Từ lợi thế cửa ngõ Bắc Trung Bộ, Quảng Trị tái cấu trúc không gian phát triển với 3 hành lang kinh tế, tạo nền tảng thu hút FDI, phát triển logistics và liên kết chuỗi cung ứng.
Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị không chỉ mở ra định hướng mới trong phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), mà còn đặt ra yêu cầu các địa phương phải đổi mới tư duy phát triển. Đây cũng là thời điểm nhiều địa phương bắt đầu điều chỉnh chiến lược phát triển để thích ứng với yêu cầu mới.
Trong xu hướng đó, Quảng Trị là một trong những địa phương sớm điều chỉnh quy hoạch theo hướng tái cấu trúc không gian phát triển. Thay vì phát triển theo địa giới hành chính hoặc khai thác riêng lẻ từng lợi thế, tỉnh lựa chọn mô hình “3 hành lang kinh tế”, “7 cực tăng trưởng”, nhằm tổ chức lại dòng chảy của công nghiệp, logistics, năng lượng và thương mại trên một không gian kinh tế thống nhất.
Tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Trị vào ngày 29/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, tỉnh Quảng Trị cần chuyển đổi tư duy, tái định vị không gian phát triển bằng chiến lược “vươn Đông, tỏa Tây” để kết nối tương lai và kiến tạo thịnh vượng. Mọi hành động phải biến niềm tự hào lịch sử thành động lực xây dựng quê hương.
Trục tăng trưởng Bắc - Nam
Đây là hành lang trung tâm, chạy theo cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Quốc lộ 1A, đường ven biển, đường sắt và tương lai là đường sắt tốc độ cao. Theo quy hoạch, đây là “xương sống” kết nối vùng ven biển với vùng biên giới, tập trung phát triển đô thị, công nghiệp, logistics và dịch vụ.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị Phan Phong Phú cho biết, về hạ tầng giao thông, Quy hoạch xác định Quảng Trị là đầu mối giao thương đa phương thức, kết nối biển và lục địa. Hệ thống cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, La Lay và Cha Lo được kết nối với các cảng biển Cửa Việt, Mỹ Thủy và Hòn La, hình thành mạng lưới logistics xuyên biên giới.
Xét dưới góc độ kinh tế, mọi địa phương muốn phát triển công nghiệp đều cần ba yếu tố cốt lõi: hạ tầng giao thông, quỹ đất và khả năng kết nối thị trường. Hành lang Bắc - Nam là nơi ba yếu tố này giao thoa. Thay vì đầu tư phân tán, Quảng Trị lựa chọn dồn nguồn lực vào trục phát triển đã có sẵn nền tảng hạ tầng, từ đó hình thành các cụm công nghiệp, logistics và đô thị có khả năng hỗ trợ lẫn nhau.
Đây cũng là hành lang có khả năng hấp thụ dòng vốn đầu tư nhanh nhất. Với doanh nghiệp sản xuất, điều quan trọng không chỉ là vị trí nhà máy mà còn là chi phí vận chuyển nguyên liệu, kết nối với cảng biển, tiếp cận thị trường lao động và khả năng liên kết với chuỗi cung ứng. Khi các tuyến cao tốc, quốc lộ, đường sắt và đường ven biển cùng hội tụ trên một trục, chi phí logistics có điều kiện giảm xuống, trong khi khả năng kết nối với các trung tâm kinh tế của cả nước được cải thiện đáng kể.
Tỏa về phía Tây
Điều này xuất phát từ thực tế, khu vực phía Tây không có lợi thế về cảng biển hay đô thị lớn, nhưng lại sở hữu những nguồn lực mà vùng ven biển khó có được. Đó là quỹ đất rộng, tài nguyên rừng, tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo và vị trí chiến lược trên tuyến kết nối Bắc - Nam phía Tây. Quy hoạch vì vậy không đặt mục tiêu biến khu vực này thành một trung tâm công nghiệp như vùng đồng bằng, mà hướng tới phát huy những lợi thế đặc thù để tạo ra động lực tăng trưởng khác biệt.
Một trong những định hướng đáng chú ý là phát triển năng lượng tái tạo. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, khu vực phía Tây được quy hoạch trở thành không gian cho các dự án điện gió, điện mặt trời và các ngành công nghiệp năng lượng. Đây không chỉ là lĩnh vực phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng xanh, mà còn tạo nền tảng cung cấp nguồn điện ổn định cho các khu công nghiệp và trung tâm logistics ở phía Đông của tỉnh.
Bên cạnh đó, thay vì khai thác tài nguyên theo chiều rộng, Quảng Trị hướng tới phát triển lâm nghiệp bền vững, kinh tế dưới tán rừng và các mô hình kinh tế xanh. Điều này cho thấy tư duy phát triển đã thay đổi, từ khai thác tài nguyên sang gia tăng giá trị và bảo tồn hệ sinh thái - một yếu tố ngày càng được các nhà đầu tư quan tâm trong bối cảnh tiêu chuẩn ESG trở thành xu hướng toàn cầu.
Kết nối Đông - Tây xuyên Á
Khác với hai hành lang còn lại chủ yếu phục vụ không gian phát triển nội tỉnh, hành lang Đông - Tây được quy hoạch với mục tiêu kết nối Quảng Trị vào mạng lưới thương mại khu vực. Đây không chỉ là tuyến giao thông xuyên biên giới mà còn là trục kinh tế hướng ra thị trường quốc tế, thông qua ba nhánh Cha Lo - Hòn La, Lao Bảo và La Lay - Mỹ Thủy.
Trong bối cảnh các quốc gia không giáp biển như Lào ngày càng có nhu cầu mở rộng xuất nhập khẩu, lợi thế này có thể giúp Quảng Trị trở thành điểm trung chuyển của cả một vùng kinh tế rộng lớn, thay vì chỉ phục vụ nhu cầu vận tải của địa phương. Quy hoạch cũng xác định rõ chiến lược xây dựng chuỗi liên kết nguyên liệu với Lào và tiểu vùng Mekong, coi đây là nền tảng để phát triển logistics và giao thông.
Nếu chỉ có hàng hóa đi qua, giá trị gia tăng mang lại sẽ không lớn. Vì vậy, quy hoạch hướng tới phát triển hệ thống cảng biển, trung tâm logistics, khu kinh tế và công nghiệp chế biến dọc hành lang để giữ lại nhiều hơn các hoạt động như lưu kho, phân phối, gia công và sản xuất. Khi dòng hàng được giữ lại thay vì chỉ đi qua, logistics sẽ không còn là dịch vụ hỗ trợ mà trở thành ngành kinh tế tạo giá trị.
Khi nguồn nguyên liệu từ Lào và khu vực Mekong được kết nối thuận lợi với cảng biển, doanh nghiệp có thêm cơ sở để đặt nhà máy gần hành lang nhằm giảm chi phí vận chuyển và rút ngắn thời gian tiếp cận thị trường quốc tế. Chính sự kết hợp giữa cửa khẩu, cảng biển, khu kinh tế và hạ tầng giao thông sẽ tạo nên một chuỗi giá trị hoàn chỉnh thay vì những dự án phát triển riêng lẻ.
Ông Hà Sỹ Đồng, Đại biểu Quốc hội khóa XV nhận định: “Quảng Trị có một lợi thế rất đặc biệt mà không nhiều địa phương có được, đó là vị trí trung chuyển của Hành lang kinh tế Đông - Tây, kết nối Myanmar - Thái Lan - Lào - Việt Nam ra Biển Đông.”
Vì vậy, giá trị lớn nhất của quy hoạch không nằm ở con số “3 hành lang”, mà ở việc mỗi hành lang được giao một chức năng kinh tế rõ ràng. Điều này giúp tránh tình trạng đầu tư dàn trải và tạo sự bổ trợ giữa công nghiệp, năng lượng, logistics, nông nghiệp và thương mại biên giới. Thách thức trong giai đoạn tới sẽ là đầu tư hạ tầng đồng bộ và thu hút đủ các dự án “neo” để các hành lang thực sự tạo ra dòng hàng, dòng vốn và giá trị gia tăng như kỳ vọng.
