Luật Đầu tư 2025 được đánh giá là một “cú hích” thể chế quan trọng, góp phần nâng chất lượng dòng vốn và vị thế của Việt Nam trong chu kỳ cạnh tranh đầu tư mới.
Được Quốc hội thông qua ngày 11/12/2025 và chính thức có hiệu lực từ 1/3/2026, Luật Đầu tư 2025 không chỉ sửa đổi các quy định kỹ thuật, mà thể hiện rõ một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý nhà nước từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ kiểm soát sang tạo điều kiện, từ quản lý bằng thủ tục sang quản lý bằng tiêu chuẩn và dữ liệu. Đây được xem là nền tảng thể chế mới nhằm nâng cao chất lượng môi trường đầu tư và khả năng cạnh tranh của Việt Nam trong giai đoạn phát triển tiếp theo.
Theo Luật sư Nguyễn Hồng Chung, Chuyên gia chính sách đầu tư, Chủ tịch Công ty Luật DVL Lawfirm, các nhà đầu tư hiện nay không chỉ so sánh chi phí, mà so sánh độ trễ thể chế và tính dự báo của thủ tục. Từ thực tiễn đó, Luật Đầu tư 2025 đặt trọng tâm vào phân cấp, phân quyền đi kèm với chuẩn hóa.
Luật mới tăng cường phân cấp thẩm quyền cho địa phương, rút ngắn “đường đi” của quyết định đầu tư, giúp hồ sơ giảm vòng “đi – về”, qua đó cho phép nhà đầu tư chủ động lập tiến độ dự án chính xác hơn.
Tuy nhiên, theo ông Chung, phân cấp chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trong một bộ quy tắc chung đủ rõ ràng.
“Nếu không chuẩn hóa, phân cấp rất dễ biến thành tình trạng mỗi nơi một cách hiểu, làm gia tăng rủi ro thể chế. Khi đó, thay vì giảm bất định, nhà đầu tư lại phải ‘đánh cược’ vào từng địa phương. Ở chiều ngược lại, nếu địa phương coi cải cách là lợi thế cạnh tranh, chủ động chuẩn hóa quy trình nội bộ và loại bỏ giấy tờ thừa, phân cấp sẽ trở thành công cụ mạnh mẽ để thu hút dự án chất lượng”, ông Chung nhận định.
Cùng với phân cấp, Luật Đầu tư 2025 đẩy mạnh cơ chế hậu kiểm, một thay đổi được đánh giá là mang tính đột phá. Thay vì “kiểm trước cho chắc rồi mới cho vào”, Nhà nước thiết lập các bộ tiêu chuẩn minh bạch để doanh nghiệp gia nhập thị trường nhanh hơn, sau đó giám sát quá trình vận hành dựa trên dữ liệu.
Theo Luật sư Nguyễn Hồng Chung, đây là “đòn bẩy” quan trọng giúp giảm chi phí tuân thủ, đặc biệt với các dự án cần triển khai nhanh để đón chu kỳ thị trường. Tuy nhiên, cải cách này cũng đặt ra yêu cầu rất cao về kỷ luật tuân thủ của doanh nghiệp.
“Cải cách thủ tục không có nghĩa là bỏ quản lý nhà nước, mà là đổi công cụ quản lý. Nếu trước đây doanh nghiệp quen tư duy ‘xong giấy phép là xong’, thì nay phải hiểu rằng ‘xong giấy phép mới chỉ là bắt đầu’. Doanh nghiệp phải có hệ thống lưu vết, quản trị tuân thủ và sẵn sàng chứng minh việc đáp ứng tiêu chuẩn bất cứ lúc nào”, ông Chung nhấn mạnh.
Để hậu kiểm không bị biến tướng thành “tái tiền kiểm”, theo ông, cần ba điểm tựa gồm tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng, hệ thống dữ liệu giám sát đủ mạnh và chế tài xử phạt đủ sức răn đe.
Cùng nhìn Luật Đầu tư 2025 từ góc độ cải thiện môi trường kinh doanh, Luật sư Phạm Thanh Tuấn, Đoàn Luật sư TP Hà Nội đánh giá rất cao quy định phân cấp, phân quyền trong Luật Đầu tư 2025, bởi đây là sự phân cấp khá triệt để và hợp lý giữa Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ và Chủ tịch UBND cấp tỉnh, trong đó thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư chủ yếu được giao về cho cấp tỉnh, góp phần rút ngắn tiến độ, giảm chi phí và tăng tính chủ động, minh bạch cho hoạt động đầu tư. Quốc hội chỉ còn quyết định chủ trương đối với một số rất ít dự án cần cơ chế, chính sách đặc biệt; Thủ tướng Chính phủ xem xét những dự án có tính chất nhạy cảm hoặc đặc biệt nhạy cảm liên quan đến quốc phòng, an ninh, năng lượng hạt nhân…, còn lại phần lớn thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh.
Tuy nhiên, theo Luật sư Phạm Thanh Tuấn, trong bối cảnh trao quyền mạnh mẽ cho địa phương như vậy, để tránh rủi ro “mỗi nơi làm một kiểu” trong bối cảnh phân cấp, phân quyền mạnh cho địa phương, điều cốt lõi là việc trao quyền phải luôn đi kèm với cơ chế quản lý và kiểm soát hiệu quả.
Trên thực tế, khi quyết định một dự án đầu tư, Chủ tịch UBND cấp tỉnh không có toàn quyền quyết định theo ý chí chủ quan, mà bắt buộc phải căn cứ vào hệ thống quy hoạch đã được phê duyệt. Trong đó, nhiều loại quy hoạch quan trọng, nhất là quy hoạch vùng, quy hoạch ngành quốc gia, thuộc thẩm quyền phê duyệt của cấp cao hơn, thậm chí là Thủ tướng Chính phủ. Các dự án lớn, dự án trọng điểm vì vậy đã được “đặt sẵn” trong khung định hướng phát triển chung, vừa ở cấp tỉnh, vừa gắn với quy hoạch vùng và chiến lược phát triển quốc gia.
“Khi các công cụ này vận hành đồng bộ, việc giao thêm thẩm quyền cho địa phương vẫn bảo đảm sự thống nhất trong quản lý từ Trung ương, đồng thời phát huy được tính chủ động, linh hoạt và trách nhiệm của địa phương”, Luật sư Phạm Thanh Tuấn nhấn mạnh.
