Làn sóng điện hóa cùng ưu đãi thuế kéo dài đang tạo lực đẩy mới cho thị trường ô tô Việt Nam, mở ra cơ hội tăng trưởng cho các doanh nghiệp và cổ phiếu hưởng lợi từ xu hướng xe xanh.
Động lực từ chính sách hỗ trợ
Thị trường ô tô Việt Nam đang có sự chuyển đổi sâu rộng khi các dòng xe xanh dần chiếm ưu thế. Sự cộng hưởng giữa các chính sách ưu đãi thuế, phí kéo dài cùng lộ trình siết phát thải tại các đô thị lớn được đánh giá sẽ tạo nên bước ngoặt cho ngành trong giai đoạn 2026-2030.
Theo báo cáo cập nhật của CTCK Goutai Junan Việt Nam, quý I năm nay ghi nhận sự dịch chuyển rõ nét trong cơ cấu tiêu dùng, khi xe điện không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà đang dần trở thành xu hướng chủ đạo tại thị trường nội địa.
Trong bối cảnh chi phí sở hữu xe tại Việt Nam chịu tác động lớn từ thuế và lệ phí, việc Chính phủ gia hạn các chính sách ưu đãi được xem là động lực quan trọng giúp duy trì sức cầu và hỗ trợ các hãng xe trong giai đoạn đầu tư mạnh cho điện hóa.
Theo lộ trình hiện hành, thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) dành cho ô tô điện dưới 24 chỗ tiếp tục duy trì ở mức thấp đến năm 2030. Cụ thể, từ ngày 1/1/2026, xe điện dưới 9 chỗ và xe pick-up chở người áp dụng mức thuế 3%, tăng lên 11% từ năm 2031. Các dòng xe từ 10 đến dưới 16 chỗ chịu thuế 2%, sau đó tăng lên 7%; xe từ 16 đến dưới 24 chỗ áp dụng mức 1%, tăng lên 4% sau năm 2031. Đối với xe pick-up cabin kép chở hàng, thuế suất hiện ở mức 2% và sẽ tăng lên 7%.
Song song với đó, Nghị định 51/2025/NĐ-CP cũng kéo dài thời gian miễn 100% lệ phí trước bạ đối với ô tô điện chạy pin đến hết ngày 28/2/2027. Sau thời điểm này, mức thu sẽ bằng 50% so với xe xăng, dầu cùng phân khúc.
Giới phân tích cho rằng sự chênh lệch lớn về thuế suất giữa xe điện và xe động cơ đốt trong đang tạo ra lợi thế cạnh tranh đáng kể cho các hãng xe điện. Hiện mức thuế TTĐB đối với xe điện dưới 9 chỗ chỉ ở mức 3%, trong khi xe xăng phổ thông dưới 2.0L chịu thuế tới 45%.
Khoảng cách này giúp các hãng xe điện có thêm dư địa để cạnh tranh về giá bán cũng như trang bị, dù chi phí sản xuất ban đầu còn cao. Đồng thời, việc duy trì ưu đãi đến năm 2030 cũng giúp giảm đáng kể rủi ro chính sách đối với các kế hoạch đầu tư dài hạn vào hệ sinh thái trạm sạc và hạ tầng hỗ trợ.
Nếu ưu đãi thuế và phí đóng vai trò khuyến khích, thì lộ trình triển khai Vùng phát thải thấp (LEZ) tại Hà Nội lại được xem là yếu tố mang tính bắt buộc, có thể thay đổi đáng kể hành vi tiêu dùng tại khu vực đô thị trung tâm.
Theo kế hoạch, từ ngày 1/7/2026 đến hết năm 2026, Hà Nội sẽ thí điểm LEZ tại khu vực lõi quận Hoàn Kiếm. Trong giai đoạn này, xe máy xăng công nghệ sẽ bị cấm hoàn toàn, trong khi ô tô chạy xăng bị hạn chế theo khung giờ và phải đáp ứng tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt.
Sang năm 2027, phạm vi thí điểm sẽ mở rộng sang các phường lân cận thuộc quận Hoàn Kiếm và Cửa Nam với diện tích khoảng 3,6 km². Đến giai đoạn 2028-2029, thành phố dự kiến cấm toàn bộ xe xăng trong khu vực Vành đai 1, tương đương hơn 26 km² khu vực nội đô.
Bên cạnh các biện pháp hành chính, Hà Nội cũng đặt yêu cầu mới về hạ tầng khi 20-30% chỗ đỗ xe tại các bến bãi phải tích hợp trạm sạc. Hệ thống camera AI sẽ được triển khai để giám sát tự động các phương tiện vi phạm tiêu chuẩn phát thải.
Theo đánh giá của các chuyên gia, các quy định mới sẽ tạo ra làn sóng đổi xe quy mô lớn tại khu vực đô thị. Khi việc tiếp cận khu vực trung tâm trở thành “đặc quyền” của xe điện, lựa chọn của người tiêu dùng sẽ thay đổi theo hướng bắt buộc hơn là tự nguyện.
Doanh nghiệp phân hóa chiến lược
Dữ liệu thị trường từ Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) cho thấy tổng doanh số các thành viên tháng 3/2026 đạt 38.704 xe, tăng 101% so với tháng 2/2026 và tăng 122% so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này cho thấy sự phục hồi mạnh mẽ của sức mua thị trường thời điểm sau Tết Nguyên Đán.
Tính chung toàn quý I, tổng lượng xe bán ra đạt 76.790 xe, tăng 30% so với cùng kỳ năm trước. Điểm sáng nổi bật nhất trong bức tranh thị trường chính là sự trỗi dậy mạnh mẽ của dòng xe năng lượng xanh. Trong tổng số xe bán ra, ô tô điện đạt doanh số 53.685 xe, chiếm hơn 33% thị phần toàn quốc, ô tô hybrid đạt 5.125 xe, tăng trưởng khoảng 50% so với cùng kỳ năm 2025 và 3,5% thị phần. Đây là tỷ lệ sở hữu xe xanh cao kỷ lục, cho thấy người tiêu dùng đang thay đổi thói quen tiêu dùng một cách rõ rệt.
Ngoài yếu tố chính sách, biến động giá nhiên liệu hóa thạch do căng thẳng địa chính trị toàn cầu cũng đang tác động mạnh đến tâm lý tiêu dùng. Người mua ngày càng ưu tiên các phương tiện có chi phí vận hành ổn định hơn, qua đó thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang xe điện.
Ông Nguyễn Ngọc Hiệp, Chuyên gia phân tích tại Goutai Junan Việt Nam đánh giá sự thay đổi của thị trường đang tạo ra phân hóa rõ rệt giữa các doanh nghiệp trong ngành.
VinFast nhiều khả năng vẫn giữ vai trò dẫn dắt phân khúc xe điện với mức tăng trưởng doanh số đáng kể. Trong khi đó, Công ty Cổ phần Dịch vụ Ôtô Hàng Xanh (Hoxaco - HOSE:HAX) đang thực hiện chiến lược chuyển hướng mạnh sang xe điện thông qua tờ trình kế hoạch mua 65-85% cổ phần CTCP Tập đoàn Tương lai Việt (VFG) tại ĐHĐCĐ thường niên năm 2026, qua đó trực tiếp tham gia vận hành và phát triển chuỗi đại lý VinFast. Động thái này được xem là bước xoay trục quan trọng nhằm thích ứng với xu hướng “điện hoá” đang diễn ra mạnh mẽ.
Ở chiều ngược lại, Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam, (VEAM - HOSE:VEA) lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn khi tập trung vào mảng công nghiệp hỗ trợ, tận dụng đà tăng trưởng chung của ngành mà không trực tiếp chịu áp lực từ quá trình chuyển đổi mô hình phân phối.
Nhìn chung, năm 2026 sẽ là giai đoạn chuyển đổi thực chất nhất của ngành ô tô Việt Nam, khi cả chính sách, hạ tầng và hành vi tiêu dùng cùng thay đổi. Trong 6-18 tháng tới, triển vọng thị trường được cho là sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố chính gồm: Tính ổn định của các chính sách ưu đãi thuế và phí; Tiến độ siết tiêu chuẩn phát thải tại các đô thị lớn; và Khả năng tối ưu chi phí vận hành của các hãng xe điện.
Vị chuyên gia cũng khuyến nghị theo hệ thống xếp hạng đầu tư tầm nhìn 6-18 tháng, nhóm cổ phiếu được đánh giá mua là những mã có triển vọng vượt chỉ số VN-Index trên 15% hoặc hưởng lợi lớn từ xu hướng ngành. Trong khi nhóm tích luỹ được kỳ vọng vượt chỉ số từ 5-15%, còn các nhóm cần theo dõi, giảm tỷ trọng và bán sẽ phản ánh mức triển vọng giảm dần so với diễn biến chung của thị trường.
