Chiến lược tối ưu hoá lợi nhuận ngân hàng từ tài sản số

Trong bối cảnh biên lãi ròng (NIM) của ngành ngân hàng liên tục chịu sức ép từ nhiều phía, việc tái cơ cấu nguồn thu, dịch chuyển từ thu nhập lãi sang thu nhập ngoài lãi, đặc biệt thông qua hệ sinh thái chứng khoán và các cấu phần tài chính số được xem như chiến lược nhằm bảo vệ lợi nhuận và duy trì năng lực cạnh tranh dài hạn của ngân hàng hiện đại.

Theo CTCK HSC, việc các ngân hàng tiên phong phát triển công ty chứng khoán con và ghi nhận sự chuyển dịch rõ nét trong cơ cấu lợi nhuận, cho thấy ngân hàng không còn đơn độc gánh rủi ro tín dụng, mà đã tận dụng được thị trường vốn để duy trì tăng trưởng bền vững, giảm phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế truyền thống. Đặc biệt, khi công ty chứng khoán trở thành đầu tàu lợi nhuận, ngân hàng mẹ có thêm dư địa chiến lược để tiến sâu vào các phân khúc tài chính bậc cao, thay vì chỉ xoay quanh bài toán tăng trưởng tín dụng.

Trong trung hạn 3-5 năm tới, vai trò chiến lược của công ty chứng khoán con sẽ còn được củng cố mạnh mẽ hơn khi thị trường vốn ngày càng khẳng định vị thế là kênh dẫn vốn song song với hệ thống ngân hàng. Hoạt động ngân hàng đầu tư (IB), đặc biệt là tư vấn phát hành trái phiếu doanh nghiệp, không chỉ tạo ra nguồn thu phí ổn định mà còn là công cụ điều tiết vốn hiệu quả. Thông qua việc hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn trực tiếp từ thị trường, ngân hàng vừa giảm áp lực tăng trưởng tín dụng, vừa duy trì mối quan hệ khách hàng và tối ưu hiệu quả sử dụng vốn trên mỗi đơn vị tài sản.

Ông Lê Khánh Tùng, chuyên gia phân tích tại HSC cho biết đẩy mạnh IB giúp ngân hàng chuyển từ vai trò người cho vay sang vai trò “kiến trúc sư” tài chính, nơi giá trị gia tăng đến từ tri thức, mạng lưới và khả năng cấu trúc sản phẩm. Song song đó, sức bật từ thị trường cổ phiếu và hoạt động cho vay ký quỹ đang mở ra dư địa lợi nhuận rất lớn. Thanh khoản bình quân thị trường chứng khoán Việt Nam đã tăng từ mức 5.000-6.000 tỷ đồng/phiên năm 2020, giai đoạn khởi đầu của dòng vốn F0 lên dự báo trên 45.000 tỷ đồng/phiên vào quý III/2025, nhờ quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ và kỳ vọng nâng hạng thị trường.

“Việc thanh khoản tăng gần 8 lần là bằng chứng rõ ràng cho tiềm năng “monetize” tệp khách hàng sẵn có của ngân hàng mẹ (quá trình biến một tài sản, dịch vụ, nội dung hoặc dữ liệu không tạo ra tiền thành nguồn thu nhập hoặc lợi nhuận tài chính). Tuy nhiên, để duy trì lợi thế cạnh tranh dài hạn, các nhà quản trị không thể chỉ dừng lại ở thị trường vốn truyền thống mà cần nhìn xa hơn tới thị trường tài sản số.

Sự dịch chuyển từ tài chính truyền thống sang tài chính số đang diễn ra như một cuộc cách mạng về cấu trúc. Tại Việt Nam, đây không chỉ là xu hướng cá nhân mà đã hình thành một dòng chảy vốn quy mô lớn đang “rò rỉ” ra các sàn giao dịch quốc tế. Với dân số khoảng 100 triệu người, Việt Nam hiện có xấp xỉ 17 triệu tài khoản tài sản số, trong đó khoảng 3 triệu tài khoản hoạt động thường xuyên.

Đây là nhóm khách hàng trẻ, am hiểu công nghệ, có giá trị giao dịch cao nhưng lại chưa được hệ thống ngân hàng trong nước khai thác tương xứng. Trong kịch bản được Chính phủ hỗ trợ về pháp lý, quy mô giao dịch tài sản số có thể đạt khoảng 700 triệu USD mỗi ngày, tương đương 50% thanh khoản thị trường cổ phiếu; doanh thu môi giới tiềm năng ước vượt 6.000 tỷ đồng mỗi năm, chưa bao gồm nguồn thu từ lãi margin; trong khi tỷ lệ tài khoản mở mới ở mức 20%, cho thấy dư địa mở rộng còn rất lớn khi hành lang pháp lý hoàn thiện”, ông Tùng cho biết.

Có thể thấy, việc ban hành Nghị quyết 05/2025 và Luật Công nghiệp số được xem là những cột mốc quan trọng, mở ra hành lang pháp lý để chính thức hóa giao dịch tài sản số.

Chuyên gia tại HSC cũng chia sẻ, trên cơ sở hành lang pháp lý ngày càng rõ nét, các ngân hàng cần có lộ trình hành động phù hợp. Trước hết, cần thiết lập bộ phận nghiên cứu chuyên trách và cơ chế sandbox để đối chuẩn với nhóm dẫn đầu. Trong 12-18 tháng tiếp theo, triển khai hạ tầng core-banking và core-securities tương thích với tài sản số, ưu tiên bảo mật và khả năng kết nối liên thông nhằm nội địa hóa dòng vốn. Và cuối cùng là giai đoạn tối ưu hóa với các dịch vụ lưu ký tài sản số chuyên nghiệp cùng sản phẩm phái sinh, nhằm tối đa hóa thu nhập phí. Đi kèm là yêu cầu quản trị rủi ro nghiêm ngặt, đặc biệt đối với “đồng tiền trung gian thanh toán”, trong đó việc tách bạch tài sản khách hàng và kiểm soát thanh khoản phải được ưu tiên hàng đầu để bảo vệ bảng cân đối kế toán trước biến động của thị trường tiền điện tử.

Có thể nói, sự kết hợp giữa thị trường vốn truyền thống và tài sản số sẽ hình thành một trục tăng trưởng kép, vừa tạo dư địa bùng nổ lợi nhuận, vừa dựa trên nền tảng pháp lý ngày càng hoàn thiện. Nếu chậm chân, các ngân hàng không chỉ đối mặt với rủi ro suy giảm biên lợi nhuận, mà còn có thể đánh mất vai trò lưu ký và mối quan hệ với nhóm khách hàng chiến lược nhất. Ngược lại, những định chế hành động sớm, quyết liệt và có tầm nhìn sẽ có cơ hội chiếm lĩnh thị phần, xác lập vị thế dẫn đầu trong kỷ nguyên tài chính số đang định hình tại Việt Nam.