Trong bối cảnh thị trường xe điện Việt Nam tăng trưởng nhanh, cuộc cạnh tranh giữa các hãng xe cũng đang bước sang giai đoạn mới.
Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu chạy đua về mẫu mã, giá bán hay quãng đường di chuyển, thì hiện nay trọng tâm lại chuyển sang hạ tầng tiếp năng lượng. Đặc biệt, mô hình đổi pin đang nổi lên như lời giải giúp rút ngắn thời gian chờ sạc và tăng tính thuận tiện cho người dùng. Điều này khiến từng vị trí đặt trạm đổi pin tại đô thị trở thành tài sản chiến lược mà doanh nghiệp nào cũng muốn sở hữu.
Sự thay đổi này phản ánh một thực tế rằng thị trường xe điện không còn đơn thuần là cuộc cạnh tranh sản phẩm. Khi số lượng người dùng tăng lên, trải nghiệm sử dụng hàng ngày mới là yếu tố quyết định khả năng giữ chân khách hàng. Một chiếc xe có thể sở hữu công nghệ hiện đại, nhưng nếu người dùng gặp khó khăn trong việc sạc hoặc đổi pin thì lợi thế cạnh tranh sẽ nhanh chóng bị thu hẹp. Chính vì vậy, các doanh nghiệp đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng với tốc độ chưa từng có.
Trong nhóm tăng tốc mạnh nhất, VinFast nổi bật với chiến lược phủ mạng lưới đổi pin trên phạm vi rộng. Doanh nghiệp không chỉ mở rộng số lượng trạm mà còn tận dụng hệ thống mặt bằng bán lẻ để tăng tốc độ hiện diện tại đô thị. Việc hợp tác với Thế Giới Di Động cho thấy cuộc đua hiện nay không chỉ xoay quanh công nghệ mà còn là khả năng kiểm soát vị trí chiến lược. Trong bối cảnh giá thuê mặt bằng ngày càng cao, lợi thế về quỹ điểm đặt có thể tạo ra khoảng cách lớn giữa các doanh nghiệp.
Trong khi đó, Selex Motors lại chọn hướng tiếp cận khác khi tập trung vào nhóm khách hàng giao vận và xe dịch vụ. Đây là nhóm người dùng có nhu cầu di chuyển liên tục và đặc biệt nhạy cảm với thời gian chờ sạc. Bằng việc hợp tác với Petrolimex để đặt tủ đổi pin tại cây xăng, doanh nghiệp này tận dụng được thói quen tiếp năng lượng vốn đã quen thuộc với người dân. Cách tiếp cận đó giúp quá trình chuyển đổi sang xe điện trở nên tự nhiên hơn thay vì buộc người dùng thay đổi hoàn toàn hành vi sử dụng.
Không chỉ doanh nghiệp nội địa, nhiều tập đoàn quốc tế cũng bắt đầu tham gia cuộc chơi hạ tầng tại Việt Nam. Honda Motor và LG Energy Solution đang thử nghiệm mô hình đổi pin dùng chung cho nhiều hãng xe. So với chiến lược xây hệ sinh thái khép kín, hướng đi này được xem là giải pháp giúp giảm chi phí đầu tư và tránh tình trạng chồng chéo hạ tầng tại các đô thị đông đúc.
Tuy nhiên, việc xây dựng mạng lưới dùng chung cũng đối mặt với nhiều thách thức. Mỗi hãng hiện sử dụng nền tảng kỹ thuật và thiết kế pin khác nhau, khiến quá trình chuẩn hóa trở nên phức tạp. Điều đó cho thấy cuộc đua hạ tầng xe điện không chỉ là vấn đề tài chính mà còn liên quan tới khả năng hợp tác và xây dựng tiêu chuẩn chung cho toàn thị trường.
Ở góc độ dài hạn, mô hình đổi pin đang khiến ngành xe điện tiến gần hơn tới cuộc cạnh tranh kiểu nền tảng số. Khi người dùng phụ thuộc vào mạng lưới tiếp năng lượng của doanh nghiệp, hãng xe không chỉ bán phương tiện mà còn duy trì mối liên kết lâu dài thông qua dịch vụ thuê pin, bảo trì hay hệ sinh thái số đi kèm. Điều này đồng nghĩa hạ tầng sẽ trở thành tài sản giá trị nhất trong cuộc đua xe điện tương lai.
Dẫu vậy, tốc độ mở rộng hạ tầng nhanh cũng đặt ra yêu cầu lớn về bài toán vận hành và quy hoạch lâu dài. Chi phí mặt bằng tại các đô thị lớn ngày càng tăng khiến doanh nghiệp cần tính toán kỹ hiệu quả đầu tư để vừa mở rộng mạng lưới, vừa đảm bảo khả năng phát triển bền vững. Tuy nhiên, đây cũng được xem là giai đoạn cần thiết để thị trường hình thành nền tảng hạ tầng ban đầu cho quá trình phổ cập xe điện trong tương lai.
Bên cạnh đó, sự xuất hiện ngày càng nhiều của các trạm đổi pin cũng đòi hỏi cơ chế quản lý đồng bộ hơn về quy hoạch, tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn vận hành. Những khu vực như vỉa hè, bãi đỗ xe hay cây xăng vốn có mật độ giao thông cao nên cần được bố trí hợp lý để vừa đáp ứng nhu cầu tiếp năng lượng, vừa đảm bảo mỹ quan và an toàn đô thị. Nếu được quy hoạch bài bản, đây có thể trở thành một phần quan trọng trong hạ tầng giao thông xanh của các thành phố lớn.
Tại những đô thị lớn như Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh, nhu cầu giảm phát thải và phát triển giao thông xanh đang ngày càng rõ nét. Vì vậy, cuộc đua hiện nay không đơn thuần là mở rộng doanh số xe điện, mà còn là quá trình xây dựng nền tảng hạ tầng cho hệ sinh thái giao thông mới. Trong tương lai, các trạm đổi pin có thể trở thành một phần quen thuộc của đô thị hiện đại, tương tự cách cây xăng từng đóng vai trò trung tâm trong thời kỳ xe động cơ đốt trong phát triển mạnh.
