Trong một năm mà nhiều chuyên gia từng dự báo sẽ u ám vì làn sóng thuế quan mới từ Mỹ, thương mại toàn cầu lại cho thấy sức bật đáng ngạc nhiên. Điều này tạo niềm tin cho 2026.
Năm 2025, khối lượng hàng hóa lưu chuyển qua biên giới các quốc gia tăng 4,4%, cao gần gấp đôi mức tăng 2,5% của năm 2024, theo số liệu công bố bởi Cục Phân tích Chính sách Kinh tế Hà Lan (CPB).
Con số này gây bất ngờ nếu đặt trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi tháng 4/2025 công bố gói thuế quan theo từng quốc gia, làm dấy lên lo ngại về một vòng xoáy trả đũa thương mại mới. Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) khi đó từng dự báo thương mại toàn cầu có thể suy giảm nhẹ trong năm. Thực tế đã diễn ra khác.
Một phần lý do nằm ở chỗ nhiều mức thuế công bố ban đầu sau đó được điều chỉnh giảm, trong khi phần lớn các đối tác thương mại của Mỹ không đáp trả bằng cách nâng thuế tương ứng. Điều này giúp ngăn kịch bản chiến tranh thương mại toàn diện.
Các doanh nghiệp Trung Quốc, chịu mức thuế đặc biệt cao từ Mỹ, nhanh chóng xoay trục sang các thị trường khác. Xuất khẩu của Trung Quốc năm 2025 tăng 8,5% so với năm trước. Trong khi đó, nhóm các nền kinh tế châu Á ngoài Nhật Bản – bao gồm Đài Loan – ghi nhận mức tăng xuất khẩu tới 15,9%, cao nhất toàn cầu.
Châu Âu là khu vực hiếm hoi ghi nhận xuất khẩu suy giảm nhẹ. Tuy nhiên, bức tranh chung vẫn là một hệ thống thương mại toàn cầu linh hoạt, có khả năng điều chỉnh trước cú sốc chính sách.
Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Andrew Bailey nhận định: “Nền kinh tế thế giới và thương mại đã vững vàng hơn chúng ta từng lo ngại. Một số mức thuế không lớn như thông báo ban đầu. Thương mại đã tự điều chỉnh.”
Yếu tố bù đắp quan trọng nhất đến từ một lĩnh vực tưởng chừng không liên quan trực tiếp đến thuế quan: trí tuệ nhân tạo (AI). Làn sóng đầu tư xây dựng trung tâm dữ liệu, phát triển hạ tầng điện toán hiệu năng cao và phần cứng chuyên dụng đã tạo ra nhu cầu nhập khẩu lớn, đặc biệt từ Mỹ sang các nền kinh tế châu Á.
Theo ước tính của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), riêng trong nửa đầu năm 2025, thương mại toàn cầu các thiết bị phục vụ trung tâm dữ liệu đạt 272 tỷ USD, tăng 65% so với cùng kỳ năm trước. Nhu cầu chip AI, máy chủ chuyên dụng và thiết bị lưu trữ đã thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu của các nền kinh tế cung ứng chủ chốt.
Các nhà kinh tế của Fed nhận định quá trình xây dựng trung tâm dữ liệu và nhu cầu phần cứng chuyên biệt sẽ tiếp tục định hình dòng chảy thương mại, hỗ trợ tăng trưởng tại các nền kinh tế cung ứng, bất chấp những “cơn gió ngược” từ chính sách thương mại.
Dù vậy, nhiều tổ chức quốc tế dự báo đà tăng trưởng thương mại toàn cầu sẽ giảm tốc trong năm 2026. WTO dự báo thương mại hàng hóa toàn cầu chỉ tăng khoảng 0,5% trong năm nay. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng đưa ra đánh giá tương tự.
Nguyên nhân chính là tác động trễ của thuế quan cao hơn, cùng với khả năng làn sóng đầu tư AI dần ổn định sau giai đoạn bùng nổ ban đầu.
Tuy nhiên, triển vọng lại một lần nữa trở nên khó đoán sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, cho rằng các mức thuế theo từng quốc gia là bất hợp pháp. Chính quyền Mỹ đã thay thế bằng mức thuế đồng loạt 10% đối với tất cả đối tác thương mại, có hiệu lực tối đa 150 ngày.
Theo Capital Economics, động thái này làm giảm mức thuế hiệu dụng trung bình của Mỹ từ 14,1% xuống còn 10,4%. Trong ngắn hạn, việc hạ mức thuế trung bình có thể thúc đẩy thương mại, đặc biệt trong nửa đầu năm nay.
Nhưng điều đáng chú ý là tính bất định của chính sách mới. Chính quyền Mỹ dự định áp dụng lại các mức thuế theo từng quốc gia thông qua quy trình khác theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại 1974. Điều đó có thể khiến doanh nghiệp Mỹ đẩy mạnh nhập khẩu trước khi các mức thuế mới được áp dụng.
Hiện tượng “tích trữ” này từng xảy ra đầu năm 2025 và có thể lặp lại. Các quốc gia từng chịu mức thuế cao hơn mức trung bình – như Trung Quốc, Brazil hay Ấn Độ – là những bên hưởng lợi nhiều nhất trong giai đoạn 150 ngày.
Simon Evenett, nhà sáng lập tổ chức Global Trade Alert, cho rằng các đợt nhập khẩu tăng vọt nhằm né thuế có thể làm thâm hụt thương mại Mỹ gia tăng trong ngắn hạn, đi ngược lại mục tiêu chính sách ban đầu của Washington.
Bức tranh năm 2025 cho thấy một thực tế: thương mại toàn cầu không còn dễ bị “đánh gục” bởi một cú sốc đơn lẻ. Các doanh nghiệp dường như đã có sự chuẩn bị tốt với việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đa dạng hóa thị trường và phản ứng nhanh trước thay đổi chính sách. Dù vậy, sự bền bỉ này không phải là một giải pháp bền vững trong dài hạn. Nếu thuế quan cao trở thành trạng thái kéo dài hoặc cơn sốt đầu tư AI hạ nhiệt, tăng trưởng thương mại toàn cầu có thể quay lại mức thấp như giai đoạn hậu đại dịch.
.jpg "10 xu hướng định hình thương mại toàn cầu năm 2026")
