Việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh với dịch vụ kế toán được đánh giá là phù hợp xu hướng cải cách, mở rộng cạnh tranh nhưng cần tăng cường kiểm soát chất lượng dịch vụ.
Theo tài liệu thẩm định hồ sơ dự án Luật Đầu tư kinh doanh 2025, Bộ Tài chính đề xuất đưa kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Bộ Tài chính cho biết, trước thời điểm Luật Kế toán năm 2014 được ban hành, kinh doanh dịch vụ kế toán vốn được xem là ngành nghề kinh doanh thông thường. Trong suốt giai đoạn đó, hoạt động này không ghi nhận rủi ro nào tác động bất lợi đáng kể đến lợi ích công cộng.
Từ thực tiễn này, cơ quan soạn thảo cho rằng việc tiếp tục kiểm soát hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán bằng điều kiện kinh doanh là không thật sự cần thiết.
Không chỉ dừng ở đó, Bộ Tài chính còn phân tích rõ trách nhiệm pháp lý trong hoạt động kế toán. Theo đó, trong quan hệ với Nhà nước, chủ thể chịu trách nhiệm đối với các sản phẩm kế toán là đơn vị kế toán – tức tổ chức thuê dịch vụ. Điều này đồng nghĩa, nếu phát sinh rủi ro, luôn có chủ thể chịu trách nhiệm và chủ thể đó không phải doanh nghiệp cung cấp dịch vụ kế toán.
Ở góc độ quan hệ dân sự, việc thuê dịch vụ kế toán là sự lựa chọn của khách hàng. Doanh nghiệp tự quyết định đơn vị cung cấp dịch vụ nhằm hạn chế rủi ro cho mình, và trong trường hợp phát sinh tranh chấp, quyền lợi của họ được pháp luật bảo vệ.
Đối với các trường hợp có nguy cơ ảnh hưởng đến lợi ích công cộng, khi Nhà nước cần kiểm soát độ tin cậy của số liệu kế toán và báo cáo tài chính, hệ thống pháp luật hiện hành đã có cơ chế kiểm toán để xử lý.
Đáng chú ý, Bộ Tài chính cũng dẫn số liệu cho thấy quy mô thị trường và nguồn cung dịch vụ kế toán hiện nay đang có sự chênh lệch đáng kể. Cụ thể, số lượng người có chứng chỉ kế toán viên hiện chỉ hơn 2.000 người, nhưng chỉ khoảng 500 người đăng ký hành nghề tại gần 190 doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ kế toán.
Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp nhỏ, vừa và siêu nhỏ chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, tương đương hơn 940.000 doanh nghiệp. Nhu cầu sử dụng dịch vụ kế toán vì vậy rất lớn, trong khi khả năng đáp ứng từ đội ngũ hành nghề còn hạn chế.
Từ thực tế này, cơ quan soạn thảo cho rằng việc không coi dịch vụ kế toán là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, đồng thời không bắt buộc người hành nghề phải có chứng chỉ kế toán viên mà chỉ cần đáp ứng yêu cầu về trình độ chuyên môn như người làm kế toán trong doanh nghiệp, sẽ góp phần mở rộng nguồn cung dịch vụ, tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính cho rằng không cần thiết tiếp tục duy trì kinh doanh dịch vụ kế toán là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Bình luận với Diễn đàn Doanh nghiệp về đề xuất này, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng việc bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán là bước đi phù hợp trong tiến trình cắt giảm “giấy phép con”. Tuy nhiên, theo bà, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc bỏ hay giữ điều kiện, mà ở cách thiết kế cơ chế kiểm soát thay thế.
Luật sư phân tích, dịch vụ kế toán liên quan trực tiếp đến tính minh bạch tài chính của doanh nghiệp. Vì vậy, nếu rào cản đầu vào được gỡ bỏ mà thiếu công cụ kiểm soát hiệu quả, rủi ro có thể chuyển từ khâu cấp phép sang chất lượng dịch vụ.
“Không thể chỉ dừng ở việc bỏ điều kiện, mà cần xác định rõ trách nhiệm pháp lý của các bên cung cấp dịch vụ, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát và chế tài xử lý đủ mạnh”, bà Nhung nhấn mạnh.
Theo luật sư, việc hoàn thiện tiêu chuẩn hành nghề, cơ chế trách nhiệm và tăng cường giám sát thường xuyên sẽ là yếu tố then chốt để bảo đảm chất lượng dịch vụ trong bối cảnh không còn điều kiện kinh doanh.
