ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch CTCP Saigon Ratings, một trong số ít các công ty xếp hạng tín nhiệm được cấp phép ở Việt Nam, cho rằng trong chiến lược phát triển quốc gia, hạ tầng giao thông được xem là yếu tố “đi trước mở đường”, đóng vai trò nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội và là cầu nối quan trọng trong tiến trình hội nhập quốc tế. Một hệ thống giao thông hiện đại không chỉ giúp giảm chi phí logistics, nâng cao năng suất vận chuyển mà còn thúc đẩy mạnh mẽ thương mại, đầu tư và kết nối vùng miền.
"Bối cảnh hiện nay đặt ra yêu cầu cấp thiết khi Việt Nam đang hướng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong những năm tới. Việc tham gia sâu rộng vào các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương cũng mở ra cơ hội lớn, nhưng đồng thời đòi hỏi hạ tầng giao thông phải đủ mạnh, đủ hiện đại và có tính kết nối cao để tận dụng tối đa lợi thế hội nhập. Có thể thấy, đầu tư hạ tầng không còn là câu chuyện riêng của giao thông, mà đang trở thành động lực cốt lõi cho tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng sống của người dân và tạo tiền đề cho một chu kỳ phát triển dài hạn", ông Minh nhìn nhận.
Cùng với đó, ông cho rằng thị trường trái phiếu hạ tầng được kỳ vọng sẽ trở thành kênh huy động vốn quan trọng từ năm 2026 khi các quy định chuyên biệt được ban hành. Việc hình thành các quỹ trái phiếu hạ tầng với sự tham gia của các tổ chức bảo hiểm, quỹ hưu trí và nhà đầu tư tổ chức có thể tạo ra nguồn vốn dài hạn ổn định cho ngành. Khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cũng đang được cải thiện khi các tổ chức tín dụng bắt đầu ưu tiên cho vay trung và dài hạn đối với các dự án có dòng tiền ổn định như thu phí đường bộ hoặc khai thác sân bay. Các chính sách để thúc đẩy kênh trái phiếu cho các dự án PPP sẽ khơi mở dòng vốn vào hạ tầng, góp phần thúc đẩy các dự án kiến tạo hạ tầng quốc gia trong giai đoạn 2026-2030.
