"Xanh hóa" hạ tầng môi trường bằng loạt siêu công nghệ tiên tiến

Bằng việc thu hút các công nghệ tiên tiến như carbon hóa thủy nhiệt BioCook, thúc đẩy các dự án điện rác quy mô lớn và đẩy mạnh liên kết liên vùng, Quảng Ninh không chỉ tháo gỡ bài toán ô nhiễm mà còn biến rác thải thành tài nguyên năng lượng.

Đây là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu giảm tỷ lệ chôn lấp trực tiếp xuống dưới 10% vào năm 2030, tạo nền tảng vững chắc cho một đô thị biển di sản phát triển xanh và bền vững.

Công nghệ sinh học và tuần hoàn carbon

Nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn, Quảng Ninh đặt mục tiêu xây dựng hệ thống quản lý chất thải rắn đồng bộ, hiện đại trên phạm vi toàn tỉnh. Định hướng chiến lược này giúp phân loại chất thải tại nguồn, hình thành mạng lưới xử lý liên vùng với công nghệ tiên tiến, đẩy mạnh tái chế, thu hồi năng lượng, giảm tỷ lệ chôn lấp và ứng dụng quản trị số trong toàn bộ quá trình thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải.

Hiện nay, mỗi ngày trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh phát sinh khoảng 1.100 tấn chất thải rắn sinh hoạt. Con số này dự báo sẽ chạm mốc gần 1,45 triệu tấn một năm đối với rác sinh hoạt và hơn 1,31 triệu tấn một năm đối với rác công nghiệp vào năm 2030.

Thực tế này đặt áp lực cực kỳ lớn lên hạ tầng xử lý, khi các bãi chôn lấp cũ tại Cầu Cao ở Vân Đồn, Cống To tại Hải Lạng đã phải đóng cửa, còn khu vực Mông Dương hay Thống Nhất cũng dần rơi vào tình trạng quá tải. Đứng trước yêu cầu ngày càng cao về xử lý chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn, các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh đã chủ động tìm kiếm và làm chủ các công nghệ hiện đại mang tính bước ngoặt.

Tiêu biểu trong xu hướng này, Công ty TNHH Viễn Đông đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác với ông TENG, Wai Mun – nhà sáng chế độc quyền giải pháp xử lý chất thải bền vững BioCook. Đây là công nghệ tiên tiến toàn cầu được cấp bằng độc quyền sáng chế, cho phép xử lý hiệu quả nhiều loại chất thải như rác sinh hoạt, thực phẩm thừa, chất thải nông nghiệp và đặc biệt là các dòng chất thải hỗn hợp chưa phân loại, hoàn toàn không phụ thuộc vào độ ẩm của đầu vào. Toàn bộ quy trình xử lý khép kín hoàn thành trong khoảng 120 phút, vận hành liên tục, không phát sinh khí thải độc hại hay nguồn nước thải thứ cấp cần xử lý.

Ông Bùi Tuấn Mạnh, Giám đốc Công ty TNHH Viễn Đông, cho biết công ty đang khẩn trương hoàn thiện các thủ tục pháp lý để tiếp nhận và triển khai công nghệ xử lý chất thải bền vững BioCook. Đây là công nghệ xử lý chất thải phổ rộng, tiên tiến dựa trên nguyên lý carbon hóa thủy nhiệt. Đáng chú ý, công nghệ không chỉ dừng lại ở việc xử lý hay tiêu hủy chất thải mà còn thu hồi các sản phẩm có giá trị kinh tế và môi trường lớn như than sinh học, chất cải tạo đất dạng lỏng và nhiên liệu thu hồi từ rác thải nhựa RDF.

Giải pháp này góp phần trực tiếp vào quá trình thu giữ carbon, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính và tạo thêm nguồn giá trị kinh tế ổn định từ chất thải. Dự kiến vào đầu năm 2027, công nghệ BioCook sẽ được thí điểm áp dụng trực tiếp tại nhà máy, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa hệ thống xử lý chất thải của Quảng Ninh theo định hướng giảm chôn lấp, tăng tái chế và thu hồi năng lượng.

Bản đồ công nghệ liên vùng và mục tiêu chiến lược

Không chỉ dừng lại ở công nghệ BioCook của Viễn Đông, bức tranh công nghệ xử lý rác thải tại Quảng Ninh còn được tiếp sức bởi nhiều doanh nghiệp hàng đầu khác. Trước đó, tại khu vực phía Tây, Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Việt Long đang vận hành hiệu quả Khu xử lý rác Khe Giang tại Uông Bí với công nghệ hỏa thiêu triệt để không cần phân loại trước.

Hiện tại, Việt Long đang xúc tiến liên doanh với các tập đoàn Nhật Bản như Chodai Co., Ltd và Maeda Corporation để nâng cấp dự án thành khu xử lý chất thải rắn liên vùng, kết hợp chuyển hóa rác thải y tế và rác thải sinh hoạt thành năng lượng sạch theo tiêu chuẩn quốc tế.

Đồng thời, một bước ngoặt lớn khác trong hạ tầng môi trường của tỉnh là đề xuất dự án Nhà máy điện rác có tổng vốn đầu tư lên đến 3.200 tỷ đồng do liên danh các nhà đầu tư lớn, trong đó có sự tham gia của Công ty Cổ phần Môi trường Thuận Thành triển khai. Dự án này ứng dụng công nghệ đốt rác phát điện hiện đại giúp tối ưu hóa hiệu suất thu hồi năng lượng từ rác thải công nghiệp và sinh hoạt.

Sự tổng hòa của các giải pháp công nghệ từ các doanh nghiệp là bệ phóng để Quảng Ninh tự tin đặt ra những cột mốc đầy tham vọng cho giai đoạn tới. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn trên phạm vi toàn tỉnh, trước hết tại các đô thị trung tâm, xã đảo, khu du lịch, khu công nghiệp, khu kinh tế, khu cảng biển và các khu dân cư tập trung. Đến năm 2030, Quảng Ninh phấn đấu tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại khu vực đô thị, xã đảo và các địa bàn phát triển du lịch dịch vụ đạt trên 99%, trong khi khu vực nông thôn đạt tối thiểu 90%. Bên cạnh đó, 100% chất thải nguy hại bao gồm rác thải y tế và chất thải công nghiệp nguy hại sẽ được thu gom, vận chuyển, xử lý đúng quy định, đồng thời giảm tỷ lệ chôn lấp trực tiếp chất thải rắn sinh hoạt xuống dưới 10%.

Song song với đó, tỉnh hình thành mạng lưới xử lý chất thải theo mô hình liên vùng, phân vùng và chuyên ngành, đáp ứng nhu cầu của các đô thị ven biển, khu công nghiệp, cảng biển, logistics, vùng cửa khẩu, biển đảo, miền núi và khu vực nông thôn phân tán. Tại các địa bàn phát sinh lượng chất thải lớn, tỉnh ưu tiên xây dựng các khu xử lý quy mô liên đô thị, ứng dụng công nghệ hiện đại theo hướng giảm chôn lấp, tăng tái chế và thu hồi năng lượng.

Đối với các vùng biển đảo, khu du lịch và khu vực có giá trị sinh thái cao, sẽ áp dụng mô hình thu gom kín, trung chuyển sạch, xử lý tại chỗ hoặc vận chuyển về đất liền đối với những loại chất thải không thể xử lý an toàn trên đảo. Trong khi đó, khu vực miền núi, biên giới và nông thôn được bố trí các điểm tập kết, trạm trung chuyển và tuyến thu gom định kỳ, hạn chế phát sinh các bãi rác tự phát gây ô nhiễm nguồn nước ngầm.

Đối với chất thải công nghiệp và chất thải nguy hại, các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, cơ sở y tế, cảng biển và khu du lịch lớn phải ký hợp đồng với đơn vị xử lý đủ năng lực, đồng thời xây dựng hệ thống lưu chứa và kiểm soát riêng, bảo đảm khả năng giám sát, truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ quá trình quản lý. Cùng với đầu tư các công trình xử lý trọng điểm, tỉnh hoàn thiện mạng lưới điểm tập kết sạch, trạm trung chuyển kín, phương tiện thu gom chuyên dụng, lịch thu gom theo từng loại chất thải, đồng thời hoàn thiện cơ chế giá dịch vụ, định mức kinh tế kỹ thuật và chính sách khuyến khích người dân, doanh nghiệp thực hiện phân loại chất thải tại nguồn.

Chiến lược quản lý chất thải rắn của Quảng Ninh hướng tới xây dựng hệ thống phân loại tại nguồn, thu gom riêng, xử lý tập trung bằng công nghệ hiện đại, giảm chôn lấp, tăng tái chế, thu hồi năng lượng và quản trị số đồng bộ trên phạm vi toàn tỉnh. Đây là nền tảng quan trọng để Quảng Ninh phát triển đô thị biển, di sản, cửa khẩu và trung tâm công nghiệp dịch vụ theo hướng xanh, hiện đại, bảo vệ môi trường bền vững và kiến tạo một tương lai tuần hoàn thực chất.