Mặc dù các cơ chế, chính sách, văn bản hướng dẫn tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 đã được ban hành, tuy nhiên, tiến độ giải ngân Chương trình này được cho vẫn còn nhiều tồn tại.
Trong thời gian qua, các bộ, ngành Trung ương và địa phương đã tập trung ban hành và trình các cấp có thẩm quyền cơ chế, chính sách, văn bản hướng dẫn tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035 (Chương trình).
Tuy nhiên, theo đánh giá của Chính phủ, việc thực hiện Chương trình còn chậm, chưa đảm bảo tiến độ đề ra. Một số Bộ vẫn chưa ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 và hướng dẫn các nội dung thuộc Chương trình; tình hình giải ngân vốn ngân sách Nhà nước chưa đáp ứng yêu cầu.
Thực tế, báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, tính từ đầu năm đến hết ngày 31/5/2026, số giải ngân vốn đầu tư công là 219.358,8 tỷ đồng (đạt 21,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao).
Đáng nói, so với kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, hiện chỉ có 8 bộ, cơ quan và 15 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước, còn 27 bộ, cơ quan và 19 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới bình quân chung cả nước. Trong đó, một số bộ, cơ quan có tỷ lệ giải ngân dưới 1% và chưa giải ngân.
Nguyên nhân được chỉ ra là do công tác chỉ đạo, điều hành ở một số Bộ, cơ quan, địa phương chưa thực sự quyết liệt, kỷ luật, kỷ cương có lúc, có nơi còn chưa nghiêm, quá trình chuyển tiếp việc thực hiện 3 Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 sang 01 Chương trình tích hợp chung từ năm 2026 đã phát sinh nhiều yêu cầu mới trong quá trình tổ chức thực hiện.
Trước hiện trạng đã nêu, vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 22/CT-TTg về đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030.
Cùng với các chỉ đạo khác, Chỉ thị 22/CT-TTg không chỉ thể hiện quyết tâm của Chính phủ, mà còn được cho là “chìa khóa” góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chương trình nhằm phát huy hiệu quả chính sách đến người dân.
Đề cập về tiến độ còn chậm khi thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững; phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030, Thứ trưởng Bộ Tài Chính Nguyễn Đức Chi cho rằng, Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành, địa phương đã nhiều lần đánh giá và báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về các nguyên nhân của tình trạng này, cả chủ quan và khách quan.
“Đâu đó còn tồn tại tình trạng yếu kém trong chỉ đạo điều hành, năng lực tổ chức triển khai, và việc né tránh, đùn đẩy trách nhiệm của một bộ phận cán bộ khi thực hiện 3 Chương trình này. Xuất phát từ tình hình đó, Bộ Tài chính đã tham mưu, báo cáo Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 22/CT-TTg”, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi chia sẻ.
Để khắc phục tình trạng này, theo Thứ trưởng, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, ngành, cơ quan từ Trung ương đến địa phương khẩn trương rà soát, hoàn thiện các cơ chế, chính sách và các văn bản hướng dẫn thực hiện 3 Chương trình mục tiêu quốc gia.
Theo đó, các bộ, ngành theo chức năng, nhiệm vụ của mình, rà soát xem còn thiếu phần nào, cần sửa đổi, bổ sung quy định hay cần hướng dẫn cụ thể gì để đảm bảo cơ chế, chính sách đồng bộ, dễ hiểu, dễ thực hiện trong tổ chức thực hiện.
“Đối với các quy định, cần cố gắng dễ hiểu và chỉ được hiểu theo một cách duy nhất nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện, tránh trường hợp có nhiều cách hiểu khác nhau, gây khó khăn, phải hỏi và đáp nhiều lần, dẫn đến không khắc phục được nguyên nhân chậm trễ”, Thứ trưởng bày tỏ.
Đồng thời cho hay, giải pháp thứ hai, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu trong quá trình tổ chức thực hiện. Các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức được giao nhiệm vụ triển khai phải đề cao trách nhiệm của người đứng đầu.
Theo Thứ trưởng, Thủ tướng đã chỉ đạo gắn việc triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia, giải ngân nguồn vốn này với một tiêu chí để đánh giá năng lực và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ. Đây là một giải pháp rất tốt, nếu đơn vị, tổ chức hay người đứng đầu nào có trách nhiệm trong việc để chậm giải ngân, chúng ta phải làm rõ và có biện pháp xử lý theo quy định của Đảng và Nhà nước; cần tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát. Các địa phương phải chủ động giải quyết những nội dung thuộc thẩm quyền; đồng thời, rà soát và tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực hiện.
Bên cạnh đó, phải tập trung nâng cao năng lực cán bộ cơ sở trong quản lý đầu tư công, đấu thầu, tài chính, ngân sách và thanh quyết toán. Đây là một khâu yếu trên thực tế đối với 3 Chương trình mục tiêu quốc gia. Do đó, cần nâng cao năng lực cho cán bộ khi tổ chức thực hiện.
“Cùng một môi trường pháp luật, pháp lý như nhau nhưng có địa phương, bộ, ngành làm tốt, trong khi có địa phương, bộ, ngành lại không làm tốt và để chậm. Do đó, năng lực của cán bộ trong tổ chức thực hiện cần được nâng cao. Khi hiểu rõ và nhận thức đúng đắn, chúng ta sẽ có những quyết định triển khai nhanh chóng hơn”, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh.
