Sự bùng nổ của lĩnh vực bán dẫn, xe điện và trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở rộng chuỗi cung ứng công nghệ tại châu Á.
Quá trình điện khí hóa, kết nối và những thay đổi trong cách thức sử dụng phương tiện sẽ từng bước xóa nhòa ranh giới giữa ngành ô tô và ngành bán dẫn.
Trong ba động lực nói trên, điện khí hóa phương tiện là yếu tố tiến xa nhất, với khoảng cách đáng kể. Điện khí hóa đã làm thay đổi địa bàn sản xuất, viết lại danh mục linh kiện bán dẫn trong ô tô và biến đổi các chuỗi cung ứng thượng nguồn.
Trong khi đó, AI đang tạo ra một nguồn cầu mạnh mẽ khác đối với chính những hạ tầng vật chất này: chip, điện năng, năng lực sản xuất và các thiết bị kết nối chúng.
Đài Loan (Trung Quốc) vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong lĩnh vực chip tiên tiến; Hàn Quốc giữ vị thế chủ chốt về chip bộ nhớ; còn Nhật Bản nổi bật về thiết bị, vật liệu bán dẫn và linh kiện công suất. Trung Quốc đại lục đã xây dựng được quy mô đáng kể trong lĩnh vực xe điện, pin và ngày càng mở rộng sang chính chuỗi cung ứng bán dẫn.
Tuy nhiên, theo ông Vikas Pershad, Giám đốc quản lý danh mục đầu tư cổ phiếu châu Á tại M&G Investments, các nhà đầu tư chỉ tập trung vào những công ty bán dẫn lớn và có thể bỏ lỡ một phần khác của câu chuyện: những doanh nghiệp nằm ở các mắt xích khác trong chuỗi giá trị, sở hữu sản phẩm, năng lực kỹ thuật hoặc quy trình sản xuất ngày càng khó thay thế.
Ấn Độ là một trong những ví dụ rõ nét nhất. Không chỉ là diện tích nhà xưởng dành cho các linh kiện phục vụ khách hàng xe điện và bán dẫn, cả trong nước lẫn quốc tế, ngày càng lớn hơn, mức độ tinh vi của những sản phẩm đang được sản xuất tại quốc gia này đang ngày càng trở nên phổ biến.
Ông Vikas Pershad chỉ ra rằng điều này có ý nghĩa quan trọng, câu chuyện sản xuất của Ấn Độ đang bắt đầu vượt ra ngoài lợi thế chi phí lao động và hoạt động lắp ráp cơ bản.
Các nhà sản xuất điện tử đang mở rộng sang lĩnh vực gia công khuôn mẫu chính xác, vỏ cơ khí và những bộ phận có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng. Trong khi đó, các nhà cung cấp ô tô cấp 1, những doanh nghiệp làm việc trực tiếp với các hãng xe, đang xây dựng năng lực trong những lĩnh vực như đúc nhôm áp lực cao và linh kiện hệ truyền động xe điện.
Ông Vikas cho biết, quá trình phát triển xe điện của Ấn Độ diễn ra khác với Trung Quốc, với trọng tâm lớn hơn vào xe hai bánh và ba bánh. Trong khi đó, tham vọng bán dẫn của nước này ban đầu tập trung vào các nút công nghệ trưởng thành và đóng gói chip, thay vì những công nghệ tiên tiến nhất.
Sự kết hợp này có thể mang tính thực dụng. Những loại chip chủ lực được sử dụng trong phương tiện, hệ thống điện và các ứng dụng công nghiệp không phải lúc nào cũng cần đến công nghệ sản xuất tiên tiến nhất.
Tuy nhiên, cơ hội hiện nay đã vượt xa câu chuyện đơn giản về chiến lược đa dạng hóa “Trung Quốc + 1”. Ấn Độ có năng lực riêng về thiết kế, kỹ thuật và sản xuất, được phát triển bởi cả những doanh nghiệp lâu năm lẫn các công ty mới nổi.
Khi các nhà sản xuất Ấn Độ tiếp nhận những công nghệ ngày càng tiên tiến và các hãng xe siết chặt quy trình đánh giá, phê duyệt nhà cung cấp, rào cản gia nhập ngành cũng được nâng lên. Điều này có thể làm gia tăng chi phí chuyển đổi nhà cung cấp, qua đó củng cố vị thế của các nhà sản xuất Ấn Độ trong chuỗi cung ứng.
Trong khi đó, Malaysia đã tham gia chuỗi cung ứng bán dẫn trong nhiều thập kỷ, đặc biệt trong các khâu lắp ráp, kiểm thử và đóng gói. Điều đáng chú ý hơn là một số doanh nghiệp trong nước đang vượt ra khỏi mô hình gia công truyền thống để chuyển sang thiết bị kiểm thử tự động chuyên dụng, thiết bị xử lý phục vụ đóng gói tiên tiến và các năng lực kỹ thuật liên quan.
Sự khác biệt này rất quan trọng. Năng lực lắp ráp có thể được chuyển dịch. Nhưng sở hữu trí tuệ, kiến thức tích lũy về quy trình sản xuất và các mối quan hệ chuyên biệt với khách hàng khó có thể chuyển giao dễ dàng.
Nếu các doanh nghiệp Malaysia có thể tiếp tục tiến vào những lĩnh vực này, bài toán kinh tế sẽ trở nên rất khác so với một cơ sở sản xuất gia công thuê thông thường. Đây chính là loại mắt xích mà các nhà đầu tư nên tìm kiếm khi không chỉ là khả năng hưởng lợi từ sản lượng bán dẫn tăng lên, mà còn là những doanh nghiệp có vai trò ngày càng có giá trị khi chip trở nên phức tạp hơn, đồng thời yêu cầu về đóng gói và kiểm thử ngày càng cao.
Thái Lan lại cho thấy một khía cạnh khác của cùng một cơ hội. Thế mạnh truyền thống của nước này trong sản xuất ô tô vẫn rất quan trọng, đặc biệt khi các hãng xe điện Trung Quốc xây dựng cơ sở sản xuất tại Thái Lan. Tuy nhiên, làn sóng phát triển AI cũng đang tạo ra một nhóm cơ hội khác xoay quanh hạ tầng vật chất cần thiết để vận hành công nghệ tính toán.
AI không chỉ hoạt động nhờ phần mềm, mà cần điện năng, hệ thống quản lý điện, hạ tầng trung tâm dữ liệu và ngày càng nhiều giải pháp tinh vi để truyền tải khối lượng dữ liệu khổng lồ giữa các chip.
Thái Lan hiện đã có năng lực sản xuất trong một số lĩnh vực này. Đây có thể không phải là những sản phẩm nổi bật nhất mà các nhà đầu tư thường liên tưởng đến AI, nhưng chúng nằm bên trong kiến trúc vật chất mà mọi hệ thống AI quy mô lớn đều phụ thuộc.
Tuy nhiên, làn sóng đầu tư vào bán dẫn, xe điện hay AI gia tăng không đồng nghĩa với việc các cổ đông đương nhiên sẽ có được mức sinh lời hấp dẫn. Năng lực sản xuất có thể trở thành hàng hóa phổ thông. Các ưu đãi của chính phủ có thể thu hút quá nhiều vốn. Mở rộng quá nhanh có thể dẫn đến cạnh tranh về giá.
Trung Quốc là một lời nhắc nhở đáng chú ý. Quy mô vượt trội đã giúp nước này tạo ra những doanh nghiệp dẫn đầu thế giới, nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn ở một số phân khúc trong chuỗi cung ứng xe điện và pin.
Do đó, đối với các nhà đầu tư, điều quan trọng là phải phân biệt tăng trưởng với giá trị kinh tế thực sự. Những mắt xích có khả năng duy trì lợi thế lâu dài thường sở hữu một yếu tố không thể dễ dàng tái tạo chỉ bằng vốn: kiến thức về quy trình sản xuất, sở hữu trí tuệ, chi phí chuyển đổi nhà cung cấp, năng lực kỹ thuật chuyên biệt hoặc khả năng sản xuất được tích lũy qua nhiều năm.
Khoảng 5 năm trước, nhận định quan trọng là ngành ô tô và bán dẫn đang hội tụ. Ngày nay, lợi nhuận bền vững của hệ thống kết hợp này sẽ được tạo ra ở đâu, và những doanh nghiệp nào đã xây dựng được lợi thế đủ vững chắc để chống chịu trước vòng đầu tư, nội địa hóa và cạnh tranh tiếp theo. Câu trả lời có lẽ không nằm ở một thị trường duy nhất, mà sẽ ở từng mắt xích một, trên khắp châu Á.
