Đồng tình với việc xây dựng chế định luật sư công, tuy nhiên, để đảm bảo tính khả thi, tránh chồng chéo, không ít ý kiến cho rằng, cần làm rõ phạm vi thực hiện, cơ chế tài chính.
Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công đề xuất quy định việc thí điểm luật sư công được tổ chức và thực hiện tại 8 bộ gồm: Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Cùng với bộ, Nghị quyết cũng đề xuất cơ chế thí điểm tại 10 UBND các tỉnh, thành: Hà Nội, Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai và Bắc Ninh.
Thời gian thí điểm từ 01/10/2026 đến hết 30/9/2028, có cơ chế xử lý chuyển tiếp với các vụ, việc đang thực hiện.
Dự thảo Nghị quyết nêu rõ, luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân, người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước mà đại diện chủ sở hữu là cơ quan quy định tại các bộ, UBND tỉnh, thành thí điểm nêu trên được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện các công việc có tính chất pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị, doanh nghiệp nhà nước theo quy định của nghị quyết này và quy định khác của pháp luật có liên quan…
Đồng tình với việc xây dựng chế định luật sư công, tuy nhiên, để đảm bảo tính khả thi, tránh chồng chéo, không ít ý kiến cho rằng, cần làm rõ phạm vi thực hiện, cơ chế tài chính.
Tham gia góp ý, đại biểu Nguyễn Trường Giang, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng cho rằng, cần quy định cụ thể về phạm vi thí điểm đối với 08 bộ và 10 tỉnh thành được chọn.
Theo đại biểu, việc thực hiện phải có sự phân định rõ ràng: tỉnh nào hay bộ nào được giao nhiệm vụ thì đơn vị đó phải tự thực hiện. Việc thiếu các quy định rành mạch có thể dẫn đến sự chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm.
Do đó, đại biểu đề xuất, Nghị quyết thí điểm cần phải làm rõ cả ba yếu tố: Danh sách các cơ quan thực hiện; các đầu mục công việc cụ thể; và địa bàn triển khai thí điểm.
Cũng theo đại biểu, Dự thảo đề xuất cho phép thuê luật sư hành nghề bên ngoài trong trường hợp vụ việc pháp lý có tính chất phức tạp. Tuy nhiên, khái niệm “phức tạp” bị đánh giá là mang tính định tính, khó xác định rõ ràng.
“Nếu không kiểm soát chặt chẽ, luật sư công sẽ có tâm lý “việc khó thì đi thuê”, dẫn đến tình trạng Nhà nước vẫn phải trả 100% lương cho luật sư công nhưng thực tế công việc lại do luật sư bên ngoài đảm nhiệm. Bên cạnh đó, việc đưa các quy định về hình thức chỉ định thầu hoặc đấu thầu trong trường hợp đặc biệt để thuê luật sư vào một Nghị quyết thí điểm là không phù hợp và có thể nằm ngoài phạm vi điều chỉnh thông thường”, đại biểu bày tỏ.
Đồng thời đề nghị, cần phải rà soát kỹ lưỡng các điều khoản này để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Về vấn đề chế độ, chính sách cho luật sư công, đại biểu cho rằng, hiện nay, đang tồn tại cơ chế luật sư công vừa hưởng 100% lương tại cơ quan, vừa được hưởng thêm mức bồi dưỡng 0,5 lần mức lương cơ sở cho mỗi ngày thực hiện nhiệm vụ.
Đặt câu hỏi về tính công bằng và hiệu quả của quy định này, đại biểu đề xuất, cần có cơ chế khuyến khích dựa trên hiệu suất thực tế. Ví dụ, có thể trả lương gấp đôi mức lương cơ sở cho một ngày làm việc thực tế, nhưng nếu không có việc hoặc không làm được việc thì sẽ không được hưởng cả lương lẫn phụ cấp cao.
Cũng cho ý kiến liên quan đến chế độ, chính sách, tham gia góp ý, đại biểu Trần Nhật Minh, Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Nghệ An cũng bày tỏ, cần thiết kế phù hợp với tính chất công việc kiêm nhiệm của luật sư công, bảo đảm nguyên tắc khuyến khích đúng mức, gắn trách nhiệm với hiệu quả thực hiện nhiệm vụ và tạo sự công bằng với các nhóm cán bộ, công chức khác.
“Nên nghiên cứu cơ chế hỗ trợ theo hướng gắn với từng vụ việc cụ thể, làm đến đâu hưởng đến đó, vừa tạo động lực làm việc, vừa bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách Nhà nước”, đại biểu đề nghị.
Bên cạnh đó, về phạm vi công việc của luật sư công tại Điều 7, đại biểu cho rằng, quy định luật sư công “tư vấn và tham gia giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài” còn cứng và khó khả thi trong thực tiễn. Bởi, tính chất “phức tạp” của một vụ việc thường phát sinh trong quá trình giải quyết, rất khó xác định ngay từ đầu khi thụ lý để mời luật sư công tham gia. Nếu chờ đến khi vụ việc đã kéo dài mới mời luật sư công thì đã muộn, làm giảm hiệu quả hỗ trợ pháp lý.
Vì vậy, đại biểu đề nghị, quy định theo hướng mở hơn, luật sư công được tham gia tư vấn và tham gia giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo; còn việc vụ việc nào cần sự tham gia của luật sư công sẽ do cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại quyết định tùy theo nhu cầu thực tế.
“Việc xây dựng chế độ luật sư công là chủ trương đúng, cần thiết trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tuy nhiên, để cơ chế thí điểm phát huy hiệu quả, Dự thảo Nghị quyết cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng rõ ràng, thống nhất, công bằng và khả thi trong tổ chức thực hiện”, đại biểu bày tỏ.
Được biết, theo Chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Dự thảo Nghị quyết này sẽ được Quốc hội đưa ra thảo luận tại hội trường trong phiên họp hôm nay 22/4, trước khi tiến hành biểu quyết thông qua tại cuối Kỳ họp.
