Nhiều cơ quan báo chí đã đẩy mạnh chuyển đổi số, tích hợp đa nền tảng, đưa công nghệ và AI trở thành cánh tay nối dài của báo chí.
AI đã trở thành “hơi thở” trong các toà soạn, cả phạm vi quốc tế và Việt Nam nói riêng. Tại một số toà soạn, việc sử dụng AI là bắt buộc.
Bà Lê Mai Anh - Giám đốc GPH Group và Mạng lưới Quan hệ công chúng truyền thông Việt Nam cho biết: AI giúp sản xuất tin bài một cách nhanh hơn, đơn giản hơn. Tuy nhiên, sự phát triển của AI cũng khiến vấn đề rào cản giữa niềm tin, sự chú ý và sự quan tâm của độc giả với báo chí được quan tâm hơn bao giờ hết.
Chuyên gia này lý giải, báo chí đang phải đối mặt với “khủng hoảng kép” về cả niềm tin lẫn sự chú ý. Chính sự “dư thừa thông tin” bởi những thuật toán phân phối đang đẩy ngành truyền thông vào một cuộc chiến vô hình để giành giật sự chú ý và niềm tin của độc giả.
Thách thức với các cơ quan báo chí, trong bối cảnh trên, là rất lớn. Tuy vậy, Báo cáo toàn cảnh báo chí truyền thông Việt Nam 2025 - 2026 (Báo cáo) cũng chỉ ra một số xu hướng lớn đang mở ra cơ hội mới cho các cơ quan báo chí, đặc biệt là các cơ quan báo chí chủ động đẩy mạnh chuyển đổi số.
Đánh giá từ Báo cáo cho thấy, việc sử dụng công nghệ mới kết hợp với nâng cao chất lượng nội dung, mở rộng các chuyên trang phân tích, cung cấp những góc nhìn đa chiều, nhiều ấn phẩm báo chí đã mang lại những trải nghiệm đọc sâu và tạo giá trị khác biệt. Thậm chí, ấn phẩm báo in tưởng chừng như đã mất dần lượng đọc thì nay đã chuyển mình mạnh mẽ để thích ứng trong thời đại số.
Xu hướng này được minh chứng tại Mỹ - quốc gia đi đầu trong phát triển và ứng dụng công nghệ vào báo chí. Theo Báo cáo, báo in tại đây vẫn giữ vai trò quan trọng trong thị trường xuất bản.
Theo một nghiên cứu từ Viện Báo chí Mỹ, 44% người đăng ký từ 18-34 tuổi thấy báo in dễ đọc hơn. Trong đó, 69% cho biết không có khả năng chuyển sang kỹ thuật số. Số lượng lớn gen Z bị thu hút bởi báo in, tuy tạo sự ngạc nhiên nhưng với các nhà nghiên cứu, đây được xem là sự mở rộng tự nhiên, một mặt để tận hưởng những trải nghiệm đa chiều, mặt khác cũng là đánh giá về mức độ tin cậy của các sản phẩm truyền thông.
Trong khi đó, Báo cáo dẫn một khảo sát khác thực hiện tại Việt Nam cho thấy, người dùng càng có ý thức hơn trong việc kiểm chứng thông tin được tiếp nhận từ mạng xã hội. Trong các hình thức kiểm chứng thông tin, 48% người dùng đọc thêm trên các trang báo chính thống.
Trong bối cảnh đó, bà Lê Mai Anh cho rằng, công nghệ là công cụ để giải phóng nhà báo khỏi những tác vụ lặp lại để tập trung vào những nội dung có chiều sâu, mang tính định hướng và kiến tạo niềm tin xã hội.
Chuyển đổi số và ứng dụng AI tiếp tục diễn ra mạnh mẽ hơn tại các cơ quan báo chí trong thời gian tới. Viện Nghiên cứu Chính sách và phát triển truyền thông (IPS) cho rằng, công nghệ ngày càng phát triển và được ứng dụng sâu rộng, trách nhiệm của các tòa soạn cũng ngày càng lớn hơn. Việc sử dụng AI trong sản xuất và phân phối nội dung không chỉ đặt ra câu hỏi về hiệu quả mà còn liên quan trực tiếp đến tính minh bạch và trách nhiệm giải trình đối với độc giả.
Theo IPS, việc gắn nhãn nội dung do AI tạo ra hoặc có sự hỗ trợ của AI là một trong những bước đầu nhằm tăng cường trách nhiệm minh bạch của các tòa soạn. Yêu cầu này đã được đề cập tại Luật Trí tuệ nhân tạo và đang được làm rõ trong Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật.
Nghiên cứu từ tổ chức báo chí trên thế giới, IPS cho biết, các tòa soạn thường gán trực tiếp các thẻ như “AI-generated” (được tạo ra bởi AI) khi sử dụng các tài liệu, hình ảnh được tạo ra bởi AI hoặ thông báo bằng lời nói ở đầu bản ghi với các bản ghi âm.
Ngoài các biện pháp kỹ thuật, các tòa soạn lớn đã công bố quy tắc, hướng dẫn sử dụng AI cũng như chi tiết phương pháp và dữ liệu phân tích.
“Minh bạch trong hoạt động báo chí luôn là yếu tố quan trọng để duy trì niềm tin của độc giả. Quan trọng hơn, các tổ chức báo chí cần bảo đảm rằng AI chỉ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ, trong khi giá trị cốt lõi của tác phẩm báo chí vẫn nằm ở sự kiểm chứng, biên tập và trách nhiệm nghề nghiệp của con người” - đại diện IPS nhấn mạnh.
Với tinh thần trên, IPS đã xây dựng và công bố Bộ quy tắc sử dụng AI có trách nhiệm trong truyền thông số (Phiên bản 1.0). Bộ quy tắc gồm 6 nguyên tắc cốt lõi và 29 hướng dẫn cụ thể nhằm hỗ trợ người dùng AI sáng tạo nội dung một cách hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng và độ tin cậy của thông tin trong môi trường truyền thông số.
.jpg "BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI SỐ")