TP HCM và hành trình nửa thế kỷ không phải là sự lớn lên bằng những thuận lợi sẵn có, mà được tạo dựng từ những quyết sách táo bạo, dám nghĩ, dám làm, trở thành cực tăng trưởng mới của khu vực Đông Nam Á.
Theo ông Phạm Chánh Trực – nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành uỷ TP HCM, 50 năm trước, TP HCM bước ra khỏi chiến tranh với muôn vàn khó khăn. Và từ một nền kinh tế gần như kiệt quệ, hệ thống sản xuất đình trệ, thiếu nguyên liệu, thiếu hàng hóa và thiếu cả những điều kiện tối thiểu để khôi phục phát triển. Song, cũng ít ai khi ấy có thể hình dung thành phố mang tên Bác sẽ có ngày trở thành đầu tàu kinh tế của cả nước như nay hôm nay, đóng góp gần 1/4 GDP và gần 1/3 tổng thu ngân sách quốc gia.
Điều đó cho thấy, hành trình nửa thế kỷ không phải là sự lớn lên bằng những thuận lợi sẵn có, mà được tạo dựng từ những quyết sách táo bạo, tinh thần dám nghĩ, dám làm và khát vọng vượt qua nghịch cảnh. Chính trong những năm tháng khó khăn đó, nhiều quyết sách chưa từng có đã được hình thành và đi vào thực tiễn. Những cách làm xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, bản năng sinh tồn của thành phố và sau này đã trở thành tiền đề cho tư duy đổi mới, sáng tạo bậc nhất của cả nước.
Dẫn chứng về sự đổi mới, sáng tạo của TP HCM, ông Trực cho biết, có thể nói, lúc bấy giờ, Trung tâm công nghiệp của Sài Gòn – Gia Định hoàn toàn trống rỗng và chỉ trong thời gian ngắn đã không còn vật tư, nguyên liệu để sản xuất. Mặc dù Trung ương đã rót kinh phí và nguyên liệu xuống để làm kế hoạch này, kế hoạch kia, nhưng rồi cũng không đủ để phục vụ cho sản xuất. Điều đó có nghĩa là máy móc chắc chắn sẽ thừa công xuất, công nhân sẽ thất nghiệp, mất việc dẫn đến khó khăn, trong khi, xã hội thiếu hàng tiêu dùng trầm trọng. Nhiệm vụ bấy giờ là phải khôi phục cho bằng được Trung tâm công nghiệp này. Từ cơ sở đó, Thành uỷ đã phải vay mượn ngoại tệ trong dân để nhập khẩu vật tư, nguyên liệu, xăng dầu phục vụ cho sản xuất. Đồng thời, đẩy mạnh hợp tác với các nhà máy để sản xuất hàng hoá, tạo công ăn việc làm cho công nhân, người lao động. Khi đã sản xuất được, và sau khi làm nhiệm vụ khấu hao, nghĩa vụ (thuế) với Nhà nước, sản phẩm còn lại sẽ mang đi trao đổi với các tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long (ĐBCSL), với nông dân để lấy nông sản xuất khẩu đi nước ngoài. Từ đó, các nhà máy dần dần khôi phục, mô hình này được nhiều nhà máy khác cũng áp dụng và thành công. Điều này đã chứng minh được sức mạnh, sáng tạo, đoàn kết của lãnh đạo TP trong việc dám nghĩ dám làm, dám chịu trách nhiệm để có được thành công như ngày hôm nay.
Theo ông Trực, từ những quyết sách được đưa ra trong hoàn cảnh ngặt nghèo ấy, một bản sắc rất riêng của TP HCM với tư tưởng: “không chấp nhận bó tay trước khó khăn, luôn tìm cách tháo gỡ để phát triển. Đó cũng là điều mà nhiều nhà nghiên cứu lịch sử cho rằng TP HCM đã tạo nên vai trò tiên phong của mình trong suốt nửa thế kỷ qua.
“Nếu 50 năm trước, TP HCM mang trên mình sứ mệnh hàn gắn và khôi phục sau chiến tranh, thì hôm nay, thành phố đang đứng trước một sứ mệnh mới không chỉ tiếp tục giữ vai trò đầu tàu, mà còn kiến tạo những chuẩn mực phát triển mới cho cả nước. Và trong kỷ nguyên mới, lợi thế cạnh tranh không còn được quyết định bởi quy mô dân số hay nguồn lực sẵn có, mà bởi năng lực đổi mới sáng tạo, làm chủ khoa học - công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và xây dựng một nền quản trị đô thị hiện đại, hiệu quả. Nhưng trên hết, đích đến cuối cùng vẫn không thay đổi. Mọi quyết sách phát triển đều hướng tới con người để mỗi người dân được sống trong một đô thị hiện đại hơn, thuận tiện hơn, an toàn hơn và có nhiều cơ hội phát triển hơn” ông Phạm Chánh Trực nhấn mạnh.
Nói về lịch sử về sự hình thành của TP HCM, PGS. TS. Hà Minh Hồng – Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TP HCM, cho rằng khi nói về TP trong 50 năm qua - thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, mọi người thường đặt câu hỏi trong thời gian ấy TP đã đạt được những công việc, những thành tựu gì? Câu trả lời thật rõ ràng, và khách quan nếu bây giờ ngồi tính thì cũng ít nhất cũng có 10 vị trí đầu tàu và nhiều vần đề để thảo luận, như: “tìm tòi, tháo gỡ khó khăn”, tìm tòi cái mới, tháo gỡ cái khó khăn. Đây là những vấn đề mà từ những ngày đầu giải phóng cho tới tận bây giờ chúng ta vẫn phải tháo gỡ những cái còn tồn tại và đang bị “ràng buộc”. Hay những cụm từ, như: “Nói và làm”. Đây là cụm từ được bắt đầu từ thành phố mang tên Bác. Và nội dung này được cố Bí thư Thành uỷ Nguyễn Văn Linh (sau này là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam), từng nhấn mạnh.
"Nói và làm", có nghĩa là nói đến đâu làm đến đó. Cái quan trọng là phải làm chứ không chỉ nói. Hoặc cụm từ “xoá đói giảm nghèo”, bắt đầu từ Ấp Cây Xộp ở Củ Chi, xoá đói như thế nào, giảm nghèo như thế nào thì chuẩn của Quốc gia mới hình thành. Từ một địa bàn thành phố tiên phong, khởi động trước, sau đó mới trở thành tiền đề, dẫn dắt, lan toả. Và cũng chính từ khoá đó cũng là mệnh đề để chúng ta cắt nghĩa khi nói về thành phố mang tên Bác trong suốt 50 năm qua.
“Lịch sử phát triển của TP HCM có thể nhìn qua nhiều dấu mốc, nhưng nổi bật nhất vẫn là tinh thần tiên phong, đổi mới, sáng tạo. Từ những chủ trương “vượt rào” thời kỳ đầu đổi mới, đến khu chế xuất đầu tiên của cả nước, hay việc Quốc hội ban hành Nghị quyết 98 về cơ chế, chính sách đặc thù và việc mở rộng không gian phát triển. Không ít mô hình từng được xem là “thử nghiệm” ở TP HCM, sau đó đã trở thành chính sách chung của cả nước. Đó cũng là dấu ấn rõ nét nhất về vai trò tiên phong của thành phố suốt nửa thế kỷ qua”, PGS. TS. Hà Minh Hồng nhấn mạnh.
Cũng theo PGS. TS. Hà Minh Hồng, vai trò đầu tàu của TP HCM được phản ánh rõ qua những con số. Trong đó, quy mô kinh tế hơn 2,7 triệu tỷ đồng, đóng góp gần 1/4 GDP và gần 1/3 tổng thu ngân sách quốc gia. Sau khi mở rộng không gian phát triển lên gần 6.800 km², TP HCM đang hội tụ đầy đủ các điều kiện để trở thành một cực tăng trưởng mới của khu vực Đông Nam Á, sẵn sàng bước vào Kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
