Trung Quốc cảnh báo sẽ áp dụng các biện pháp trả đũa nếu Liên minh châu Âu (EU) triển khai bộ công cụ thương mại mới nhằm vào hàng hóa Trung Quốc.
Căng thẳng thương mại giữa 2 bên leo thang ngay sau khi Ủy ban châu Âu (EC) thống nhất một lập trường cứng rắn hơn, mở ra giai đoạn đối đầu mới giữa hai nền kinh tế lớn của thế giới.
Trong tuyên bố phát đi ngày 30/5, Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định sẽ phản ứng mạnh nếu EU đơn phương dựng thêm hàng rào.
"Nếu EU cứ khăng khăng áp đặt các công cụ thương mại mới mang tính phân biệt đối xử, Trung Quốc sẽ kiên quyết đáp trả để bảo vệ lợi ích của mình", thông cáo của Bộ này nêu rõ. Bắc Kinh cũng nhấn mạnh các kênh đối thoại giữa hai bên vẫn để ngỏ, và hai phía đang tìm hiểu khả năng thiết lập một cơ chế tham vấn về thương mại và đầu tư.
Phản ứng được đưa ra một ngày sau khi nhóm 27 ủy viên của EC, do Chủ tịch EC Ursula von der Leyen chủ trì, họp phiên định hướng riêng về chính sách với Trung Quốc hôm 29/5 và thống nhất cách tiếp cận cứng rắn hơn.
Theo các nguồn tin nắm được nội dung cuộc họp, Cao ủy Thương mại EU Maros Sefcovic đã trình bày lý do khối này cần hành động mạnh hơn để tự vệ trước cái mà ông gọi là một "cú sốc Trung Quốc" mới đối với các ngành công nghiệp châu Âu. Hai hướng đi nổi bật đang được cân nhắc.
Thứ nhất là một công cụ mới buộc doanh nghiệp ở các lĩnh vực trọng yếu phải đa dạng hóa nguồn cung, cả về số lượng nhà cung cấp lẫn quốc gia xuất xứ.
Theo Financial Times, ý tưởng là đặt ngưỡng khoảng 30 đến 40% cho phần được mua từ một nhà cung cấp duy nhất, phần còn lại phải đến từ ít nhất ba nhà cung cấp ở nhiều quốc gia khác nhau. Mục tiêu là giảm sự phụ thuộc của châu Âu vào linh kiện, dược phẩm, phân bón và khoáng sản hiếm từ Trung Quốc.
Thứ hai, EU dự kiến đẩy mạnh sử dụng các biện pháp tự vệ, vốn nhanh và có phạm vi rộng hơn so với điều tra chống bán phá giá hay chống trợ cấp, đồng thời khó bị các nước thành viên bất đồng chặn lại. Các biện pháp này nhiều khả năng được áp dụng trong ngành hóa chất và máy móc, nơi áp lực từ tình trạng dư thừa công suất của Trung Quốc được cho là nặng nề nhất.
Đứng sau các đề xuất này là cái mà giới chức EU gọi là "công cụ chống dư thừa công suất", cho phép hạn chế Trung Quốc tiếp cận một số phân khúc thị trường.
EU đặt mục tiêu hoàn thiện bộ công cụ an ninh kinh tế mới vào tháng 9/2026. Một số nước thành viên lớn gồm Pháp, Italia, Tây Ban Nha và Hà Lan đang thúc đẩy lập trường cứng rắn hơn. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thậm chí kêu gọi xây dựng một "công cụ kiểu Mục 301" theo mô hình thuế quan mà Mỹ thường dùng để gây sức ép với Bắc Kinh.
Theo lập luận của EU, Trung Quốc hiện chiếm khoảng 30% sản lượng toàn cầu nhưng chỉ tương ứng 13% tiêu dùng, dẫn tới dòng hàng giá rẻ tràn ra thị trường thế giới và đe dọa nhiều ngành công nghiệp châu Âu. Thặng dư thương mại của Trung Quốc năm ngoái áp sát mốc 1.000 tỷ USD.
Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc dư thừa công suất và cho rằng đây là chủ nghĩa bảo hộ trá hình. Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc He Yadong từng đặt câu hỏi: "Nếu thặng dư thương mại đủ để gán nhãn dư thừa công suất, vậy EU có dư thừa trong xe hơi, dược phẩm, rượu vang và mỹ phẩm không?".
Phát biểu này hé lộ những mặt hàng có thể trở thành mục tiêu trả đũa. Truyền thông Nhà nước Trung Quốc cũng phát tín hiệu Bắc Kinh có thể khởi động điều tra chống phân biệt đối xử và điều tra an ninh chuỗi cung ứng, bên cạnh đòn bẩy sẵn có là cơ chế cấp phép xuất khẩu đất hiếm.
Lịch trình sắp tới sẽ rất dày đặc. Hội đồng châu Âu dự kiến tiếp tục bàn về Trung Quốc trong tháng 6, trước chuyến thăm Brussels của Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Wang Wentao cuối tháng.
Diễn biến nói trên mở ra cả rủi ro lẫn cơ hội cho Việt Nam. Nếu EU siết cửa với hàng Trung Quốc trong các ngành thép, hóa chất, pin mặt trời hay xe điện, lượng hàng dư thừa của Trung Quốc nhiều khả năng tìm tới các thị trường thay thế, trong đó có ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng, tạo thêm sức ép cạnh tranh lên doanh nghiệp nội địa.
Ở chiều ngược lại, với Hiệp định EVFTA đã xóa bỏ gần như toàn bộ thuế quan song phương, Việt Nam có thể nổi lên như một điểm đến thay thế khi châu Âu tìm cách giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và đa dạng hóa nguồn cung. Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt cũng phải lường trước việc cả EU lẫn Mỹ ngày càng siết chặt quy tắc xuất xứ và giám sát hàng trung chuyển.
