Thời hạn 70 năm có thể tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp tính toán các dự án đầu tư dài hạn, nhưng hiệu quả chính sách phụ thuộc vào cách xác định đối tượng và tiêu chí áp dụng.
Đây là chia sẻ của TS Nguyễn Thái Cường, Giảng viên Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh với Diễn đàn Doanh nghiệp.
- Ông đánh giá thế nào về đề xuất nâng thời hạn hoạt động của một số dự án đầu tư lên 70 năm khi sửa đổi Luật Đầu tư?
Theo tôi, đây là đề xuất đáng được nghiên cứu, nhất là trong bối cảnh Việt Nam muốn thu hút những dự án có quy mô lớn, công nghệ cao và thời gian đầu tư dài. Không nên nhìn việc kéo dài thời hạn hoạt động của dự án chỉ dưới góc độ “tăng thêm số năm được phép hoạt động”. Vấn đề quan trọng hơn là thời hạn pháp lý có phù hợp với đặc điểm và vòng đời kinh tế của dự án hay không.
Đối với những dự án có quy mô vốn lớn, quá trình từ chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện thủ tục, xây dựng đến đưa tài sản vào khai thác có thể kéo dài nhiều năm. Sau đó, doanh nghiệp còn cần một khoảng thời gian đủ dài để vận hành, thu hồi vốn và tạo hiệu quả từ khoản đầu tư ban đầu. Nếu thời hạn pháp lý không tương xứng với quá trình này, thời gian khai thác thực tế của dự án có thể bị thu hẹp, qua đó ảnh hưởng đến phương án tài chính và quyết định đầu tư.
Điều này càng đáng lưu ý với những dự án có chi phí đầu tư ban đầu rất lớn, tài sản có vòng đời dài và không dễ chuyển đổi sang mục đích khác. Với những dự án như vậy, thời hạn hoạt động không chỉ là một thông tin hành chính mà còn là một yếu tố được đưa trực tiếp vào bài toán đầu tư, từ khả năng huy động vốn, phân bổ chi phí đến tính toán thời gian hoàn vốn.
Từ góc độ đó, việc nghiên cứu nâng thời hạn lên 70 năm có thể giúp pháp luật phù hợp hơn với thực tế của một số nhóm dự án có vòng đời dài. Tuy nhiên, tôi cho rằng không nên hiểu đây là một thời hạn mặc định cho mọi dự án. Mỗi loại hình đầu tư có đặc điểm khác nhau về vốn, công nghệ, tài sản, thời gian xây dựng và khả năng thu hồi vốn, vì vậy thời hạn cũng cần có sự phân hóa nhất định.
- Với các dự án có vốn đầu tư lớn và thời gian thu hồi vốn dài, thời hạn 70 năm có thực sự tạo thêm động lực cho nhà đầu tư, thưa ông?
Theo tôi, cần phân biệt giữa giá trị của một thời hạn dài và giá trị của sự chắc chắn pháp lý. Hai yếu tố này có quan hệ với nhau nhưng không thể thay thế cho nhau.
Như tôi đã chia sẻ, đối với một số dự án có thời gian thu hồi vốn dài, việc được xác định thời hạn hoạt động dài hơn có thể cải thiện đáng kể khả năng lập phương án tài chính. Nhà đầu tư có thể phân bổ chi phí đầu tư trên một thời gian dài hơn và giảm áp lực phải phụ thuộc vào khả năng gia hạn dự án trong tương lai.
Nhưng nếu chỉ có 70 năm mà không biết rõ những điều kiện pháp lý nào sẽ áp dụng trong 70 năm đó, lợi ích của thời hạn dài sẽ giảm đi đáng kể.
Trong pháp luật đầu tư, có một sự khác biệt cần đặc biệt lưu ý giữa thời gian tồn tại của dự án và mức độ chắc chắn của các điều kiện pháp lý áp dụng cho dự án.
Một dự án có thể được cấp thời hạn 70 năm nhưng vẫn chịu tác động của nhiều hệ thống pháp luật khác nhau trong suốt quá trình hoạt động. Đất đai có quy định riêng; xây dựng có quy định riêng; môi trường có quy định riêng; thuế và nghĩa vụ tài chính có quy định riêng; hoạt động chuyên ngành lại có những điều kiện riêng.
Vì vậy, nếu chỉ kéo dài thời hạn trong Luật Đầu tư mà không bảo đảm sự tương thích với các quy định pháp luật khác, thì có thể xuất hiện một nghịch lý: dự án được phép tồn tại về mặt pháp lý nhưng điều kiện để dự án tiếp tục vận hành lại thay đổi theo những cơ chế khác. Theo tôi, đây là điểm cần được nhìn nhận kỹ hơn trong quá trình hoàn thiện pháp luật.
- Nếu mục tiêu cuối cùng là thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn, theo ông Luật Đầu tư sửa đổi cần giải quyết vấn đề nào quan trọng hơn việc kéo dài thời hạn dự án?
Theo tôi, thời hạn dự án chỉ là một biến số trong tổng thể bài toán đầu tư.
Đối với một khoản đầu tư kéo dài nhiều thập niên, doanh nghiệp thường phải tính toán đồng thời vốn đầu tư ban đầu, chi phí vận hành, khả năng thu hồi vốn, nghĩa vụ tài chính, chi phí tuân thủ, rủi ro thay đổi pháp luật và giá trị còn lại của tài sản khi dự án kết thúc. Do đó, nếu chỉ tăng thời hạn mà không giảm được sự bất định ở những yếu tố còn lại, hiệu quả của chính sách có thể không đạt được như kỳ vọng.
Theo tôi, có ba vấn đề cần đặc biệt chú ý.
Trước hết là tính minh bạch của tiêu chí quyết định thời hạn dự án. Nhà đầu tư phải có khả năng dự đoán tại thời điểm bỏ vốn, thay vì phải chờ đến quá trình xem xét của cơ quan có thẩm quyền mới biết dự án của mình có được hưởng thời hạn dài hay không.
Tiếp theo là sự thống nhất giữa các đạo luật có liên quan. Đối với dự án dài hạn, nhà đầu tư không chỉ “đầu tư theo Luật Đầu tư”. Họ đồng thời chịu sự điều chỉnh của pháp luật đất đai, xây dựng, môi trường, thuế, lao động và pháp luật chuyên ngành. Vì vậy, chất lượng của môi trường đầu tư phụ thuộc rất lớn vào mức độ thống nhất của toàn bộ hệ thống pháp luật.
Cuối cùng là cơ chế xử lý thay đổi trong vòng đời dự án. Đây có lẽ là vấn đề cần được quan tâm nhiều hơn trong tư duy lập pháp hiện nay.
Một đạo luật tốt không chỉ trả lời nhà đầu tư được làm gì khi bắt đầu dự án, mà còn phải dự liệu được những thay đổi trong suốt vòng đời dự án, từ quy mô, công nghệ, tiêu chuẩn môi trường, quy hoạch đến thời gian thu hồi vốn.
Vì vậy, đề xuất thời hạn 70 năm cần được nhìn nhận thận trọng. 70 năm có thể phù hợp với những dự án thực sự có vòng đời đầu tư dài, nhưng không nên trở thành mục tiêu tự thân. Điều quan trọng là thời hạn phải được xác định dựa trên tiêu chí rõ ràng, có thể kiểm chứng; đồng thời bảo đảm tính ổn định về quyền, nghĩa vụ, cơ chế chuyển tiếp khi pháp luật thay đổi và sự thống nhất với pháp luật đất đai, xây dựng, môi trường, thuế và pháp luật chuyên ngành.
Bởi với các dự án kéo dài hàng chục năm, giá trị không chỉ nằm ở số năm được cấp, mà ở khả năng dự đoán quyền, nghĩa vụ, chi phí và rủi ro pháp lý trong suốt vòng đời dự án. Đây mới là nền tảng để tạo niềm tin cho đầu tư dài hạn.
- Trân trọng cảm ơn ông!
