Chỉ cần mua gói AI, không phải kinh doanh vẫn có tiền. Lời hứa ấy đã kéo hàng chục nghìn tài khoản vào Tatao Live, nơi tiền người sau được dùng để trả cho người trước.
Chỉ cần mở ứng dụng, xem một đoạn video chưa đầy một phút, vài giờ sau tài khoản sẽ tự động được cộng tiền. Không phải tìm khách hàng, chẳng cần bán sản phẩm, người tham gia vẫn được hứa hẹn có thu nhập nhờ trí tuệ nhân tạo (AI). Chính lời mời chào tưởng như khó tin ấy lại thu hút hàng chục nghìn người tham gia nền tảng Tatao Live.
Vụ án vừa được Cục Cảnh sát hình sự (Bộ Công an) thông tin cho thấy, phía sau những gói dịch vụ AI Livestream là một mô hình lấy tiền người sau trả cho người trước, được tổ chức dưới danh nghĩa doanh nghiệp và vận hành thông qua mạng lưới giới thiệu, trả thưởng nhiều tầng.
Theo cơ quan công an, hệ thống Tatao Live có hơn 40.000 tài khoản tham gia, với tổng số tiền người dân nộp vào lên tới 407 tỷ đồng. Bước đầu, cơ quan điều tra xác định số tiền bị chiếm đoạt hơn 220 tỷ đồng. Liên quan vụ án, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Nghệ An đã khởi tố 7 bị can.
Để tạo lòng tin, các đối tượng thành lập doanh nghiệp, công khai giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, mã số thuế, địa chỉ văn phòng; đồng thời quảng bá Tatao Live là một hệ sinh thái bán lẻ ứng dụng AI. Những cuộc họp trực tuyến, hội nghị, chương trình trao thưởng và hình ảnh rút tiền thành công liên tục được sử dụng để thu hút người tham gia.
Người dùng ban đầu được mời mua gói AI Livestream với giá ưu đãi 2,9 triệu đồng. Sau đó, hệ thống giới thiệu thêm các gói Matrix Livestream AI có giá từ 14,9 triệu đồng đến 418,9 triệu đồng, kèm những khoản thu nhập được quảng cáo hấp dẫn. Chỉ cần thực hiện vài thao tác trên ứng dụng, tài khoản sẽ hiển thị tiền dưới các tên gọi như “doanh thu livestream”, “hoa hồng AI” hay “Tatao Xu”.
Điều khiến người tham gia dễ tin tưởng là trong giai đoạn đầu, hệ thống thực sự có chi trả. Một số người nhận được tiền chỉ sau vài ngày, rồi tiếp tục mua gói giá trị cao hơn hoặc giới thiệu người thân, bạn bè cùng tham gia.
Thế nhưng, kết quả điều tra cho thấy người tham gia không có thông tin cụ thể về sản phẩm được bán, khách hàng, đơn hàng hay doanh thu thương mại điện tử. Ứng dụng cũng không chứng minh được nguồn thu từ hoạt động kinh doanh thực tế. Tiền trả cho người tham gia trước được lấy từ khoản tiền mua gói dịch vụ của người tham gia sau.
Đáng chú ý, Tatao Live còn thiết lập cơ chế thăng hạng 7 tầng, với tỷ lệ hoa hồng từ 5% đến 17%, phụ thuộc vào việc phát triển mạng lưới tuyến dưới. Càng giới thiệu được nhiều người mới, người tham gia càng có cơ hội nhận thêm tiền thưởng.
Những chi tiết này cho thấy mô hình có dấu hiệu của cơ chế Ponzi kết hợp trả thưởng nhiều tầng. Dù vậy, việc xác định hành vi kinh doanh đa cấp bất hợp pháp hay các vi phạm cụ thể khác vẫn phải căn cứ vào tài liệu điều tra và quy định pháp luật có liên quan.
Đến giữa tháng 4/2026, người tham gia bắt đầu không thể rút tiền. Các lệnh rút chỉ hiển thị trạng thái “đang xử lý”, những nhóm liên lạc giải tán, văn phòng đóng cửa và ứng dụng ngừng hoạt động. Khi đó, những khoản thu nhập từng hiển thị trên màn hình không còn khả năng chuyển thành tiền thực nhận.
Vì sao một mô hình như vậy vẫn có thể thu hút hàng chục nghìn tài khoản? Trước hết, các đối tượng đã khai thác tâm lý muốn kiếm tiền nhanh, ít công sức, trong khi sử dụng AI để tạo cảm giác đây là phương thức kinh doanh hiện đại. Với không ít người, công nghệ càng mới, càng khó hiểu lại càng dễ được tin là có khả năng tạo ra lợi nhuận vượt trội.
Thêm vào đó là vỏ bọc doanh nghiệp. Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, văn phòng, hội nghị và các hoạt động quảng bá khiến người tham gia có cảm giác mô hình đã được kiểm chứng. Trong khi đó, việc một doanh nghiệp được thành lập hợp pháp không có nghĩa những lời quảng cáo về khả năng sinh lời của doanh nghiệp đã được cơ quan nhà nước xác nhận.
Một yếu tố khác là những khoản tiền được chi trả ban đầu. Khi đã nhận được tiền, người tham gia dễ tin rằng ứng dụng đang hoạt động hiệu quả. Những hình ảnh khoe lợi nhuận, rút tiền thành công tiếp tục được chia sẻ trong các nhóm cộng đồng, tạo tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội kiếm tiền.
Đặc biệt, cơ chế hoa hồng nhiều tầng còn biến người tham gia thành một mắt xích quảng bá. Lời giới thiệu từ người thân, bạn bè thường tạo cảm giác đáng tin hơn quảng cáo thông thường. Khi việc mời thêm người mới gắn trực tiếp với thu nhập, mạng lưới có thể mở rộng nhanh chóng mà người tham gia không nhận ra nguồn tiền đang phụ thuộc vào chính những người được mình giới thiệu.
Từ vụ Tatao Live, nhiều ý kiến cho rằng vấn đề đáng quan tâm không chỉ là thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, mà còn là khả năng phát hiện những mô hình bất thường trước khi dòng tiền lên tới hàng trăm tỷ đồng. Khi các giao dịch, quảng cáo và trả thưởng đều diễn ra trên nền tảng số, việc kiểm tra hồ sơ đăng ký doanh nghiệp là chưa đủ để nhận diện nguy cơ.
Theo Luật sư Tạ Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn, những mô hình thu tiền để kích hoạt tài khoản, trả thu nhập định kỳ và khuyến khích phát triển mạng lưới người tham gia phải được chú ý kiểm tra khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Theo luật sư, cơ chế trả thưởng theo mạng lưới là một dấu hiệu cần được quan tâm. Nếu thu nhập của người tham gia phụ thuộc chủ yếu vào việc lôi kéo người mới mua gói dịch vụ, thay vì kết quả bán hàng thực tế, hoạt động đó cần được kiểm tra kịp thời. Việc phát hiện sớm những dấu hiệu này có thể hạn chế nguy cơ mô hình tiếp tục mở rộng và thu hút thêm tiền.
Luật sư Tạ Anh Tuấn cũng lưu ý, cần kiểm soát chặt những quảng cáo kiếm tiền tự động, cam kết lợi nhuận từ các gói dịch vụ AI. Những hình ảnh khoe thu nhập, rút tiền thành công hoặc lời giới thiệu về doanh thu bán hàng phải được xem xét khi có dấu hiệu quảng cáo sai sự thật, nhất là trong trường hợp doanh nghiệp không cung cấp được căn cứ chứng minh hoạt động kinh doanh.
“Cùng với đó, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý thương mại điện tử, cơ quan đăng ký kinh doanh, ngân hàng và lực lượng công an để tiếp nhận, xác minh các phản ánh về nền tảng có dấu hiệu huy động tiền bất thường. Những trường hợp liên tục chậm thanh toán, không cho rút tiền hoặc yêu cầu người tham gia nộp thêm tiền cần được kiểm tra sớm, thay vì chờ đến khi hệ thống ngừng hoạt động và thiệt hại đã lan rộng”, Luật sư Tuấn chia sẻ.
