Văn hóa doanh nghiệp – sức mạnh kiến tạo những doanh nghiệp trường tồn

Thực tiễn cho thấy, có những doanh nghiệp sở hữu nguồn lực tài chính dồi dào, công nghệ hiện đại, quy mô lớn nhưng vẫn suy yếu và biến mất. Ngược lại, không ít doanh nghiệp khởi đầu rất nhỏ, nguồn lực hạn chế nhưng lại có sức sống bền bỉ, không ngừng phát triển và dần trở thành những thương hiệu được xã hội tin yêu.

Văn hóa - yếu tố vô hình nhưng mang ý nghĩa quyết định

Nếu chiến lược quyết định doanh nghiệp đi đâu, hệ thống quyết định doanh nghiệp vận hành như thế nào, thì văn hóa quyết định doanh nghiệp sẽ trở thành ai và có thể đi được bao xa.

Bởi suy cho cùng, một doanh nghiệp có thể lớn lên nhờ cơ hội, nhưng chỉ có thể trường tồn nhờ văn hóa.

Nhìn từ bên trong, văn hóa doanh nghiệp là tập hợp các chuẩn mực, giá trị cốt lõi, triết lý, phương châm, niềm tin, quy chế và quy định được các thành viên trong tổ chức cùng chia sẻ và tuân thủ một cách tự nguyện hoặc bắt buộc. Qua thời gian, những điều đó trở thành nếp nghĩ, thói quen và bản sắc của tổ chức.

Nhìn từ bên ngoài, văn hóa chính là nét riêng có, dấu ấn đặc trưng giúp phân biệt doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác. Đó là cách doanh nghiệp ứng xử với khách hàng, đối tác, người lao động và cộng đồng; là sự tử tế trong từng sản phẩm, sự chuyên nghiệp trong từng dịch vụ và tinh thần trách nhiệm trong từng quyết định.

Bởi vậy, văn hóa là nền tảng chi phối mọi hành vi của tổ chức.

Người ta thường nói, văn hóa là linh hồn của doanh nghiệp, là phần hồn, còn cơ sở vật chất chỉ là phần xác. Một doanh nghiệp có thể sở hữu những tài sản hữu hình rất lớn, nhưng nếu thiếu đi phần hồn ấy thì khó có thể xây dựng được sức mạnh nội sinh để đi qua những biến động của thời cuộc.

Quan trọng hơn, văn hóa không chỉ là một giá trị đạo đức mà còn là một động lực phát triển.

Khi doanh nghiệp nhận thức đúng đắn giá trị to lớn của văn hóa, doanh nghiệp sẽ có tư duy dài hạn để đầu tư xây dựng một nền văn hóa mạnh. Đến một giai đoạn nhất định, chính nền văn hóa ấy sẽ quay trở lại dẫn dắt doanh nghiệp vượt qua những khó khăn, thử thách, khủng hoảng và tiếp tục phát triển.

Văn hóa khi đó không còn là những khẩu hiệu được treo trên tường mà trở thành nguồn năng lượng nội sinh của tổ chức.

Nền tảng cốt lõi

Một nền văn hóa doanh nghiệp chân chính cần được xây dựng trên ba nền tảng cốt lõi.

Thứ nhất, thượng tôn pháp luật. Không có nền văn hóa nào được xây dựng trên sự vi phạm pháp luật. Sự minh bạch, tuân thủ và trách nhiệm là giới hạn tối thiểu của một tổ chức văn minh.

Thứ hai, tuân thủ các chuẩn mực của đạo đức xã hội và đạo đức nghề nghiệp. Có những việc pháp luật chưa cấm nhưng đạo đức không cho phép. Doanh nghiệp có thể thành công bằng nhiều con đường, nhưng chỉ có thể trường tồn bằng con đường tử tế. Trong nền kinh tế hiện đại, niềm tin chính là loại vốn quý giá nhất.

Thứ ba, phụng sự con người và cộng đồng. Một doanh nghiệp không tồn tại chỉ để kiếm tiền. Tiền là kết quả của quá trình tạo ra giá trị. Doanh nghiệp cần trả lời được những câu hỏi căn bản: Chúng ta đang làm cho ai tốt hơn? Chúng ta đang giải quyết vấn đề gì của xã hội? Sự tồn tại của chúng ta có mang lại những giá trị tích cực, niềm vui và hạnh phúc cho con người hay không?

Khi doanh nghiệp hoạt động trên ba nền tảng ấy, một triết lý kinh doanh sẽ được hình thành. Triết lý ấy dần trở thành niềm tin chung và dẫn dắt mọi thành viên hành động vì một mục tiêu chung.

Có một quan niệm khá phổ biến rằng chỉ những tập đoàn lớn mới có đủ nguồn lực để xây dựng văn hóa doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tế chứng minh điều ngược lại. Các doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ hoàn toàn có thể xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp một cách sáng tạo.

Thậm chí, với bộ máy tinh gọn, khả năng ra quyết định nhanh, sự gắn kết cao và tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ, doanh nghiệp vừa và nhỏ có những lợi thế riêng trong việc kiến tạo bản sắc văn hóa.

Một triết lý đáng suy ngẫm đối với doanh nghiệp Việt Nam hiện nay là “Sáng tạo và phụng sự”. Phụng sự giúp doanh nghiệp tìm thấy ý nghĩa tồn tại - Sáng tạo giúp doanh nghiệp tìm thấy động lực phát triển. Phụng sự tạo dựng niềm tin - Sáng tạo tạo ra những giá trị mới.

Chính sự kết hợp giữa sáng tạo và phụng sự có thể đưa doanh nghiệp từ quy mô nhỏ vươn lên quy mô lớn.

Văn hóa mạnh sẽ tạo ra những con người mạnh; những con người mạnh sẽ tạo ra sản phẩm xuất sắc, dịch vụ hoàn hảo từ trái tim và những thương hiệu được xã hội tôn trọng. Ngay cả những quy trình vốn cứng nhắc, khi được thấm nhuần bởi những giá trị chung, cũng sẽ được vận hành bằng sự chủ động, trách nhiệm và tinh thần cống hiến, trở thành những “siêu quy trình” của tổ chức.

Cuối cùng, doanh thu, lợi nhuận hay quy mô chỉ là những biểu hiện hữu hình của một quá trình chuyển hóa văn hóa đã được khắc sâu vào từng con người trong doanh nghiệp. Bởi thực tế cho thấy, doanh nghiệp đi nhanh nhờ chiến lược, đi mạnh nhờ hệ thống, nhưng chỉ có thể đi xa và trường tồn nhờ văn hóa.

Đến một ngày, khi người sáng lập không còn phải dùng sức mình để kéo doanh nghiệp đi lên, mà hàng trăm, hàng nghìn con người vẫn tự nguyện hành động vì một niềm tin chung, một triết lý chung và một khát vọng chung, thì khi đó, doanh nghiệp không chỉ đang kinh doanh thành công, mà đang kiến tạo một tổ chức có linh hồn, có bản sắc và có khả năng để lại những giá trị tốt đẹp cho xã hội và các thế hệ tương lai.

(* ) Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi