Xây dựng lộ trình chuyển đổi kép cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đang trở thành trụ cột quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hành trình chuyển đổi này vẫn còn gặp nhiều "rào cản" về vốn, công nghệ, nguồn lực, đặc biệt là lộ trình phù hợp để chuyển đổi kép. Diễn đàn Doanh nghiệp đã có buổi trao đổi với TS Lê Anh Hưng - Viện trưởng Viện Khoa học và Đổi mới sáng tạo để hiểu sâu về câu chuyện này.

- Thưa ông, quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số của các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam hiện nay đang diễn ra như thế nào?

Theo tôi, quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ. Đây không còn là một xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong bối cảnh môi trường kinh doanh liên tục thay đổi và các tiêu chuẩn của thị trường ngày càng khắt khe hơn.

Đối với chuyển đổi xanh, áp lực này kéo đến từ nhiều phía. Các đối tác, khách hàng quốc tế ngày càng đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt về tiêu chuẩn môi trường, phát triển bền vững và phát thải carbon. Đồng thời, các quy định của cơ quan quản lý Nhà nước cũng đang từng bước được hoàn thiện theo hướng nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp đối với môi trường. Các doanh nghiệp muốn tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu buộc phải thực hiện quá trình chuyển đổi này.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh cuộc cách mạng 4.0 đang ngày một bùng nổ, doanh nghiệp muốn tồn tại phát triển phải nâng cao năng suất, tối ưu chi phí... Để gia tăng sức cạnh tranh thì không có công cụ nào khác ngoài chuyển đổi số, giúp doanh nghiệp hiện thực hóa các mục tiêu đặt ra. Chính từ những đòi hỏi ấy, theo tôi, doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện chuyển số và chuyển xanh này một cách nhanh chóng.

- Vậy, theo ông đâu là thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số hiện nay?

Qua quá trình đồng hành, hỗ trợ, tôi nhận thấy rào cản lớn nhất hiện nay không phải là các doanh nghiệp thiếu về con người, công nghệ hay nguồn lực quá lớn. Rào cản lớn nhất của quá trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số là họ không biết bắt đầu từ đâu. Khi bắt đầu vào quá trình chuyển đổi, các doanh nghiệp không hiểu cần phải làm gì, xây dựng lộ trình chuyển đổi cụ thể ra sao, ưu tiên nội dung nào trước. Mọi người thường hay nghĩ đến tổng thể rất lớn nhưng mà cuối cùng quá trình triển khai lại không đạt được hiệu quả như kỳ vọng.

Còn quá trình chuyển đổi xanh, động lực chuyển đổi đa phần vẫn đến từ yêu cầu của khách hàng, đối tác, yêu cầu của cơ quan quản lý Nhà nước là chính. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp vẫn coi đây là khoản đầu tư tốn kém thay vì một cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Vì vậy, mức độ chủ động trong việc tiếp cận tìm hiểu thông tin và tham gia hoạt động này vẫn còn hạn chế.

Để khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi xanh, chuyển đổi số nhiều hơn nữa trong thời gian tới, cần phải tích cực chia sẻ thông tin để cho doanh nghiệp nắm bắt, hiểu đúng bản chất, nhìn thấy giá trị dài hạn cũng như những lợi ích thiết thực mà chuyển đổi mang lại. Từ đó, tạo động lực mạnh mẽ cho doanh nghiệp bắt đầu hành trình này.

- Trong thời gian qua, Viện Khoa học và Đổi mới sáng tạo đã có những mô hình cụ thể giúp cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể chuyển đổi xanh, chuyển đổi số ra sao?

Qua quá trình tư vấn, hỗ trợ triển khai tại nhiều doanh nghiệp, chúng tôi nhận thấy về cơ bản các bước để triển khai đều giống nhau. Điều đầu tiên cần làm là đánh giá toàn diện thực trạng xem vấn đề mà doanh nghiệp đang gặp phải ở đâu, từ đó có thể thiết kế các giải pháp vừa sức, phù hợp với đặc thù, quy mô, nguồn lực và tốc độ triển khai của từng doanh nghiệp. Có nghĩa là lộ trình chuyển đổi đặt ra phải tính đến cả khả năng hấp thụ của doanh nghiệp.

Đặc biệt, quá trình chuyển đổi cần được theo dõi, đo lường và đánh giá thường xuyên, kịp thời để giải quyết và điều chỉnh các vấn đề gặp phải một cách chính xác. Việc tổng kết, rút kinh nghiệm sau từng giai đoạn cũng giúp doanh nghiệp từng bước hoàn thiện mô hình chuyển đổi, từ đó nâng cao hiệu quả và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong dài hạn.

- Vậy, cần phải có các cơ chế, lộ trình bài bản cụ thể ra sao để giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ chuyển đổi kép một cách bền vững nhất trong thời gian tới, thưa ông?

Thời gian qua, Nhà nước cũng đã ban hành rất nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp thực hiện triển khai chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa từ chương trình, chính sách xuống việc hỗ trợ thực tế để doanh nghiệp triển khai vẫn đang còn một khoảng cách rất lớn.

Do đó, thời gian tới, phía cơ quan lý Nhà nước cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn để doanh nghiệp hiểu rõ về các chính sách cũng như các điều kiện, nguồn lực mà họ có thể nhận được trong quá trình chuyển đổi này. Đồng thời, doanh nghiệp có thể tiếp cận được với các chương trình hỗ trợ để làm sao thúc đẩy việc chuyển đổi kép trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ nói riêng và doanh nghiệp trên cả nước nói chung.

Về phía doanh nghiệp, khi đã nhận được những hỗ trợ ban đầu rồi cũng phải tự có những đầu tư để nâng cao nội lực và thực hiện triển khai qua hoạt động này một cách toàn diện nhất.

Các chính sách hỗ trợ chỉ đóng vai trò tạo “cú hích” ban đầu, còn sự thành công của quá trình chuyển đổi phụ thuộc rất lớn vào quyết tâm đầu tư, đổi mới và khả năng thích ứng của chính doanh nghiệp. Chỉ khi có sự đồng hành giữa Nhà nước và doanh nghiệp, quá trình chuyển đổi kép mới có thể diễn ra hiệu quả và bền vững.

- Trân trọng cảm ơn ông!