Xuất nhập khẩu trước mốc lịch sử 1.000 tỉ USD

Bệ phóng từ những con số ấn tượng

Theo Cục Thống kê, ngay tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch XNK hàng hóa đạt 88,16 tỉ USD, tăng 39% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu (XK) tăng 29,7%, nhập khẩu (NK) tăng 49,2%. Có 9 ngành hàng đạt kim ngạch trên 1 tỉ USD, trong đó lần đầu tiên cà phê và thủy sản góp mặt.

Đáng chú ý, thương mại song phương Việt Nam - Singapore đạt khoảng 3,5 tỉ USD ngay tháng đầu năm, tăng 33,9% so với cùng kỳ 2025, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại thứ 10 của Singapore.

Những tín hiệu tích cực này được xây dựng trên nền tảng tăng trưởng mạnh mẽ suốt giai đoạn 2021–2025. Riêng năm 2025, thương mại quốc tế của Việt Nam lập kỷ lục khi tổng kim ngạch XNK đạt khoảng 930 tỉ USD, gấp đôi so với đầu nhiệm kỳ. Xuất khẩu duy trì mức tăng trưởng 17%, cao hơn nhiều nền kinh tế trong khu vực và chỉ đứng sau mức cao nhất năm 2021 trong vòng 5 năm.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động liên tục, Việt Nam đã vươn vào nhóm 25 nền kinh tế có trị giá XNK lớn nhất thế giới. Bộ Công Thương dự kiến năm 2026, tổng kim ngạch XNK tăng trên 8% so với 2025, chính thức vượt mốc 1.000 tỉ USD. Cán cân thương mại tiếp tục được kỳ vọng xuất siêu trên 23 tỉ USD, tăng khoảng 15%.

Tuy nhiên, theo ông Trần Việt Hòa, Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), mục tiêu năm 2026 rất cao trong khi dư địa thị trường đang thu hẹp, đòi hỏi giải pháp mang tính đột phá thay vì chỉ dựa vào đà tăng trưởng truyền thống.

Bối cảnh quốc tế dự báo tiếp tục nhiều rủi ro: bất ổn địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn phát triển bền vững, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội ngày càng khắt khe. Đây là áp lực lớn với doanh nghiệp xuất khẩu.

Ba trụ cột giải pháp

Để hiện thực hóa mục tiêu, Bộ Công Thương xác định ba trụ giải pháp: Nâng nội lực – Mở thị trường – Giảm chi phí và rủi ro. Trọng tâm là tái cơ cấu ngành công nghiệp theo hướng gia tăng giá trị, giảm xuất khẩu thô, phát triển công nghiệp công nghệ cao, nâng cao tự chủ nguyên liệu và đẩy mạnh công nghiệp hỗ trợ.

Ông Trần Việt Hòa cho biết, cần phân tích sâu quan hệ giữa khối FDI và doanh nghiệp nội địa, giữa tăng trưởng xuất khẩu và tính bền vững của nhập khẩu nguyên liệu. Tự chủ nguồn cung, nội địa hóa và nâng cao năng lực sản xuất trong nước có ý nghĩa then chốt đối với tăng trưởng trung và dài hạn.

Việc nâng tỷ lệ nội địa hóa được xem là yếu tố sống còn, giúp giảm phụ thuộc linh kiện nhập khẩu và tăng giá trị “Make in Vietnam” trong từng sản phẩm. Song song, chiến lược thị trường năm 2026 tập trung tận dụng hiệu quả các FTA, mở rộng thị trường phục hồi và khai thác các hiệp định song phương, đa phương mới.

Có thể thấy, nông sản Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế quốc tế, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của nhiều thị trường. Thủy, hải sản tiếp tục có sức hút lớn. Với thị trường Trung Quốc, Việt Nam xuất khẩu 22 mặt hàng chủ lực, chuyển mạnh từ tiểu ngạch sang chính ngạch với tiêu chuẩn tương đương GlobalGAP. Mục tiêu nông sản tăng trưởng từ 70 tỉ USD lên 100 tỉ USD được kỳ vọng trở thành động lực lớn của thương mại quốc tế.

Bên cạnh đó, các ngành mới như công nghệ chip, kinh tế số, kinh tế tầm thấp mở ra dư địa tăng trưởng mới. Hạ tầng chiến lược hoàn thiện, cao tốc Bắc – Nam thông suốt, Cảng hàng không quốc tế Long Thành đi vào khai thác thương mại, giúp Việt Nam không chỉ là điểm trung chuyển mà có thể trở thành “ngã tư” giao thương của nhiều thị trường lớn.

Cơ cấu xuất khẩu tiếp tục chuyển dịch tích cực, giảm dần xuất thô, tăng tỷ trọng chế biến, công nghệ cao. Năm 2025, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 107,75 tỉ USD, chiếm khoảng 23% tổng kim ngạch XK, tăng 48,4% (tăng 35,15 tỉ USD). Nhóm điện thoại và linh kiện đạt 56,71 tỉ USD, tăng 5,2% (tăng 2,82 tỉ USD).

Tổng xuất khẩu phần cứng và điện tử đạt 178 tỉ USD, tăng 35%. Doanh thu toàn ngành công nghiệp công nghệ số đạt khoảng 198 tỉ USD, tăng 26%. Giá trị đóng góp GDP đạt khoảng 1,075 triệu tỉ đồng (xấp xỉ 40,9 tỉ USD), tăng 10%.

Dù công nghệ bứt tốc, ngành truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng. Dệt may đạt khoảng 46 tỉ USD, duy trì vị thế quốc gia xuất khẩu lớn thứ hai thế giới, với gần 23 tỉ USD giá trị gia tăng giữ lại trong nước.

Kỳ vọng bứt phá năm 2026

Hành trình “lột xác” còn thể hiện ở 10 năm liên tiếp xuất siêu. Nếu năm 2016, Việt Nam lần đầu xuất siêu 1,6 tỉ USD thì đến 2025 đã đạt hơn 20 tỉ USD, tăng gần 13 lần.

Kết quả này góp phần ổn định vĩ mô, tăng dự trữ ngoại hối và củng cố niềm tin nhà đầu tư. Nhập khẩu chủ yếu phục vụ sản xuất, gồm nguyên nhiên vật liệu, máy móc, thiết bị và công nghệ.

Năm 2026 là năm đầu triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026–2030 và thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV. Xuất nhập khẩu tiếp tục là động lực then chốt, song hành cùng đầu tư công và sản xuất trong nước.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho biết yêu cầu năm 2026 không chỉ mở rộng quy mô mà phải chuyển dịch chất lượng tăng trưởng, từ chiều rộng sang chiều sâu, chú trọng hiệu quả và giá trị gia tăng cao.

Theo Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 08/01/2026, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026 đạt khoảng 15–16% so với 2025. Để đạt được, kim ngạch XK phải đạt 546–550 tỉ USD, tương đương mức bình quân 45–46 tỉ USD mỗi tháng.

Dư địa tăng trưởng vẫn còn lớn khi Việt Nam tận dụng các FTA thế hệ mới, đa dạng hóa thị trường, sản phẩm và chuỗi cung ứng. Đồng thời, cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao logistics, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn xanh sẽ là yếu tố then chốt.

Vượt qua thách thức toàn cầu, xuất nhập khẩu Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Từ một nền kinh tế phụ thuộc vào gia công, Việt Nam đang dần định hình vị thế trung tâm sản xuất – thương mại có giá trị gia tăng cao, hướng tới cột mốc 1.000 tỉ USD và xa hơn nữa trong thập kỷ tới.