Tăng tốc chuyển đổi xanh: Cần sớm khơi thông 4 điểm nghẽn

Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và đang từng bước hoàn thiện các tiêu chuẩn phát thải, cơ chế định giá carbon. Cùng với đó, xu hướng tiêu dùng xanh ngày càng rõ nét khi người tiêu dùng ưu tiên các sản phẩm thân thiện với môi trường.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh được cho vẫn còn nhiều rào cản. Cơ chế mua bán điện trực tiếp sau hơn một năm triển khai mới có hợp đồng đầu tiên; điện mặt trời mái nhà vẫn còn nhiều vướng mắc về chính sách; trong khi nhu cầu sử dụng điện sạch ngày càng tăng nhưng nguy cơ thiếu điện vẫn hiện hữu…

Trong bối cảnh nhiều quốc gia siết chặt các tiêu chuẩn môi trường, cơ chế định giá carbon của Liên minh châu Âu đã được triển khai từ năm 2026, để tăng tốc chuyển đổi xanh, chuyên gia cho rằng, cần sớm khơi thông bốn điểm nghẽn.

Cho ý kiến về vấn đề này tại hội thảo “Chuyển đổi xanh, cần gì để tăng tốc?” mới đây, TS Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương bày tỏ, để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh cần tháo gỡ bốn điểm nghẽn gồm thể chế, nguồn vốn, hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực.

Dẫn thực tế Việt Nam là một trong 10 quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu khi các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, mưa lớn bất thường xảy ra với tần suất ngày càng nhiều, gây thiệt hại lớn về kinh tế và con người trong thời gian gần đây. TS Đào Duy Anh cho rằng, chuyển đổi xanh phải được thực hiện đồng bộ trên nhiều lĩnh vực, trong đó trọng tâm là chuyển dịch từ các nguồn năng lượng hóa thạch sang năng lượng tái tạo, đồng thời sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

“Theo tính toán của ngành điện, nếu mỗi hộ gia đình và doanh nghiệp chỉ tiết kiệm 2% lượng điện tiêu thụ thì cả nước có thể giảm nhu cầu công suất khoảng 1.000 MW, tương đương công suất của một nhà máy nhiệt điện than. Trong khi đó, để xây dựng một nhà máy như vậy cần nguồn vốn rất lớn và mất ít nhất 3-4 năm từ khi hoàn tất thủ tục đến khi vận hành.

Điều đó cho thấy chỉ cần mỗi người dân cùng chung tay tiết kiệm điện cũng sẽ tạo ra tác động rất lớn. Vì vậy, tôi khuyến nghị mọi người tích cực sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả”, TS Đào Duy Anh chia sẻ.

Đồng quan điểm, một số ý kiến cũng cho hay, hiện chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh đã được mở rộng hơn. Chính phủ đã có chính sách hỗ trợ lãi suất 2% cho quá trình chuyển đổi xanh tại Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg. Đặc biệt, trong hướng dẫn thực hiện Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg cũng cho phép mở rộng phân loại xanh ra cả kinh tế tuần hoàn. Theo đó, tất cả ngành kinh tế đáp ứng được quy định tại Luật Bảo vệ môi trường như giảm nhiên liệu hóa thạch, giảm phát thải, không gây tác động xấu đến môi trường... đều được hưởng ưu đãi.

Tuy nhiên, để thúc đẩy chuyển đổi xanh cần rất nhiều quy định bao gồm công nghệ xanh, tài chính xanh và nguồn nhân lực… do đó, việc xác định đúng đối tượng được hưởng các chính sách ưu đãi, đặc biệt là hỗ trợ lãi suất, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để chính sách đến đúng doanh nghiệp và người dân.

Cùng với các vấn đề đã nêu, theo TS Nguyễn Thành Lam, Phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ trọng rất lớn nhưng cũng là nhóm gặp nhiều khó khăn nhất trong việc tiếp cận nguồn vốn xanh cũng như đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường. Vì vậy, cần có những chính sách mạnh mẽ hơn để khơi thông dòng vốn xanh cho khu vực này.

TS Nguyễn Thành Lam cho rằng, khác với các tập đoàn lớn có thể xây dựng mô hình sản xuất khép kín, doanh nghiệp nhỏ cần hợp tác với nhau để chia sẻ nguyên liệu, công nghệ và thị trường, từ đó hình thành các chuỗi giá trị tuần hoàn. Mục tiêu là xây dựng các hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn theo ngành, theo vùng và theo cụm sản xuất. Nếu thiếu sự liên kết này, các doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ rất khó tham gia sâu vào quá trình chuyển đổi xanh.