Đồng thuận về tính cấp thiết của việc sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, tuy nhiên, các đại biểu cho rằng, việc sửa luật phải vừa bảo đảm sự điều hành nhanh nhạy, quyết liệt, vừa là “lá chắn” bảo đảm quyền sở hữu tài sản hợp pháp.
Tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, tại phiên họp sáng 03/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).
Đóng góp ý kiến vào dự thảo luật, đại biểu Vũ Văn Tiến, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng nhìn nhận, dù việc trưng mua, trưng dụng tài sản không thường xuyên áp dụng, nhưng lại có ý nghĩa sống còn trong những thời khắc cam go nhất. Thực tiễn ứng phó bão lũ và đại dịch COVID-19 vừa qua là minh chứng rõ nét cho vai trò của việc huy động kịp thời nguồn lực tại chỗ nhằm cứu người và giảm thiểu thiệt hại.
“Thiên tai, nhân tai có thể ập đến bất ngờ nhưng ứng cứu không thể bị động hay trì hoãn. Cứu người như cứu hỏa. Nếu chậm trễ huy động phương tiện, vật tư sẽ dẫn đến đánh mất cơ hội cứu sống con người khi sinh tử cận kề”, đại biểu nhấn mạnh.
Tuy nhiên, từ bài học thực tiễn, đại biểu cho rằng việc huy động nguồn lực cấp bách không được làm phát sinh những khó khăn kèm theo cho đời sống xã hội. Khi dịch bệnh bùng phát, nhiều trường học, ký túc xá được trưng dụng làm bệnh viện dã chiến, khu cách ly, sau đó việc hoàn trả gặp không ít vướng mắc làm gián đoạn hoạt động giáo dục.
Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ hơn nguyên tắc tại khoản 7 Điều 6 về việc hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các dịch vụ thiết yếu; cần quy định cụ thể trách nhiệm tính toán phương án thay thế, duy trì dịch vụ trong thời gian trưng dụng và khôi phục hoạt động kịp thời khi tình huống đi qua.
Đặc biệt, liên quan đến cơ chế xác định giá, bồi thường thiệt hại và hoàn trả tài sản (Điều 19, 20, 28, 29), đại biểu trăn trở, trưng mua, trưng dụng là huy động tài sản riêng để phục vụ lợi ích chung. Đối với người dân, tài sản nhiều khi là kế sinh nhai của cả gia đình, là thành quả đánh đổi bằng mồ hôi, công sức và sự chắt chiu, dành dụm “một nắng hai sương”. Quy định pháp luật phải bảo đảm người dân được bồi thường đầy đủ, công bằng.
Đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị, bổ sung cơ chế định giá độc lập khi phát sinh bất đồng (thay vì doanh nghiệp thẩm định giá do bên ra quyết định trưng mua thuê); quy định cụ thể căn cứ tính toán phần thu nhập bị mất, chi phí khắc phục hư hỏng và bắt buộc xác nhận hiện trạng tài sản tại thời điểm bàn giao cũng như hoàn trả.
Tham gia góp ý, đánh giá cao nỗ lực tiếp thu, giải trình khẩn trương của Bộ Tài chính, đại biểu Lương Đình Hưng, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An khẳng định, dự thảo luật đã thể chế hóa sát sao các quan điểm chỉ đạo của Bộ Chính trị, khắc phục cơ bản các vướng mắc từ thực tiễn.
Để luật hoàn thiện và chặt chẽ hơn, đại biểu đề xuất bổ sung giải thích từ ngữ về “trường hợp thật cần thiết”.
Theo đại biểu, mặc dù khoản 1 Điều 7 đã bao quát các tình huống vì lý do quốc phòng, an ninh hay phòng chống thiên tai, tuy nhiên, cần bổ sung một khoản tại Điều 3 để làm rõ nội hàm khái niệm này.
“Cụ thể, “trường hợp thật cần thiết” nên được xác định là: Trạng thái tình huống khẩn cấp theo quy định pháp luật mà việc trưng mua, trưng dụng mang tính chất quyết định để bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, an ninh, chủ quyền biên giới, biển đảo, bảo vệ cộng đồng và tính mạng, tài sản của nhân dân; nếu không thực hiện ngay sẽ dẫn tới hậu quả thiệt hại nghiêm trọng không thể khắc phục”, đại biểu góp ý.
Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề xuất, làm rõ thẩm quyền quyết định của lực lượng quân đội trong tình huống khẩn cấp.
Về vấn đề này, đại biểu Lương Đình Hưng cho rằng, khi đất nước xảy ra tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng hoặc phòng thủ dân sự cấp cao, chủ thể có thẩm quyền trưng mua, trưng dụng cần được luật hóa minh bạch ngay tại Điều 17 và Điều 24.
Theo đó, đại biểu đề nghị bổ sung thẩm quyền cho: Chỉ huy đơn vị cấp trung đoàn và tương đương trở lên; Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh; Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã; Đồn trưởng Đồn Biên phòng; hoặc quy định giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng thẩm quyền quyết định trực tiếp, phân cấp, ủy quyền trong phạm vi quản lý.
“Quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc, giúp lực lượng vũ trang chủ động huy động phương tiện, trang thiết bị để xử lý kịp thời các tình huống tác chiến, phòng thủ và cứu hộ trên địa bàn được phân công nhiệm vụ”, đại biểu bày tỏ.
