Canada đang mở ra một cơ hội lớn cho thủy sản Việt Nam khi nhu cầu nhập khẩu tiếp tục tăng và hệ thống kiểm soát thực phẩm của Việt Nam được CFIA đánh giá cao.
Năm 2024, đoàn chuyên gia kỹ thuật của Cơ quan Kiểm tra Thực phẩm Canada (CFIA) có mặt tại các nhà máy chế biến cá tra và tôm ở Đồng bằng sông Cửu Long để tiến hành đánh giá thực địa. Kết thúc đợt đánh giá, CFIA kết luận rằng Việt Nam sở hữu một hệ thống kiểm soát thực phẩm toàn diện đối với hoạt động sản xuất, chế biến và xuất khẩu cá cùng thủy sản.
Theo TS Amado A. Antonio III, Chuyên gia kỹ thuật của Văn phòng Nông nghiệp và Thực phẩm Canada khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (IPAAO), kết luận này mang đến sự tin tưởng cho các cơ quan quản lý và người mua tại Canada, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại giữa Canada và Việt Nam.
Với nhiều doanh nghiệp thủy sản Việt Nam, đây giống như một tấm thẻ thông hành chính thức, gạt bỏ sự nghi ngại còn sót lại từ phía các nhà nhập khẩu và mở rộng cánh cửa vào thị trường đầy khó tính này ở Bắc Mỹ.
Tại hội thảo về Quy định, xu hướng và triển vọng thị trường thủy sản trọng điểm tại TP HCM, TS Antonio cho biết Canada là một cường quốc sản xuất thủy sản, nhưng lại không đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng của chính người dân mình. Năm 2024 Canada đạt sản lượng nuôi trồng khoảng 160.000 - 163.000 tấn và khai thác tự nhiên khoảng 627.000 tấn. Đây là con số không hề nhỏ, nhưng họ vẫn nhập khẩu thêm rất nhiều mặt hàng thủy sản. Vì những nhóm mặt hàng Canada xuất khẩu nhiều nhất lại không trùng với nhóm mặt hàng người Canada tiêu thụ. Tức là Canada vừa bán ra thứ mình có, vừa phải nhập về thứ mình cần.
Khoảng trống cung - cầu này chính là cửa vào cho thủy sản Việt Nam. TS Antonio cho biết Việt Nam hiện là nhà cung cấp thủy sản lớn thứ ba cho Canada, chỉ sau Hoa Kỳ và Trung Quốc, với kim ngạch xuất khẩu khoảng 249 triệu đô la Canada (CAD).
Canada hiện có khoảng 41 triệu dân. Theo dự báo của Cơ quan Thống kê Canada, trong vòng 50 năm tới dân số nước này sẽ tăng lên khoảng 57,4 triệu người. Tương đương mỗi năm tăng thêm 300.000 - 380.000 người. Phần lớn đến từ nhập cư.
Dòng người nhập cư chiếm đến gần 23% dân số Canada, cao nhất trong nhóm G7. Cộng đồng đa văn hóa quy mô lớn này mang theo thói quen ăn uống đa dạng, tạo ra nhu cầu thủy sản trải rộng trên nhiều chủng loại thay vì tập trung vào một vài sản phẩm quen thuộc.
TS Antonio nhận định có hai yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua hàng của người tiêu dùng Canada. Thứ nhất là sức khỏe - dinh dưỡng. Thứ hai là tính bền vững và tác động môi trường của hoạt động nuôi trồng. Chính vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam cần chú ý hai yếu tố này nếu muốn cạnh tranh nghiêm túc tại thị trường này.
Theo TS Antonio, điều dễ gây hiểu lầm nhất cho doanh nghiệp Việt Nam là cơ chế cấp phép nhập khẩu của Canada. Ông giải thích rằng tại Canada, nhà nhập khẩu hoặc công ty nhập khẩu là bên chịu trách nhiệm về an toàn thực phẩm. Còn CFIA không cấp giấy phép cho phía xuất khẩu (ví dụ Việt Nam) mà cấp giấy phép cho nhà nhập khẩu tại Canada. Hay nói cách khác, Giấy phép Thực phẩm An toàn cho Người Canada (SFC License) chỉ thuộc về phía nhà nhập khẩu Canada, không thuộc về doanh nghiệp Việt Nam.
Khi ấy, để bảo vệ giấy phép của mình, nhà nhập khẩu Canada sẽ yêu cầu doanh nghiệp Việt cung cấp chi tiết về quy trình sản xuất, các biện pháp kiểm soát an toàn. Thậm chí có quyền cử đoàn sang kiểm tra thực địa nhà máy bất cứ lúc nào. Tức là với phía Việt Nam, quan hệ với nhà nhập khẩu Canada không thể dừng lại ở một giao dịch mua - bán đơn thuần, mà phải là sự phối hợp minh bạch, gần như là đối tác vận hành chung.
Rào cản thứ hai là ngôn ngữ trên bao bì, nhãn dán. TS Antonio cho biết mọi thông tin trên nhãn thực phẩm đóng gói sẵn bán tại Canada bắt buộc phải thể hiện bằng cả hai ngôn ngữ Anh và Pháp. Nhiều lô hàng đạt chuẩn chất lượng vẫn có thể bị kẹt lại vì thiếu bản dịch tiếng Pháp trên bao bì. Đây là điểm khác biệt so với thị trường Mỹ, nơi chỉ yêu cầu tiếng Anh.
Rào cản thứ ba là yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Theo TS Antonio, hệ thống truy xuất tại Canada phải đảm bảo đủ ba khâu, gồm nhận diện sản phẩm, truy xuất ngược về nguồn gốc và truy xuất xuôi đến nhà phân phối cuối cùng. Ngoài ra, với sản phẩm thủy sản, việc kiểm tra chất lượng diễn ra ngay tại cửa khẩu biên giới đầu tiên, chứ không phải đưa về kho lạnh nội địa để kiểm tra sau.
Canada là một thị trường Bắc Mỹ có sức mua cao, dân số tăng trưởng ổn định và đang thiếu hụt nguồn cung nội địa cho chính nhu cầu tiêu dùng đa dạng của mình. Đây là cơ hội lý tưởng mà thủy sản Việt Nam hoàn toàn có thể khai thác sâu hơn.
Tuy nhiên không phải cứ bán hàng là xong. Vì giấy phép SFC nằm trong tay nhà nhập khẩu chứ không phải doanh nghiệp Việt, sự thành công tại Canada phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có xây dựng được quan hệ hợp tác minh bạch với đối tác nhập khẩu hay không, cũng như sẵn sàng đón đoàn kiểm tra thực địa bất kỳ lúc nào từ phía đối tác Canada.
Canada không phải là thị trường dễ tính, nhưng cũng không phải cánh cửa quá khó mở nếu doanh nghiệp hiểu và tuân thủ đúng quy định. Từ yêu cầu nhãn song ngữ, truy xuất nguồn gốc đến cơ chế kiểm soát dựa trên nhà nhập khẩu, mỗi tiêu chuẩn đều phản ánh cách Canada xây dựng niềm tin với người tiêu dùng. Với nền tảng đã được CFIA đánh giá tích cực, thủy sản Việt Nam đang có lợi thế để đi xa hơn. Vấn đề còn lại là chuyển lợi thế đó thành năng lực cạnh tranh bền vững, để không chỉ xuất khẩu được nhiều hơn mà còn trở thành đối tác đáng tin cậy trong chuỗi cung ứng thủy sản của Canada.
"Canada cũng là một thị trường ổn định, sức mua tốt và có nhiều cơ hội đối với thủy sản Việt Nam, đặc biệt là các sản phẩm thủy sản có giá trị gia tăng. Việc hiểu rõ hơn về quy định và đặc điểm thị trường Canada sẽ giúp doanh nghiệp xác định được thêm hướng đi mới trong chiến lược đa dạng hóa thị trường, tận dụng được cơ hội từ Hiệp định CPTPP", bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định.
.jpg "Thủy sản Việt trước cơ hội bứt phá tại thị trường Vương quốc Anh")