Có nên ưu đãi cho xe PHEV hay thôi?

PHEV (Plug-in Hybrid Electric Vehicle) là sự kết hợp giữa động cơ điện và động cơ đốt trong. Khi đã sạc đầy pin, xe chỉ sử dụng động cơ điện, hết pin sẽ chuyển qua sử dụng động cơ đốt trong. Pin của xe PHEV được sạc bằng cách cắm vào nguồn điện bên ngoài. Ngoài ra, nó cũng được sạc thông qua tái tạo năng lượng, khi lái xe đạp phanh. Công nghệ này giúp tiết kiệm chi phí và không phát thải với những chuyến đi ngắn, xe hoàn toàn sử dụng động cơ điện, khi pin được sạc đầy tại nhà và bỏ qua các trạm xăng.

Ngược lại khi hoạt động ở chế độ xe xăng, bộ pin lớn tạo ra trọng lượng “chết”, vì thế sẽ tiêu hao nhiên liệu nhiều. Chẳng hạn, theo công bố từ các nhà sản xuất, mức tiêu hao xăng bình quân của một số xe PHEV hiện nây chỉ từ 0,52-1,5 lít xăng/100km. Nhưng thực tế nếu chỉ chạy bằng chế độ xăng thì tiêu hao nhiên liệu sẽ cao hơn từ 4-10 lần.

Các nghiên cứu thực tế quy mô lớn mới đây tại châu Âu và Mỹ đã chỉ ra một thực trạng đáng ngại, đó là thói quen “lười” cắm sạc của người sở hữu. Khi không được sạc điện, những chiếc xe này trở thành phương tiện chạy xăng hạng nặng, tiêu tốn nhiều nhiên liệu và phát thải cao hơn dự kiến.

Viện Fraunhofer (CHLB Đức) công bố dữ liệu giám sát mức tiêu thụ nhiên liệu từ 981.035 ô tô tại châu Âu cho thấy, xe PHEV tiêu thụ trung bình 6 lít/100 km, cao gấp 3 lần so với tuyên bố trước đó. Nguyên nhân chính nằm ở việc người lái không tận dụng tối đa hệ thống truyền động điện, phó mặc cho động cơ đốt trong.

Một nghiên cứu từ Công ty Công nghệ Viễn thông và Phân tích dữ liệu xe cộ (Geotab) trên 1.776 xe PHEV thương mại tại Bắc Mỹ cũng cho thấy, xăng chiếm tới 86% tổng nhu cầu năng lượng. Đây là minh chứng cho việc sạc pin bị bỏ qua.

Thói quen của người sử dụng đã vô tình biến xe PHEV thành một chiếc xe xăng ngốn nhiên liệu hơn mong đợi. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng hành vi này xuất phát từ tâm lý ngại cắm sạc. Người dùng thiếu động lực vì xe vẫn chạy được dù không sạc. Việc sạc pin bị coi là phiền toái, nhất là khi chưa có thói quen. Người mua PHEV không quan tâm tới lợi ích dài hạn của việc sử dụng điện thay xăng.

Từ góc nhìn của các chuyên gia thì PHEV là xe điện thực thụ, với động cơ điện, cùng khối pin lớn và sạc điện từ nguồn bên ngoài. Công nghệ PHEV chỉ xuất hiện từ xe cỡ trung trở lên và thường là dạng SUV. Xe PHEV có thể di chuyển thuần điện hơn 100 km, nếu sạc đầy pin mỗi ngày. Dòng xe này hoàn toàn có thể trở thành xe điện chính hiệu trong các đô thị vì không tốn một giọt xăng nào, giúp giảm ô nhiễm môi trường.

Mặc dù là một chiếc có cổng cắm sạc pin nhưng rất tiếc nhiều người mua về rồi không chịu sạc. Nhiều người vẫn có suy nghĩ đơn giản, PHEV không phải là xe điện vì vẫn có động cơ đốt trong và không bắt buộc phải sạc điện.

Thực tế này đang gây ra sự lúng túng cho các nhà hoạch định chính sách. Tại Việt Nam, xe PHEV được khuyến khích sử dụng với nhiều ưu đãi nhằm giảm phát thải, giảm tiêu thụ xăng dầu. Nhưng khi hầu hết mọi người không chịu cắm sạc chiếc xe của họ thì mọi thứ trở nên vô nghĩa. Đấy là chưa kể hạ tầng sạc cho xe PHEV tại Việt Nam vẫn còn rất hạn chế. Vậy có nên tiếp tục ưu đãi cho xe PHEV hay thôi?