Với nhiều thay đổi mang tính đột phá, việc Luật Đầu tư 2025 được thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV kỳ vọng sẽ là "cú hích" thể chế quan trọng thúc đẩy phát triển.
Luật Đầu tư (sửa đổi) được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10 với nhiều nội dung quan trọng. Luật sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026 và được đánh giá là một trong những đạo Luật có mức độ cải cách mạnh mẽ nhất hiện nay.
Đòi hỏi từ thực tiễn
Vướng mắc trong thủ tục đầu tư và sự thiếu đồng bộ của hệ thống pháp luật liên quan đã tạo nên những lực cản đáng kể đối với tiến trình phát triển. Đây không phải là cảm nhận chủ quan, mà là thực tế đã được nhiều địa phương, doanh nghiệp và cơ quan nghiên cứu phản ánh một cách nhất quán.
Theo phản ánh của nhiều địa phương, có dự án phải mất từ 12 đến 24 tháng để hoàn thành quy trình xin chấp thuận chủ trương đầu tư, dù hồ sơ không có vướng mắc lớn về pháp lý. Thực tế, Báo cáo Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) nhiều năm gần đây cũng cho thấy "thủ tục hành chính và sự chồng chéo pháp luật" luôn nằm trong nhóm ba rào cản lớn nhất đối với môi trường kinh doanh.
Không chỉ có vậy, điều kiện kinh doanh còn được cho phức tạp và thiếu cập nhật. Cụ thể, mặc dù đã có nhiều nỗ lực cắt giảm, một số ngành nghề không còn cần quản lý chặt vẫn nằm trong danh mục kinh doanh có điều kiện. Điều này vô tình duy trì cơ chế xin - cho, làm tăng chi phí không chính thức và cản trở sự xuất hiện của những mô hình kinh doanh mới. Thực tế, điều kiện kinh doanh trong nhiều ngành, nghề trong danh mục liên tục được đánh giá là không còn phù hợp với thực tiễn.
Bên cạnh đó, sự chồng chéo giữa các luật đang tạo ra vòng luẩn quẩn thủ tục. Một dự án đầu tư phải đồng thời tuân thủ Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Quy hoạch, Luật Bảo vệ Môi trường, Luật Phòng cháy, chữa cháy, Luật Đấu thầu... chỉ cần một điểm không thống nhất giữa các Luật này, như việc chậm ban hành quy hoạch, chậm xác định giá đất, hay chưa thống nhất tiêu chí môi trường, cũng khiến cả dự án đình trệ.
Theo các chuyên gia, những thực tế này không chỉ là vấn đề của doanh nghiệp hay từng địa phương, mà là vấn đề của năng lực cạnh tranh quốc gia. Nếu không tháo gỡ kịp thời, chi phí cơ hội đối với nền kinh tế sẽ rất lớn. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Đầu tư được cho mang ý nghĩa cấp thiết, bởi không chỉ xử lý các vướng mắc riêng lẻ, mà là tái thiết cách thức vận hành toàn bộ quá trình đầu tư, tạo nền tảng pháp lý thông suốt cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.
“Luật Đầu tư năm 2020 đã thiết lập nền tảng pháp lý quan trọng, đặc biệt là quy định rõ ràng về ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Cơ chế kiểm soát việc ban hành, sửa đổi, bổ sung các ngành nghề này được siết chặt, qua đó đảm bảo quyền tự do kinh doanh. Môi trường đầu tư ngày càng cởi mở, phù hợp nguyên tắc "người dân, doanh nghiệp được kinh doanh những gì pháp luật không cấm". Tuy nhiên, trước sự thay đổi mạnh mẽ của bối cảnh, việc sửa đổi Luật Đầu tư là bước đi kịp thời, cần thiết và có ý nghĩa chiến lược”, các ý kiến này bày tỏ.
Động lực cho tăng trưởng
Luật Đầu tư 2025 đưa ra nhiều thay đổi mang tính đột phá, gồm cắt giảm sâu thủ tục tiền kiểm, thu hẹp đáng kể danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện; ưu tiên mạnh cho công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh; đồng thời tạo thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài khi cho phép thành lập doanh nghiệp trước, hoàn tất thủ tục đầu tư sau.
Những cải cách này được kỳ vọng mở rộng không gian tự do kinh doanh, thúc đẩy luồng vốn tư nhân trong và ngoài nước, tăng tốc triển khai dự án và bổ sung nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mới.
Theo Luật sư Nguyễn Hồng Chung - Chuyên gia chính sách đầu tư, Chủ tịch Công ty Luật DVL Lawfirm, điểm ấn tượng của Luật Đầu tư sửa đổi (Luật Đầu tư 2025) đặt trọng tâm vào tăng phân cấp, chuẩn hóa thẩm quyền, thủ tục, thúc đẩy chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” đối với điều kiện kinh doanh. Đồng thời, thiết kế cơ chế thủ tục đầu tư đặc biệt để tạo “đường băng” cho các dự án công nghệ cao và hạ tầng chiến lược.
Những thay đổi này hứa hẹn cải thiện tốc độ ra quyết định, giảm chi phí tuân thủ và tăng tính dự đoán cho nhà đầu tư, nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới về năng lực thực thi ở cấp địa phương và cơ chế phối hợp liên ngành.
“Trong nhiều cuộc làm việc với nhà đầu tư nước ngoài, câu hỏi tôi nghe nhiều nhất và thường xuyên đó là: “Dự án của chúng tôi ai quyết? Quy trình mất bao lâu để có một quyết định rõ ràng?”. Câu hỏi ấy phản ánh đúng bản chất của cạnh tranh thu hút vốn hiện nay: nhà đầu tư không chỉ so “ưu đãi” hay “giá thuê”, mà họ so độ trễ thể chế và tính dự báo của thủ tục”, vị chuyên gia này chia sẻ.
Đồng thời cho hay, Luật Đầu tư sửa đổi thúc đẩy chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” trong quản lý điều kiện kinh doanh. Nếu mô tả đơn giản, có thể hiểu tiền kiểm là “kiểm trước cho chắc rồi mới cho vào thị trường”; hậu kiểm là “cho vào nhanh hơn, nhưng quản lý bằng chuẩn, dữ liệu, và chế tài để bảo đảm tuân thủ trong quá trình vận hành”. Đây là xu hướng quản trị hiện đại của nhiều nền kinh tế, giúp giảm rào cản gia nhập thị trường, khuyến khích cạnh tranh, nhưng tăng kỷ luật tuân thủ và trách nhiệm giải trình.
Bên cạnh đó, Luật Đầu tư 2025 cũng đã đưa ra một câu trả lời đáng chú ý, đó là thủ tục đầu tư đặc biệt - có thể hiểu như một cơ chế “luồng xanh” cho nhóm dự án ưu tiên trong những không gian phát triển phù hợp.
Nếu cơ chế này vận hành đúng tinh thần của Luật Đầu tư 2025 sẽ đem đến ba lợi ích tích cực, bao gồm: Tiết kiệm thời gian, chi phí vô hình nhưng cực kỳ đắt của dự án công nghệ cao; tăng khả năng chốt quyết định đầu tư: nhà đầu tư lập được tiến độ, đồng bộ được thiết bị nhà thầu, tài chính, chuỗi cung ứng. Đồng thời, tạo lợi thế cạnh tranh thể chế cho các khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế, nơi nào tổ chức quy trình luồng xanh tốt, nơi đó có thể hút dự án tốt.
Cùng với các vấn đề đã nêu, không ít ý kiến cũng cho hay, Luật Đầu tư 2025 đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư, với định hướng rõ ràng giúp tạo lập môi trường thông thoáng, minh bạch hơn cho nhà đầu tư, đây là “cú hích” thể chế quan trọng thúc đẩy phát triển trong bối cảnh hiện nay.
Trước đó, tham gia góp ý xây dựng và hoàn thiện Luật này, cộng đồng doanh nghiệp đều bày tỏ kỳ vọng, việc sửa đổi Luật Đầu tư sẽ mở ra giai đoạn mới cho môi trường kinh doanh của Việt Nam. Những điểm cải cách như cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện, đơn giản hóa thủ tục, sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài...
Được biết, để Luật sớm đi vào thực tiễn, thời gian qua, Bộ Tài chính đã xây dựng, hoàn thiện và đưa ra lấy ý kiến các chính sách quy định chi tiết một số điều, hướng dẫn, thi hành Luật.
