Khi các khuôn khổ thương mại tiếp tục được hoàn thiện, cùng với kết nối hạ tầng và chuỗi cung ứng được đẩy mạnh, Việt Nam và Lào đang đứng trước cơ hội mở rộng đáng kể quy mô trao đổi hàng hóa, hướng tới mục tiêu 10 tỷ USD vào năm 2030.
Thương mại Việt Nam - Lào ghi nhận tốc độ tăng trưởng đáng chú ý trong những năm gần đây.
Theo Bộ Công Thương, kim ngạch thương mại song phương năm 2024 đạt 2,25 tỷ USD, tăng 38,2% so với năm 2023 và lần đầu tiên vượt mốc 2 tỷ USD. Sang năm 2025, thương mại hai chiều tiếp tục lập kỷ lục mới, đạt 2,98 tỷ USD, tăng 32,7% so với năm 2024.
Đáng chú ý, tăng trưởng không chỉ đến từ một chiều xuất khẩu. Năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam sang Lào đạt khoảng 1,08 tỷ USD, tăng 43,1%, trong khi nhập khẩu từ Lào đạt khoảng 1,9 tỷ USD, tăng 27,3%. Như vậy, cán cân thương mại tiếp tục nghiêng về phía Lào, phản ánh vai trò ngày càng lớn của các nguồn nguyên liệu, nhiên liệu và hàng hóa đầu vào từ thị trường này đối với Việt Nam.
Theo bà Trần Thị Tú Anh, Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Lào, cơ cấu hàng hóa trao đổi giữa hai nước đang có xu hướng thể hiện rõ hơn tính bổ trợ.
Sự dịch chuyển này cho thấy quan hệ thương mại đang từng bước chuyển từ trao đổi các nhóm hàng tiêu dùng và nguyên liệu truyền thống sang gắn kết hơn với nhu cầu sản xuất, năng lượng và chuỗi cung ứng của hai nền kinh tế.
Đây cũng là một trong những cơ sở để hai bên đặt mục tiêu nâng quy mô thương mại lên những nấc thang mới.
Tại các cuộc làm việc giữa Bộ Công Thương hai nước trong năm 2026, Việt Nam và Lào đã thống nhất phấn đấu đưa kim ngạch thương mại song phương trên 4 tỷ USD trong năm 2026 và hướng tới 10 tỷ USD vào năm 2030.
Mục tiêu này đồng nghĩa với việc quy mô thương mại phải tăng hơn ba lần so với mức gần 3 tỷ USD của năm 2025. Đây là một mục tiêu tham vọng, nhưng đang được đặt trên nền tảng của tốc độ tăng trưởng thương mại khá cao trong hai năm gần đây.
Một nền tảng quan trọng là Hiệp định Thương mại Việt Nam - Lào mới được ký tháng 4/2024. Hiệp định hướng tới mở rộng tiếp cận thị trường đối với hàng hóa, dịch vụ, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu giữa hai nước.
Để cụ thể hóa các cam kết, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Kế hoạch thực hiện Hiệp định vào tháng 9/2025, trong đó nhấn mạnh việc tạo thuận lợi để doanh nghiệp tận dụng các ưu đãi về thuế quan và thúc đẩy thương mại song phương.
Đáng chú ý, Bộ Công Thương cũng đã ban hành quy định về hạn ngạch thuế quan nhập khẩu từ Lào giai đoạn 2025-2030 đối với một số mặt hàng, trong đó có lá thuốc lá, gạo và đường. Những quy định cụ thể này góp phần đưa các cam kết trong Hiệp định vào thực tiễn, tạo hành lang rõ hơn cho doanh nghiệp hai nước.
Nếu thể chế tạo hành lang thì hạ tầng sẽ quyết định khả năng mở rộng dòng chảy hàng hóa.
Việt Nam và Lào có đường biên giới dài hơn 2.300 km, với hệ thống cửa khẩu và khu kinh tế cửa khẩu tương đối dày. Theo Bộ Công Thương, tuyến biên giới hai nước hiện có 9 cửa khẩu quốc tế, 6 cửa khẩu chính, 18 cửa khẩu phụ, 27 lối mở và 9 khu kinh tế cửa khẩu.
Đây là lợi thế đáng kể để phát triển thương mại biên giới, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cấp hạ tầng logistics, kho bãi, trung tâm phân phối và hệ thống cửa khẩu.
Hai bên đã ký Bản ghi nhớ về phát triển và kết nối hạ tầng thương mại biên giới Việt Nam - Lào từ tháng 1/2024. Việc triển khai văn kiện này được kỳ vọng góp phần cải thiện năng lực lưu thông hàng hóa, rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí cho doanh nghiệp.
Tại Hội nghị Hợp tác phát triển thương mại biên giới Việt Nam - Lào lần thứ XIII năm 2025, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp hai nước cũng tập trung bàn giải pháp thúc đẩy thương mại, công nghiệp và năng lượng, cho thấy thương mại biên giới đang được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ trao đổi hàng hóa mà còn là một mắt xích trong kết nối hai nền kinh tế.
Việc tăng cường kết nối giao thông và logistics được kỳ vọng sẽ là một trong những điều kiện quan trọng để khai thác tốt hơn tiềm năng thương mại Việt Nam - Lào.
Trong dài hạn, các dự án kết nối như cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn và đường sắt Viêng Chăn - Vũng Áng được kỳ vọng mở thêm các tuyến vận tải hàng hóa, giúp Lào tiếp cận thuận lợi hơn với hệ thống cảng biển Việt Nam, đồng thời mở rộng không gian thị trường cho doanh nghiệp hai nước. Các dự án này hiện vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, triển khai theo lộ trình và các thỏa thuận giữa hai Chính phủ.
Một động lực khác của thương mại song phương đến từ sự bổ trợ về nguồn lực sản xuất.
Lào có tiềm năng lớn về năng lượng, khoáng sản và quỹ đất nông nghiệp; trong khi Việt Nam có nhu cầu lớn về nguyên liệu đầu vào, năng lượng, đồng thời sở hữu năng lực chế biến, thị trường tiêu thụ và hệ thống doanh nghiệp có kinh nghiệm tại khu vực.
Đặc biệt, năng lượng đang trở thành một lĩnh vực hợp tác có khả năng tạo ra dòng thương mại lớn hơn trong những năm tới.
Thực tế, một số dự án năng lượng xuyên biên giới đã bắt đầu tạo ra dòng điện từ Lào về Việt Nam. Nhà máy điện gió Savan 1 tại Savannakhet đã vận hành thương mại từ cuối năm 2025, với sản lượng dự kiến khoảng 0,9 tỷ kWh mỗi năm đưa vào hệ thống điện Việt Nam thông qua tuyến truyền tải 220 kV kết nối qua Lao Bảo.
Đây là ví dụ cho thấy hợp tác Việt Nam - Lào có thể vượt ra ngoài khuôn khổ mua bán hàng hóa truyền thống, chuyển sang các mô hình liên kết đầu tư - sản xuất - truyền tải - tiêu thụ xuyên biên giới.
Một thay đổi đáng chú ý trong quan hệ kinh tế Việt Nam - Lào là doanh nghiệp hai nước đang có xu hướng tìm kiếm những hình thức hợp tác sâu hơn thay vì chỉ dừng ở xuất nhập khẩu.
Theo Tham tán Thương mại Trần Thị Tú Anh, doanh nghiệp hai nước từng bước tăng cường liên kết chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng và mạng lưới phân phối tại thị trường của nhau. Đây có thể là hướng đi quan trọng nếu hai nước muốn đưa thương mại lên quy mô lớn hơn.
Một trong những yêu cầu để mở rộng thương mại là giúp doanh nghiệp hai nước tìm được đối tác phù hợp và chuyển các cuộc gặp gỡ xúc tiến thành hợp đồng thực tế.
Trong năm 2026, Bộ Công Thương hai nước tiếp tục tổ chức các hoạt động xúc tiến, trong đó có VIETLAO EXPO 2026 và Hội thảo Giao thương doanh nghiệp Việt Nam - Lào. Các chương trình được thiết kế theo hướng kết hợp quảng bá sản phẩm với kết nối B2B, cung cấp thông tin về tiêu chuẩn, thủ tục hải quan, chính sách thuế và ưu đãi thương mại.
Cách tiếp cận này đặc biệt cần thiết với doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn thường gặp khó khăn khi tiếp cận thông tin thị trường, tìm kiếm nhà phân phối hoặc xử lý các yêu cầu về thủ tục xuất nhập khẩu.
Mặc dù quan hệ thương mại đang có nền tảng tăng trưởng rõ rệt, song khoảng cách từ gần 3 tỷ USD lên 10 tỷ USD vẫn rất lớn. Để thu hẹp khoảng cách, tăng trưởng thương mại sẽ không thể chỉ dựa vào các mặt hàng truyền thống.
Thay vào đó, dư địa lớn hơn nằm ở việc kết nối hạ tầng với thương mại, kết nối đầu tư với chuỗi cung ứng và kết nối sản xuất với thị trường.
Đây cũng là lý do hợp tác kinh tế Việt Nam - Lào trong giai đoạn tới đang được đặt trong một không gian rộng hơn, bao gồm thương mại, đầu tư, năng lượng, công nghiệp chế biến, nông nghiệp và logistics.
Tham tán Thương mại Trần Thị Tú Anh nhấn mạnh, để hiện thực hóa các mục tiêu thương mại, cần sự nỗ lực từ cả hai phía trong cải cách thủ tục hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
