Chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ không chỉ phục vụ những ngành nghề đang có mà còn hướng đến việc chuẩn bị năng lực sản xuất cho những không gian tăng trưởng mới.
Đây là một trong những đề xuất được ông Nguyễn Hoàng - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp ngành công nghiệp hỗ trợ Hà Nội (HANSIBA), Chủ tịch Tập đoàn N&G Việt Nam trao đổi tại hội thảo khoa học quốc gia “Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam”.
Trong bối cảnh chuyển dịch chuỗi cung ứng mạnh mẽ, ngành công nghiệp là “lực hút” mạnh mẽ vốn FDI, nhất là vốn FDI thế hệ mới, chất lượng cao. Cùng với đó, các ngành công nghiệp chiến lược, mũi nhọn trong nước đang được đầu tư phát triển thì công nghiệp hỗ trợ được xác định là phần lõi tạo nên năng lực tự chủ của nền công nghiệp.
Đặc biệt, trong giai đoạn hướng tới tăng trưởng hai con số, yêu cầu đặt ra với công nghiệp hỗ trợ không chỉ là tăng quy mô sản xuất mà cần tăng nhanh phần giá trị do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra và giữ lại trong nền kinh tế.
Tuy nhiên, nhìn từ thực tiễn hội viên, ông Nguyễn Hoàng đề cập ba điểm nghẽn chính. Đó là, doanh nghiệp Việt Nam còn nhỏ và phân tán, trong khi khoảng cách về công nghệ, vốn, nhân lực, thử nghiệm và đạt chứng chỉ vẫn lớn. Doanh nghiệp cũng đang gặp khó do thiếu “thị trường đầu tiên” - đầu tư xong có khi chưa tìm được khách hàng hay đáp ứng tiêu chuẩn, thử mẫu…
Từ thực tế trên và yêu cầu của bối cảnh mới, đại diện HANSIBA kiến nghị các bộ, ngành chức năng nghiên cứu xây dựng Luật Công nghiệp hỗ trợ hoặc dành một chương riêng cho công nghiệp hỗ trợ tích hợp trong Luật Công nghiệp trọng điểm.
Tham khảo kinh nghiệm của một số nước có ngành công nghiệp phát triển đều có điểm chung là chính sách cho công nghiệp hỗ trợ phải đủ dài hạn và gắn trực tiếp với chuỗi cung ứng. Chẳng hạn, Hàn Quốc đã có luật chuyên biệt về vật liệu, linh kiện và thiết bị; Nhật Bản luật hóa sâu quan hệ giữa bên đặt hàng và nhà cung cấp nhỏ…
Thứ hai, chương trình phát triển 5.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam có năng lực thực chất đến năm 2035. Mỗi doanh nghiệp phải có hồ sơ năng lực, thiết bị, chứng chỉ, công suất, lộ trình công nghệ và được kết nối với một khách hàng, một chuỗi cung ứng, một mục tiêu sản phẩm cụ thể.
Thứ ba, chuyển từ “xúc tiến kết nối” sang “phát triển nhà cung cấp”. Với các dự án lớn và doanh nghiệp FDI, ngay từ đầu cần có danh mục sản phẩm có thể mua trong nước, tiêu chuẩn, chương trình thử mẫu và lộ trình nâng tỷ lệ mua hàng Việt Nam. Chất lượng FDI cần được đo thêm bằng số nhà cung cấp Việt Nam được nâng cấp và giá trị mua hàng ở Việt Nam.
Đại diện HANSIBA cũng đề xuất chương trình công nghiệp hỗ trợ cho phát triển không gian quốc gia. Theo đó, chính sách công nghiệp hỗ trợ không thể chỉ phục vụ những ngành đang có mà phải chuẩn bị năng lực sản xuất cho những không gian tăng trưởng mới trên mặt đất và trong lòng đất, không gian kinh tế biển, không gian kinh tế tầm thấp...
Gắn liền với đó là hình thành các Tổ hợp công nghiệp công nghệ (Techno Park) ở 3 miền của đất nước, gắn doanh nghiệp Việt Nam với các đối tác lớn, có thế mạnh như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Hoa Kỳ, Nga… Tại Khu công nghiệp hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP), mô hình Tổ hợp công nghiệp công nghệ Việt Nam - Nhật Bản đang sản xuất linh kiện cơ khí chính xác cho hàng không - vũ trụ và nhiều ngành công nghệ cao. Mô hình có quy mô còn khiêm tốn và cần cơ chế hỗ trợ về thử nghiệm, chứng nhận, đào tạo, tín dụng và doanh nghiệp vệ tinh.
Đặc biệt, không phát triển thành “ốc đảo”, các tổ hợp công nghiệp công nghệ phải liên thông bằng bản đồ năng lực cung ứng quốc gia, dữ liệu doanh nghiệp, tiêu chuẩn và đơn hàng. Ở đó Nhà nước hỗ trợ hạ tầng dùng chung, nghiên cứu và phát triển, thử nghiệm, chứng nhận và đào tạo. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm đầu tư sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.
