Việc cắt giảm các điều kiện gia nhập thị trường dịch vụ kế toán được kỳ vọng mở rộng cơ hội cho các chủ thể tham gia cung cấp dịch vụ, song cần công cụ giám sát và phân định rõ trách nhiệm để hạn chế rủi ro cho doanh nghiệp và người sử dụng.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội khoá XVI đã cho ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập (Dự thảo). Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất cắt giảm nhiều điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính trong lĩnh vực dịch vụ kế toán, qua đó chuyển mạnh phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết việc sửa đổi nhằm thể chế hóa chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh; đồng thời mở rộng đối tượng được cung cấp dịch vụ kế toán, đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế và thúc đẩy thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán phát triển hiệu quả, bền vững.
Theo đó, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí với việc bãi bỏ các điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính đối với dịch vụ kế toán và không quy định chứng chỉ kế toán viên là điều kiện bắt buộc để cung cấp dịch vụ.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cho rằng việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cùng với việc cho phép cá nhân trực tiếp ký hợp đồng cung cấp dịch vụ với khách hàng, là những thay đổi lớn trong phương thức quản lý. Vì vậy, Dự thảo cần thiết kế đầy đủ các công cụ hậu kiểm để kiểm soát rủi ro và bảo vệ khách hàng.
Theo cơ quan thẩm tra, chứng chỉ kế toán viên có thể được duy trì như một giấy xác nhận năng lực chuyên môn, thay vì được xem là điều kiện kinh doanh. Đây có thể trở thành nguồn thông tin để tổ chức, cá nhân có nhu cầu thuê dịch vụ đánh giá năng lực người cung cấp dịch vụ, đồng thời là một thước đo chuyên môn trong bối cảnh các điều kiện tiền kiểm được cắt giảm.
Cùng với việc mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ, cơ quan thẩm tra đề nghị Dự thảo phân định rõ trách nhiệm pháp lý giữa cá nhân hành nghề độc lập và cá nhân được tổ chức thuê để trực tiếp ký hoặc thực hiện hợp đồng dịch vụ.
Đặc biệt, cần làm rõ trách nhiệm của ba chủ thể gồm người thực hiện dịch vụ kế toán, người ký hợp đồng dịch vụ và đơn vị kế toán là khách hàng. Trong đó, cần xác định rõ người lập chứng từ, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp trong hợp đồng và phạm vi các quan hệ kinh tế, tài chính có thể ảnh hưởng đến tính khách quan, độc lập của người cung cấp dịch vụ.
Việc thuê dịch vụ kế toán cũng không đồng nghĩa với chuyển giao toàn bộ trách nhiệm pháp lý. Trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của chứng từ, số liệu kế toán và báo cáo tài chính cần được xác định rõ đối với từng chủ thể liên quan.
Về vấn đề này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng việc mở rộng quyền tham gia thị trường phải đi cùng trách nhiệm pháp lý tương xứng. Không thể mở rộng quyền cung cấp dịch vụ nhưng lại để trách nhiệm chủ yếu do các bên tự thỏa thuận trong hợp đồng.
Do đó, cần quy định rõ trách nhiệm của bên cung cấp dịch vụ, bên thuê dịch vụ và người đại diện theo pháp luật của đơn vị thuê, nhất là đối với tính chính xác, trung thực của số liệu kế toán, báo cáo tài chính và nghĩa vụ bồi thường khi xảy ra sai phạm.
“Nếu bỏ các điều kiện tiền kiểm nhưng năng lực hậu kiểm không theo kịp, rủi ro có thể chuyển từ cơ quan quản lý sang doanh nghiệp, người sử dụng báo cáo tài chính, cơ quan thuế và các tổ chức tín dụng”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh.
Đồng tình với định hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, PGS TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng, đây là bước chuyển phù hợp với yêu cầu cải cách môi trường kinh doanh, nhất là trong bối cảnh Nhà nước đang đẩy mạnh chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Theo chuyên gia, không nên nhìn việc bỏ điều kiện kinh doanh theo hướng nới lỏng quản lý đối với hoạt động kế toán. Bản chất của chính sách là thay đổi phương thức quản lý, từ việc kiểm soát trước khi tham gia thị trường sang kiểm soát trách nhiệm và chất lượng dịch vụ trong quá trình hoạt động.
“Việc bỏ điều kiện gia nhập thị trường có thể tạo thêm cạnh tranh, giúp doanh nghiệp có thêm lựa chọn về nhà cung cấp dịch vụ và chi phí. Nhưng đi cùng với đó phải là cơ chế hậu kiểm đủ thực chất. Nếu không, rủi ro sẽ chuyển từ khâu cấp phép sang chính doanh nghiệp sử dụng dịch vụ”, PGS TS Nguyễn Thường Lạng nhận định.
Theo chuyên gia, việc duy trì chứng chỉ kế toán viên dưới dạng công cụ xác nhận năng lực chuyên môn là hợp lý. Trong một thị trường có nhiều chủ thể cung cấp dịch vụ, chứng chỉ có thể trở thành một trong những căn cứ để khách hàng đánh giá năng lực, bên cạnh kinh nghiệm, uy tín và lịch sử hoạt động.
