Doanh nghiệp

Cần lực đẩy cho doanh nghiệp vận tải biển nâng sức cạnh tranh

Thy Hằng • 18/11/2026 06:24

Lần đầu tiên Hà Nội và TP HCM cùng góp mặt trong Top 50 thành phố hàng hải dẫn đầu thế giới, mở ra cơ hội nâng tầm vị thế Việt Nam.

Bảng xếp hạng 50 thành phố hàng hải dẫn đầu thế giới năm 2026 (The Leading Maritime Cities of the World 2026) do DNV và Menon Economics công bố ghi nhận dấu mốc đáng chú ý khi cả hai đại diện của Việt Nam là thành phố Hà Nội và Hồ Chí Minh đều góp mặt.

cảng tân cảng-cái mép thị vải phối hợp CMIT
Hà Nội và Hồ Chí Minh lọt top 50 thành phố hàng hải dẫn đầu thế giới năm 2026

Hệ sinh thái hàng hải tạo nên lợi thế cạnh tranh

Theo bảng xếp hạng, thành phố Hà Nội đứng thứ 47, trong khi thành phố Hồ Chí Minh xếp thứ 48 trong tổng số 50 thành phố được vinh danh. Đây là lần đầu tiên hai trung tâm kinh tế lớn của Việt Nam cùng lọt vào danh sách, cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của Việt Nam trong chuỗi giá trị hàng hải toàn cầu.

Được lựa chọn từ hơn 15.000 đô thị trên thế giới, bảng xếp hạng đánh giá năng lực hàng hải của các thành phố dựa trên 5 trụ cột: vận tải biển; tài chính và luật; công nghệ hàng hải; cảng và logistics; sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh. Mỗi trụ cột được đo lường bằng nhiều chỉ số, từ chuyển đổi xanh, số hóa đến môi trường kinh doanh và năng lực đổi mới sáng tạo.

Theo đó, sức mạnh của một thành phố hàng hải không chỉ nằm ở quy mô cảng biển hay sản lượng hàng hóa mà còn được quyết định bởi hệ sinh thái toàn diện, nơi hạ tầng, chính sách, dịch vụ thương mại, tài chính, công nghệ và nguồn nhân lực được kết nối đồng bộ. Đây cũng là điểm khác biệt giữa một đô thị có cảng biển lớn với một trung tâm hàng hải có khả năng tạo ra giá trị gia tăng trên phạm vi toàn cầu.

Trong bức tranh đó, Hà Nội và Hồ Chí Minh có những lợi thế riêng. Hà Nội đạt điểm cao ở các chỉ số liên quan đến sự hiện diện của trụ sở các tổng công ty hàng hải, doanh nghiệp vận tải biển niêm yết, cũng như hoạt động quản lý và sở hữu đội tàu. Trong khi đó, thành phố Hồ Chí Minh nổi bật về năng lực khai thác cảng, lọt Top 10 thành phố toàn cầu về sản lượng container thông qua cảng, tính theo TEU.

Việc hai thành phố cùng góp mặt trong bảng xếp hạng cho thấy tiềm năng phát triển hàng hải Việt Nam không chỉ tập trung ở các địa phương ven biển mà còn được hỗ trợ bởi những trung tâm kinh tế, tài chính và quản trị lớn. Nếu thành phố Hồ Chí Minh có lợi thế về hệ thống cảng và hoạt động logistics, Hà Nội có thể phát huy vai trò trung tâm quản lý, điều hành, kết nối doanh nghiệp và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ ngành hàng hải.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa hai đại diện Việt Nam với nhóm dẫn đầu cũng đặt ra yêu cầu nâng cấp năng lực cạnh tranh. Việc phát triển cảng biển cần đi cùng với nâng cao năng lực đội tàu, mở rộng dịch vụ vận tải biển, phát triển tài chính hàng hải, bảo hiểm, pháp lý, công nghệ và nguồn nhân lực chuyên môn. Đây là những mắt xích quan trọng giúp doanh nghiệp trong nước không chỉ tham gia vận chuyển hàng hóa mà còn từng bước nắm giữ những khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi dịch vụ hàng hải quốc tế.

Ở nhóm dẫn đầu, Singapore tiếp tục giữ vị trí số 1 nhờ hệ sinh thái hàng hải phát triển toàn diện, từ quản lý đội tàu, cảng biển thông minh, mạng lưới cung ứng nhiên liệu đến các dịch vụ hỗ trợ chuyên ngành.

Đây là lần thứ 7 liên tiếp Singapore đứng đầu bảng xếp hạng này. Không chỉ giữ vị trí số 1 tổng thể, Singapore còn dẫn đầu ở 3/5 lĩnh vực hàng hải chính gồm: vận tải biển; cảng biển và logistics; sức hấp dẫn và năng lực cạnh tranh. Đáng chú ý, thành phố này cũng là điểm đến ưu tiên của nhiều doanh nghiệp hàng hải và cơ sở nghiên cứu, phát triển. Cụ thể, Singapore hiện là nơi đặt trụ sở của hơn 200 tập đoàn vận tải biển quốc tế, cùng mạng lưới doanh nghiệp cung cấp dịch vụ hàng hải đa dạng.

Theo số liệu năm 2025, sản lượng container thông qua cảng Singapore đạt mức kỷ lục 44,66 triệu TEU, cùng 3,22 tỷ GT tổng dung tích tàu cập cảng và 56,77 triệu tấn nhiên liệu hàng hải cung ứng. Singapore tiếp tục giữ vị trí cảng tiếp nhiên liệu lớn nhất thế giới và sở hữu mạng lưới kết nối hơn 600 cảng biển.

Đáng chú ý, lợi thế của Singapore không chỉ đến từ sản lượng khai thác mà còn nằm ở khả năng tập trung các dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Việc thu hút hơn 200 tập đoàn vận tải biển quốc tế đặt trụ sở cho thấy thành phố này đã xây dựng được môi trường kinh doanh thuận lợi để các doanh nghiệp lựa chọn làm trung tâm điều hành hoạt động hàng hải toàn cầu. Cùng với đó là hệ thống dịch vụ tài chính, bảo hiểm, tư vấn pháp lý, môi giới tàu biển và cung ứng nhiên liệu phát triển, tạo thành mạng lưới hỗ trợ xuyên suốt hoạt động vận tải biển.

Với doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam, Singapore tiếp tục là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới vận tải biển quốc tế, đặc biệt đối với các tuyến hàng kết nối Đông Nam Á với châu Âu, châu Mỹ và các thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, sự phát triển của trung tâm hàng hải này cũng cho thấy bài toán cạnh tranh không đơn thuần là gia tăng công suất cảng mà còn là khả năng cung cấp dịch vụ trọn gói, giảm chi phí giao dịch và tạo thuận lợi cho các hoạt động thương mại xuyên biên giới.

Xếp sau Singapore lần lượt là Thượng Hải, London, Rotterdam và Tokyo. Đáng chú ý, các thành phố châu Á chiếm 3 trong 5 vị trí dẫn đầu, cho thấy vai trò ngày càng lớn của khu vực này trong ngành hàng hải toàn cầu.

Trong đó, Thượng Hải là ví dụ đáng chú ý về sự kết hợp giữa quy mô cảng biển, năng lực vận tải, công nghiệp đóng tàu, công nghệ và mạng lưới logistics. Thành phố này không chỉ phát triển cảng container quy mô lớn mà còn thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong quản lý, khai thác cảng, xây dựng chuỗi cung ứng thông minh và tăng cường kết nối với các trung tâm sản xuất, thương mại. Việc vươn lên vị trí thứ hai cho thấy lợi thế về sản lượng sẽ tạo ra sức bật lớn hơn khi được hỗ trợ bởi năng lực công nghệ và hệ sinh thái công nghiệp hàng hải.

Trong khi đó, Rotterdam lại cho thấy một hướng phát triển khác. Không chỉ là cảng biển lớn của châu Âu, Rotterdam còn là trung tâm logistics, năng lượng và đổi mới công nghệ hàng hải. Thành phố chú trọng phát triển cảng thông minh, tự động hóa, chuyển đổi năng lượng và các giải pháp giảm phát thải trong vận tải biển. Cùng với hệ thống dịch vụ chuyên ngành, năng lực kết nối mạng lưới vận tải đường thủy nội địa, đường sắt và đường bộ đã giúp Rotterdam mở rộng phạm vi phục vụ vượt ra ngoài khu vực cảng.

Cụm cảng Cái Mép (Bà Rịa - Vũng Tàu) duy trì hạng 7 toàn cầu về chỉ số hiệu quả.
Cảng biển là nền tảng, song năng lực vận tải, dịch vụ tài chính – pháp lý, công nghệ, đổi mới sáng tạo và khả năng thu hút doanh nghiệp mới là những yếu tố quyết định chiều sâu của hệ sinh thái

So sánh với những trung tâm này có thể thấy, mỗi thành phố dẫn đầu đều xây dựng được lợi thế riêng nhưng có điểm chung là phát triển hàng hải theo hướng tích hợp. Cảng biển là nền tảng, song năng lực vận tải, dịch vụ tài chính – pháp lý, công nghệ, đổi mới sáng tạo và khả năng thu hút doanh nghiệp mới là những yếu tố quyết định chiều sâu của hệ sinh thái.

Mở rộng không gian cho doanh nghiệp

Đối với Việt Nam, việc Hà Nội và Hồ Chí Minh lần đầu cùng góp mặt trong Top 50 là tín hiệu tích cực, nhưng để tiến xa hơn trên bản đồ hàng hải thế giới, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục đầu tư hạ tầng cảng biển mà còn phải nâng cao năng lực của toàn bộ chuỗi dịch vụ.

Trước hết, cần tăng cường năng lực vận tải biển và đội tàu trong nước, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị phần vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu. Khi năng lực đội tàu và dịch vụ vận tải được cải thiện, doanh nghiệp trong nước sẽ có thêm cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, giảm sự phụ thuộc vào các hãng tàu nước ngoài và nâng cao khả năng chủ động trong hoạt động logistics.

Cùng với đó, phát triển các dịch vụ tài chính, bảo hiểm, pháp lý, môi giới và quản lý tàu biển là yêu cầu không thể thiếu. Đây là những lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn nhưng cũng đòi hỏi môi trường kinh doanh minh bạch, cơ chế chính sách phù hợp và nguồn nhân lực có chuyên môn sâu. Việc hình thành hệ sinh thái dịch vụ chuyên ngành sẽ giúp Việt Nam từng bước thu hút các doanh nghiệp hàng hải quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực của các doanh nghiệp nội địa.

Một yêu cầu khác là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi xanh trong hoạt động cảng biển, vận tải và logistics. Số hóa quy trình khai thác, kết nối dữ liệu giữa cảng biển với doanh nghiệp vận tải, hãng tàu, cơ quan quản lý và chủ hàng sẽ góp phần giảm thời gian, chi phí logistics. Trong khi đó, đầu tư vào hạ tầng năng lượng sạch, nhiên liệu hàng hải thế hệ mới và giải pháp giảm phát thải sẽ giúp các trung tâm hàng hải Việt Nam thích ứng với những tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Đặc biệt, cần tạo không gian phát triển và cơ chế khuyến khích để doanh nghiệp hàng hải trong nước tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao. Bên cạnh các doanh nghiệp khai thác cảng và vận tải, những doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics, công nghệ, tài chính, bảo hiểm, tư vấn và đào tạo nhân lực cần được kết nối trong một hệ sinh thái thống nhất.

Việc hai đô thị lớn của Việt Nam được ghi nhận trên bảng xếp hạng quốc tế vì vậy không chỉ là sự khẳng định về năng lực của hệ thống cảng biển và doanh nghiệp trong nước mà còn mở ra cơ hội để ngành hàng hải xác định rõ hơn những dư địa cần khai thác. Kinh nghiệm từ Singapore, Thượng Hải và Rotterdam cho thấy, muốn trở thành trung tâm hàng hải có sức cạnh tranh toàn cầu, Việt Nam cần chuyển từ lợi thế về vị trí địa lý và sản lượng khai thác sang năng lực cung cấp dịch vụ, công nghệ và giá trị gia tăng.

(0) Bình luận
Nổi bật
Mới nhất
Cần lực đẩy cho doanh nghiệp vận tải biển nâng sức cạnh tranh
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO